Politica 89.8
Συντάξεις χηρείας: «Φρένο» σε περικοπές έως 350 ευρώ – Τι αλλάζει για 100.000 δικαιούχους
Ανάσα για περισσότερους από 100.000 συνταξιούχους φέρνει η απόφαση της κυβέρνησης να μπλοκάρει στην πράξη νέες περικοπές στις συντάξεις χηρείας και στις λεγόμενες «διπλές» εθνικές συντάξεις. Παρά την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, που επανέφερε στο προσκήνιο τον κανόνα της μίας εθνικής σύνταξης, το υπουργείο Εργασίας εμφανίζεται αποφασισμένο να αποτρέψει μειώσεις που σε αρκετές περιπτώσεις θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 350 ευρώ τον μήνα.
Το θέμα αφορά κυρίως χιλιάδες χήρες και χήρους που λαμβάνουν σύνταξη λόγω θανάτου συζύγου και ταυτόχρονα δική τους σύνταξη γήρατος ή αναπηρίας. Για πολλούς από αυτούς, οι δύο συντάξεις αποτελούν τη μοναδική πηγή εισοδήματος, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε μείωση να δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα επιβίωσης.
Στο κυβερνητικό επιτελείο επικρατεί έντονος προβληματισμός, καθώς η απόφαση του ΣτΕ άνοιξε έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας για το μέλλον των συντάξεων χηρείας. Παρότι το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο νόμος προβλέπει μία μόνο εθνική σύνταξη ανά δικαιούχο, η κυβέρνηση δεν θέλει να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα νέο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων από συνταξιούχους που ήδη δοκιμάζονται από την ακρίβεια και το αυξημένο κόστος ζωής.
Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως έχει ήδη προαναγγείλει νομοθετική παρέμβαση ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα εφαρμοστούν περικοπές στις ήδη καταβαλλόμενες συντάξεις χηρείας. Στόχος είναι να υπάρξει συνολική λύση που θα προστατεύει τους συνταξιούχους τόσο από μειώσεις στις αποδοχές τους όσο και από τον κίνδυνο αναδρομικών απαιτήσεων.
Τι αποφάσισε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Η υπόθεση ξεκίνησε από τη διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου, σύμφωνα με την οποία σε περιπτώσεις σώρευσης δύο συντάξεων στο ίδιο πρόσωπο καταβάλλεται μόνο μία εθνική σύνταξη. Για χρόνια η συγκεκριμένη διάταξη δεν είχε εφαρμοστεί ουσιαστικά στην πράξη.
Το 2021 ο e-ΕΦΚΑ εξέδωσε τη γνωστή «εγκύκλιο Τσακλόγλου», η οποία επιχειρούσε να ρυθμίσει το θέμα. Η εγκύκλιος προέβλεπε ότι όσοι ήδη λάμβαναν δύο εθνικές συντάξεις δεν θα έχαναν άμεσα χρήματα, καθώς τα ποσά θα διατηρούνταν ως προσωπική διαφορά. Παράλληλα, οι αλλαγές θα ίσχυαν κυρίως για νέες συντάξεις.
Ωστόσο, το ΣτΕ ακύρωσε την εγκύκλιο κρίνοντας ότι, παρότι ερμήνευε σωστά τον νόμο, στην πράξη εισήγαγε νέες ρυθμίσεις χωρίς την απαραίτητη νομοθετική εξουσιοδότηση. Οι δικαστές επισήμαναν επίσης ότι η εγκύκλιος δεν είχε δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, όπως θα έπρεπε.
Παρά την ακύρωση της εγκυκλίου, το Ανώτατο Δικαστήριο δεν αμφισβήτησε τον βασικό κανόνα της μίας εθνικής σύνταξης. Αυτό σημαίνει ότι θεωρητικά θα μπορούσαν να ανοίξουν οι πόρτες για μειώσεις σε δεκάδες χιλιάδες συντάξεις.
Οι περικοπές που αποφεύγονται
Η εθνική σύνταξη ανέρχεται σήμερα στα 446,8 ευρώ και αποτελεί σημαντικό μέρος του συνολικού εισοδήματος πολλών συνταξιούχων. Αν εφαρμοζόταν αυστηρά η διάταξη του νόμου, τότε ο δικαιούχος θα κρατούσε μόνο μία εθνική σύνταξη, ενώ από τη δεύτερη θα λάμβανε αποκλειστικά το ανταποδοτικό κομμάτι.
