Politica 89.8
Με όνομα… ελληνικό ο πρώτος -μαζικής παραγωγής- πυρηνικός αντιδραστήρας
Ένα βήμα πριν από την ιστορία βρίσκεται η πυρηνική τεχνολογία. Το Kaleidos, ένας φορητός πυρηνικός μικροαντιδραστήρας ισχύος 1 MW, ολοκλήρωσε με επιτυχία τη δεύτερη από τις τρεις κρίσιμες αξιολογήσεις ασφάλειας από το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ (DOE), φέρνοντας πιο κοντά από ποτέ την προοπτική του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα που θα παραχθεί σε μαζική κλίμακα. Αν όλα εξελιχθούν βάσει σχεδίου, οι πρώτες σειριακές μονάδες θα βγουν από τη γραμμή παραγωγής το 2028.
Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται η αμερικανική εταιρεία Radiant, η οποία ανακοίνωσε ότι η έγκριση του φακέλου DARK (DOE Authorization Request for Kaleidos) της επιτρέπει να προχωρήσει το καλοκαίρι σε δοκιμές πλήρους ισχύος στις εγκαταστάσεις του Εθνικό Εργαστήριο του Άινταχο. Εκεί θα κριθεί στην πράξη η τεχνολογική ωριμότητα ενός συστήματος που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται και διανέμεται ηλεκτρική ενέργεια σε απομακρυσμένες ή κρίσιμες υποδομές.
Ένας αντιδραστήρας που χωρά σε κοντέινερ
Το Kaleidos έχει σχεδιαστεί ώστε να μεταφέρεται σε τυποποιημένα κοντέινερ με φορτηγό ή αεροπλάνο, κάτι αδιανόητο για την κλασική πυρηνική βιομηχανία. Με διάρκεια ζωής 20 ετών, παράγει 1 MW ηλεκτρικής ισχύος και 1,9 MW θερμικής, που μπορεί να αξιοποιηθεί για θέρμανση, βιομηχανικές διεργασίες ή ακόμη και αφαλάτωση νερού.
Το στοιχείο που τον ξεχωρίζει είναι το σύστημα ψύξης. Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες που απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού, το Kaleidos ψύχεται με αέρα, μέσω φυσικής συναγωγής και ανεμιστήρων. Έτσι μειώνονται δραστικά τόσο η πολυπλοκότητα όσο και οι κίνδυνοι που συνδέονται με την απώλεια ψυκτικού μέσου.
Καύσιμο νέας γενιάς και αυξημένη ασφάλεια
Στην καρδιά του αντιδραστήρα βρίσκεται καύσιμο TRISO (TRi-structural ISOtropic particle fuel): μικροσκοπικά σωματίδια ουρανίου, επικαλυμμένα με πολλαπλά κεραμικά στρώματα. Η τεχνολογία αυτή θεωρείται από τις ασφαλέστερες στον κόσμο, καθώς κάθε σωματίδιο λειτουργεί ως «μίνι-κάψουλα» που συγκρατεί τα προϊόντα σχάσης ακόμη και σε ακραίες συνθήκες.
Η μεταφορά της θερμότητας γίνεται με αέριο ήλιο, το οποίο δεν γίνεται ραδιενεργό. Αυτό περιορίζει δραστικά τις συνέπειες μιας πιθανής διαρροής και απλοποιεί τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας. Όπως σημειώνει η δρ. Ρίτα Μπαράνγουολ, επικεφαλής πυρηνικής ενέργειας της Radiant, η πρόσφατη έγκριση από το DOE αποτελεί «ισχυρή επιβεβαίωση ότι προηγμένα πυρηνικά συστήματα μπορούν να αναπτύσσονται γρήγορα, χωρίς εκπτώσεις στην ασφάλεια».
Από τις δοκιμές στην παραγωγή
Η Radiant στοχεύει να επιτύχει την πρώτη κρίσιμη κατάσταση του Kaleidos στις 4 Ιουλίου 2026, στο πλαίσιο του αμερικανικού Προγράμματος Πιλοτικών Πυρηνικών Αντιδραστήρων. Αμέσως μετά, σχεδιάζονται οι πρώτες εμπορικές αναπτύξεις. Ήδη έχουν υπογραφεί συμφωνίες με την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, αλλά και με ιδιωτικούς εταίρους που αναζητούν αξιόπιστη, αυτόνομη ενέργεια.
