Politica 89.8
Νησί του Πάσχα: Επιστήμονες αποκαλύπτουν το κλιματικό γεγονός που άλλαξε την ιστορία του
Στα μέσα του 16ου αιώνα, το Ράπα Νούι — το απομονωμένο νησί του νοτιοανατολικού Ειρηνικού που οι Ευρωπαίοι ονόμασαν Νησί του Πάσχα — μπήκε σε μια αθόρυβη αλλά καθοριστική περίοδο μετάβασης. Οι βροχές άρχισαν να λιγοστεύουν δραματικά και η γη, ήδη φτωχή σε υδάτινους πόρους, δοκιμάστηκε από μια παρατεταμένη ξηρασία που κράτησε περισσότερο από έναν αιώνα. Κι όμως, αντί για μια απότομη κατάρρευση, οι κοινότητες φαίνεται ότι απάντησαν με προσαρμογή, αναδιαμορφώνοντας τελετουργίες, δομές εξουσίας και ιερούς τόπους.
Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη που ανασυνθέτει την κλιματική ιστορία του νησιού και επανεξετάζει τη στερεοτυπική εικόνα μιας κοινωνίας που «αυτοκαταστράφηκε».
Πώς ανασυντέθηκε το κλιματικό παρελθόν
Οι ερευνητές εξήγαγαν πυρήνες ιζημάτων από δύο από τις ελάχιστες πηγές γλυκού νερού του νησιού: το Ράνο Αρόι, ένα έλος σε μεγάλο υψόμετρο, και το Ράνο Κάο, λίμνη μέσα σε ηφαιστειακό κρατήρα. Τα ιζήματα αυτά λειτουργούν σαν φυσικά αρχεία, διατηρώντας χημικά «ίχνη» των περιβαλλοντικών συνθηκών που επικρατούσαν στο παρελθόν.
Μέσω της ανάλυσης ισοτόπων υδρογόνου στα κηρώδη κατάλοιπα φύλλων που παγιδεύτηκαν στα ιζήματα, η ομάδα ανασύνθεσε τα πρότυπα βροχοπτώσεων των τελευταίων 800 ετών. Τα δεδομένα δείχνουν ότι γύρω στα μέσα του 1500 οι ετήσιες βροχοπτώσεις μειώθηκαν απότομα και παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα για πάνω από έναν αιώνα.
Ο επικεφαλής συγγραφέας, Ρέντμοντ Στάιν, εξήγησε ότι η μελέτη φέρνει στο φως μια «κρυμμένη» κλιματική ιστορία, κρίσιμη για την κατανόηση της σχέσης περιβάλλοντος και πολιτισμού.
Πόσο βαθιά ήταν η κλιματική κρίση
Η ανάλυση υπολογίζει ότι οι ετήσιες βροχοπτώσεις μειώθηκαν κατά περίπου 600 έως 800 χιλιοστά σε σύγκριση με τους τρεις προηγούμενους αιώνες. Σε ένα νησί με περιορισμένους υδάτινους πόρους, μια τέτοια πτώση συνιστούσε σοβαρή δοκιμασία.
Η περίοδος αυτή συμπίπτει με σημαντικές πολιτισμικές μεταβολές. Η κατασκευή των τελετουργικών πλατφορμών «ahu» επιβραδύνθηκε, ενώ η λίμνη Ράνο Κάο αναδείχθηκε σε κεντρικό λατρευτικό χώρο. Παράλληλα, εμφανίστηκε το σύστημα «Tangata Manu», στο οποίο η ηγεσία δεν βασιζόταν πλέον σε κληρονομικά δικαιώματα που συνδέονταν με τις οικογένειες των αγαλμάτων μοάι, αλλά σε αθλητικές δοκιμασίες.
Αν και οι αρχαιολόγοι εξακολουθούν να συζητούν τη χρονολόγηση και τα αίτια αυτών των αλλαγών, τα στοιχεία δείχνουν ότι μετά την έναρξη της ξηρασίας, η κοινωνική και γεωγραφική οργάνωση του νησιού διαφοροποιήθηκε αισθητά.
Αναθεωρώντας τον μύθο της «οικολογικής κατάρρευσης»
Για δεκαετίες, το Ράπα Νούι παρουσιαζόταν ως παράδειγμα κοινωνίας που κατέρρευσε εξαιτίας της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών της πόρων. Η θεωρία της «οικολογικής καταστροφής» υποστήριζε ότι η εκτεταμένη αποψίλωση των δασών οδήγησε σε συγκρούσεις και δημογραφική συρρίκνωση πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων τον 18ο αιώνα.
Ωστόσο, αν και η αποψίλωση είναι ιστορικά τεκμηριωμένη, νεότερες μελέτες αμφισβητούν ότι αυτή προκάλεσε άμεση κοινωνική κατάρρευση, καθώς δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για απότομη πληθυσμιακή πτώση πριν την ευρωπαϊκή επαφή.
Η νέα έρευνα προσθέτει τον κρίσιμο παράγοντα του κλίματος. Οι κάτοικοι φαίνεται ότι αντιμετώπιζαν ήδη επιδεινούμενες συνθήκες ξηρασίας από τον 16ο αιώνα. Οι ερευνητές δεν αποδίδουν όλες τις μεταβολές αποκλειστικά στο κλίμα, ούτε υποβαθμίζουν τον ρόλο της αποψίλωσης. Επισημαίνουν όμως ότι η μείωση των βροχοπτώσεων πιθανότατα επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο οι κοινότητες αναδιοργάνωσαν τη ζωή τους.
Ανθεκτικότητα και σύγχρονες προεκτάσεις
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα είναι η ανθεκτικότητα της κοινωνίας του Ράπα Νούι. Αντί για κατάρρευση, παρατηρείται αναπροσαρμογή. Το παράδειγμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι φωνές των σημερινών κατοίκων του νησιού και άλλων νησιωτικών κοινωνιών του Ειρηνικού, που ήδη βιώνουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης.
Η ομάδα εργάζεται πλέον πάνω σε εκτενέστερο αρχείο ισοτόπων από το Ράνο Αρόι, το οποίο καλύπτει περίπου 50.000 χρόνια. Η χρονική αυτή διεύρυνση θα μπορούσε να αποκαλύψει πώς οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία του νοτιοανατολικού Ειρηνικού επηρέασαν την περιοχή σε βάθος χιλιετιών, προσφέροντας πολύτιμες γνώσεις για τη μακροπρόθεσμη δυναμική των κλιματικών συστημάτων.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της πρώτης σχολής για την κλιματική αλλαγή στις ΗΠΑ, που ιδρύθηκε από το Πανεπιστήμιο Columbia το 2020.
Πηγή: newmoney.gr