Στην πράξη αυτό θα οδηγούσε σε απώλειες από 50 έως και 350 ευρώ κάθε μήνα, ανάλογα με το ύψος των συντάξεων. Οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις θα αφορούσαν χαμηλοσυνταξιούχους και δικαιούχους συντάξεων χηρείας που στηρίζουν το εισόδημά τους στις δύο παροχές.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο αναδρομικών. Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι, εφόσον η διάταξη θεωρείται πως ισχύει από το 2016, θεωρητικά θα μπορούσε να ζητηθεί επιστροφή ποσών που καταβλήθηκαν ως δεύτερη εθνική σύνταξη. Ένα τέτοιο σενάριο θα σήμαινε ότι χιλιάδες συνταξιούχοι θα καλούνταν να επιστρέψουν ποσά πολλών χιλιάδων ευρώ.
«Παγώνει» και η περικοπή μετά την τριετία
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση εμφανίζεται διατεθειμένη να αφήσει «παγωμένη» και μια δεύτερη επίμαχη διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου που αφορά τις συντάξεις χηρείας. Πρόκειται για τη ρύθμιση που προβλέπει ότι μετά την πάροδο τριών ετών από την έναρξη της σύνταξης χηρείας, το ποσοστό μειώνεται από 70% στο 35%, εφόσον ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει δεύτερη σύνταξη.
Η συγκεκριμένη περικοπή έχει ήδη εφαρμοστεί σε συνταξιούχους του Δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ, όμως στον ιδιωτικό τομέα παραμένει ουσιαστικά ανενεργή εδώ και χρόνια. Έτσι έχει δημιουργηθεί ένα καθεστώς δύο ταχυτήτων, όπου άλλοι συνταξιούχοι έχουν ήδη υποστεί μειώσεις και άλλοι συνεχίζουν να λαμβάνουν ολόκληρη τη σύνταξη χηρείας.
Κυβερνητικά στελέχη αναγνωρίζουν ότι μια γενικευμένη ενεργοποίηση της διάταξης στον ιδιωτικό τομέα θα προκαλούσε νέο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων, καθώς πολλές οικογένειες ζουν σχεδόν αποκλειστικά από τις συντάξεις χηρείας. Μάλιστα, αν εφαρμοζόταν ταυτόχρονα και ο κανόνας της μίας εθνικής σύνταξης, οι συνολικές απώλειες σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν ακόμη και το 40% του συνολικού εισοδήματος.
Πώς διαμορφώνονται οι συντάξεις
Σήμερα η σύνταξη χηρείας αντιστοιχεί στο 70% της σύνταξης που λάμβανε ή θα ελάμβανε ο θανών ασφαλισμένος. Το ποσοστό αυτό ισχύει για τα πρώτα τρία χρόνια ανεξάρτητα από το αν ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει άλλη σύνταξη. Μετά την τριετία, εφόσον ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει δεύτερη σύνταξη, το ποσοστό μπορεί να περιοριστεί στο 35%.
Για παράδειγμα, μια χήρα που δεν εργάζεται και δεν λαμβάνει δεύτερη σύνταξη συνεχίζει να εισπράττει το 70% της σύνταξης του θανόντος συζύγου της χωρίς καμία αλλαγή ακόμη και μετά την τριετία. Αν η αρχική σύνταξη ήταν 1.000 ευρώ, τότε η σύνταξη χηρείας παραμένει στα 700 ευρώ.
Αντίθετα, στην περίπτωση εργαζόμενης χήρας με σύνταξη θανόντος 1.200 ευρώ, η σύνταξη χηρείας πέφτει μετά την τριετία από τα 840 ευρώ στα 420 ευρώ, δηλαδή προκύπτει απώλεια 420 ευρώ τον μήνα.
Ανάλογες είναι οι απώλειες και για όσους λαμβάνουν δύο συντάξεις. Συνταξιούχος με δική της σύνταξη 900 ευρώ και σύνταξη χηρείας από σύνταξη θανόντος 1.100 ευρώ, λαμβάνει κατά την πρώτη τριετία 770 ευρώ σύνταξη χηρείας. Μετά την τριετία το ποσό πέφτει στα 385 ευρώ, μειώνοντας σημαντικά το συνολικό οικογενειακό εισόδημα.
