Politica 89.8
Έρωτας, φλερτ και ….τούφες στην Ιρλανδία του 18ου και 19ου αιώνα
Στη σύγχρονη φαντασία, τα δώρα του έρωτα έχουν γεύση σοκολάτας και μυρωδιά λουλουδιών. Στην Ιρλανδία, όμως, του 18ου και 19ου αιώνα, ο έρωτας άφηνε πολύ πιο απτά –και συχνά αμήχανα– ίχνη.
Το φλερτ δεν ήταν αυθόρμητο, ούτε ασαφές. Ήταν μια κοινωνική διαδικασία με κανόνες, συμβολισμούς και αντικείμενα που μιλούσαν στη θέση των ανθρώπων. Και ανάμεσά τους, τα μαλλιά κατείχαν μια ξεχωριστή, σχεδόν ανησυχητική θέση.
Το φλερτ ως κοινωνικό συμβόλαιο
Στο πρεσβυτεριανό Όλστερ στην Ιρλανδία, το φλερτ δεν ήταν ιδιωτική υπόθεση. Ήταν μια πορεία προς τη δέσμευση, παρακολουθούμενη από οικογένειες και κοινότητες. Τα δώρα λειτουργούσαν ως κώδικας επικοινωνίας: δήλωναν προθέσεις, δοκίμαζαν ανταποκρίσεις, όριζαν όρια.
Ένα ρούχο μπορούσε να σημαίνει φιλική εύνοια. Ένα ζευγάρι γάντια, κάτι πολύ πιο σοβαρό. Η αποδοχή ενός δώρου σήμαινε συναίνεση στο φλερτ· η άρνησή του, απόρριψη. Και αν μια σχέση ναυαγούσε, τα δώρα επέστρεφαν στον αποστολέα τους – μια τελετουργική επιβεβαίωση ότι το συναίσθημα είχε λήξει.
Γιατί τα μαλλιά είχαν τόση δύναμη
Μέσα σε αυτό το σύστημα συμβολισμών, η τούφα μαλλιών ήταν το πιο φορτισμένο δώρο που μπορούσε να δοθεί. Δεν επρόκειτο απλώς για αναμνηστικό. Τα μαλλιά ήταν σώμα. Και, σε αντίθεση με το σώμα, δεν φθείρονταν εύκολα από τον χρόνο.
Μια τούφα δήλωνε διαρκή παρουσία, ακόμη και μέσα στην απουσία. Γι’ αυτό και συνήθως προσφερόταν από γυναίκες προς άνδρες, συχνά κατόπιν αιτήματος. Τα μαλλιά πλέκονταν, δένονταν, φυλάσσονταν σε κοσμήματα ή κρύβονταν σε ρούχα. Αγγίζονταν, μυρίζονταν, τοποθετούνταν δίπλα στο σώμα ως συντροφιά όταν κάποιος κοιμόταν. Ήταν ένας τρόπος να διατηρείται η οικειότητα χωρίς φυσική επαφή.
Όταν η μνήμη γίνεται αρχείο επιθυμίας
Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, αυτή η πρακτική πήρε άλλη διάσταση. Ένας νεαρός άνδρας στο Μπέλφαστ του 19ου αιώνα συγκέντρωσε μια εκτενή συλλογή από τούφες μαλλιών γυναικών με τις οποίες είχε ερωτικές ή ρομαντικές σχέσεις. Κάθε τούφα φυλασσόταν ξεχωριστά, συχνά με όνομα και ημερομηνία.
Το αποτέλεσμα δεν θυμίζει απλώς ένα κουτί αναμνήσεων. Μοιάζει περισσότερο με προσωπικό αρχείο επιθυμιών: μια υλική χαρτογράφηση σχέσεων, σωμάτων και εμπειριών. Κάποιες τούφες είναι προσεγμένες, άλλες φθαρμένες από την επαφή, σαν να επανέρχονταν ξανά και ξανά στη μνήμη και στο άγγιγμα. Ακόμη και όταν ο συλλέκτης αυτός οδεύει προς τον γάμο, η συλλογή συνεχίζει να μεγαλώνει.
Σήμερα, η ιδέα ενός τέτοιου δώρου προκαλεί συχνά αμηχανία ή αποστροφή. Όχι επειδή τα συναισθήματα άλλαξαν, αλλά επειδή άλλαξε η σχέση μας με το σώμα, την ιδιωτικότητα και τη μνήμη. Τα μαλλιά, άλλοτε σύμβολο αθανασίας της αγάπης, σήμερα θεωρούνται κάτι που πρέπει να απομακρύνεται, όχι να διατηρείται.
Κι όμως, η ανάγκη πίσω από αυτά τα «παράξενα» δώρα παραμένει οικεία. Η επιθυμία να κρατήσουμε κάτι από τον άλλον. Να δώσουμε μορφή στη μνήμη. Να κάνουμε τον έρωτα υλικό.
Από τις τούφες μαλλιών του 19ου αιώνα μέχρι τα σημερινά μηνύματα, φωτογραφίες και αντικείμενα-φετίχ, η αγάπη πάντα αναζητούσε τρόπους να αποτυπωθεί. Απλώς, άλλοτε το έκανε με τρόπους πιο άμεσους. Και σίγουρα, λίγο πιο… τριχωτούς.
*Με πληροφορίες: Τhe Conversation