Η εταιρεία έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση 300 εκατ. δολαρίων και προγραμματίζει να κατασκευάζει 50 μονάδες ετησίως στο εργοστάσιο του Oak Ridge, στο Τενεσί. Αν το σχέδιο υλοποιηθεί, θα πρόκειται για πρωτοφανή κλίμακα παραγωγής στον πυρηνικό τομέα.
Η παγκόσμια στροφή στους μικροαντιδραστήρες
Το Kaleidos δεν είναι το μόνο φιλόδοξο έργο. Στην Κίνα, ο αντιδραστήρας ACP100 (Linglong One) βρίσκεται ήδη υπό κατασκευή, ενώ στον Καναδά το BWRX-300 της GE Hitachi έχει λάβει άδεια κατασκευής. Στη Ρωσία, ο επίγειος RITM-200N στη Γιακουτία προγραμματίζεται για λειτουργία το 2028, ενώ στις ΗΠΑ η TerraPower προωθεί τον αντιδραστήρα Natrium στο Ουαϊόμινγκ.
Ωστόσο, τα εμπόδια παραμένουν: περιορισμένη διαθεσιμότητα καυσίμων όπως το HALEU, ανώριμες εφοδιαστικές αλυσίδες και ρυθμιστικά πλαίσια που ακόμη προσαρμόζονται σε τεχνολογίες διαφορετικές από τους κλασικούς αντιδραστήρες νερού υπό πίεση.
Παρά τις δυσκολίες, η εικόνα αλλάζει. Αν έργα όπως το Kaleidos αποδείξουν ότι μπορούν να λειτουργήσουν με ασφάλεια, χαμηλότερο κόστος και ταχύτερη αδειοδότηση, η δεκαετία του 2030 ενδέχεται να σηματοδοτήσει έκρηξη των μικροαντιδραστήρων και των SMR. Οι εφαρμογές τους εκτείνονται από την αντικατάσταση γεννητριών ντίζελ σε απομονωμένες περιοχές έως την τροφοδοσία νοσοκομείων, στρατιωτικών βάσεων και κέντρων δεδομένων.
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η πυρηνική ενέργεια δείχνει ικανή να μικρύνει σε μέγεθος, να επιταχύνει σε ρυθμούς και να προσαρμοστεί στις ανάγκες ενός κόσμου που αναζητά καθαρή, αξιόπιστη και ανθεκτική ενέργεια. Το Kaleidos μπορεί να μην είναι απλώς ένας νέος αντιδραστήρας· μπορεί να είναι η αρχή ενός νέου βιομηχανικού μοντέλου.
Με όνομα ελληνικό
Κι αν απορείται για το όνομα, ναι, το Kaleidos βγαίνει από το ελληνικό «καλειδοσκόπιο» (kaleidoscope).
Η λέξη καλειδοσκόπιο προέρχεται από: καλός = όμορφος, εἶδος = μορφή, εικόνα και σκοπέω = παρατηρώ: Δηλαδή: «βλέπω όμορφες μορφές».
Η εταιρεία Radiant επέλεξε το όνομα Kaleidos ως συνειδητή αναφορά στην πολλαπλότητα εφαρμογών του μικροαντιδραστήρα (ηλεκτρισμός, θερμότητα, αφαλάτωση) και στην ευελιξία και προσαρμοστικότητα του συστήματος σε διαφορετικά περιβάλλοντα, αλλά και στον συμβολισμό ότι η ενέργεια «ανασυντίθεται» με νέους τρόπους, όπως οι εικόνες σε ένα καλειδοσκόπιο.
Με άλλα λόγια, το όνομα δεν είναι τυχαίο ούτε τεχνικός κωδικός: είναι ελληνικής ρίζας, με έντονο συμβολικό φορτίο, κάτι που συναντάται συχνά σε τεχνολογίες αιχμής (όπως Natrium, Helios, Atlas κ.ά.).
