Τα πυρηνικά όπλα επιστρέφουν – Και έρχονται με «διάθεση εκδίκησης», μετά τη λήξη της συμφωνίας START

Καθώς ΗΠΑ και Ρωσία επέτρεψαν να λήξει η τελευταία συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών όπλων, που ήταν γνωστή και ως New START, ο κόσμος βρίσκεται πρώτη φορά, έπειτα από πέντε και πλέον δεκαετίες μπροστά σε μια μεγάλη αλλαγή. Και εύλογα γεννιέται ο φόβος ότι θα περάσουμε σε μια νέα ισορροπία τρόμου, αλλά και μια κούρσα ποιος θα αποκτήσει τα περισσότερα και ισχυρότερα πυρηνικά όπλα.

Οι συντάκτες των New York Times, Ντέιβιντ Ε. Σάνγκερ και Ουίλιαμ Τζ. Μπρόουντ, μιλούν για το «Το τέλος της εποχής ελέγχου των πυρηνικών όπλων». Και εξηγούν ότι πλέον, οι δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις, για πρώτη φορά από το 1972 δεν έχουν όρια στο μέγεθος ή τη δομή των οπλοστασίων τους. Τι σημαίνει αυτό; Ότι μπορούν να αποκτήσουν όσα πυρηνικά όπλα θέλουν και με όποιες δυνατότητες επιθυμούν.

Αυτό που επισημαίνουν, επίσης, είναι ότι οι μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη, οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα, προετοιμάζονταν καιρό γι’ αυτό. Και ταυτόχρονα, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, που έως πρόσφατα βασίζονταν στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα, έχουν τους λόγους -και την αφορμή- για να αποκτήσουν δικά τους πυρηνικά όπλα.

Η «νέα, βελτιωμένη συνθήκη» του Τραμπ

Αφήνοντας τη New START να εκπνεύσει, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωνε ότι θέλει να διαπραγματευτεί μια νέα συμφωνία. Μέσα από τα social media, τα οποία χρησιμοποιεί σταθερά για να κάνει πολιτική, την περιέγραψε ως «μια νέα, βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη συνθήκη». Απέφυγε όμως να μιλήσει για «πάγωμα» των αμερικανικών και ρωσικών οπλοστασίων στα τρέχοντα επίπεδα. Συνεπώς, εύκολα υποψιάζεται κανείς -αν δεν το συμπεραίνει με βεβαιότητα- άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών.

Οι Ντέιβιντ Ε. Σάνγκερ και Ουίλιαμ Τζ. Μπρόουντ περιγράφουν τη διαφαινόμενη εξέλιξη με μια φράση που χρησιμοποίησαν δύο κορυφαίοι Αμερικανοί ειδικοί στην πυρηνική στρατηγική: «Τα πυρηνικά όπλα επέστρεψαν και έχουν σκοπό την εκδίκηση», έγραψαν οι Βίπιν Νάρανγκ και Πρανάι Βάντι.

Για τον πολιτικό επιστήμονα του Χάρβαρντ, Γκράχαμ Άλισον, το μόνο «θαύμα» σήμερα είναι το γεγονός ότι τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα είναι πολύ λίγα. Άλλωστε, ήδη από το 1945, ο Τζ. Ρόμπερτ Οπενχάιμερ έλεγε ότι οι πυρηνικές βόμβες «δεν είναι πολύ δύσκολο να κατασκευαστούν. Θα είναι καθολικές αν οι άνθρωποι επιθυμούν να τις κάνουν καθολικές».

Αν σκεφτούμε ότι το 1963, ο Τζον Φ. Κένεντι προέβλεπε ότι μέχρι το 1975 θα μπορούσαν να υπάρχουν έως και 20 κράτη με πυρηνικά όπλα, όντως είναι αριθμητικά λίγα. Είναι εννέα, όπως σημειώνουν οι συντάκτες των ΝΥΤ. Βρετανία, Κίνα, Γαλλία, Ινδία, Ισραήλ, Βόρεια Κορέα, Πακιστάν, Ρωσία και ΗΠΑ.

Σε αυτό συνέβαλε η «πυρηνική ομπρέλα» των ΗΠΑ. Δηλαδή, η υπόσχεση στους συμμάχους του ΝΑΤΟ ότι θα τους υπερασπιζόταν, σε περίπτωση που δέχονταν επίθεση με πυρηνικά όπλα. Έτσι, πολλοί από τους συμμάχους δεν έκαναν το δικό τους «κουμάντο». Αυτό όμως πλέον μπορεί να αλλάξει.

Η επίθεση Τραμπ στους συμμάχους

Η δεύτερη θητεία Τραμπ, πολύ περισσότερο από την πρώτη, έχει αλλάξει τα δεδομένα. Η λήξη της New START είναι μέρος της νέας αμερικανικής στρατηγικής.

Οι επιθέσεις του Αμερικανού προέδρου στους συμμάχους του είναι συχνές. Τόσο στο πλαίσιο της του ΝΑΤΟ, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αναλάβουν το βάρος τις δικής τους άμυνας. Όσο και αναφορικά με τα πυρηνικά όπλα. Έχει πει ότι δεν είναι βέβαιο ότι θα τρέξει προς υπεράσπισή τους.

Και οι σύμμαχοι, επισημαίνουν οι Ντέιβιντ Ε. Σάνγκερ και Ουίλιαμ Τζ. Μπρόουντ, «το πήραν το μήνυμα». Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για την υποχώρηση της Αμερικής. Δήλωσε πρόθυμος να συζητήσει την επέκταση της προστασίας του πυρηνικού οπλοστασίου της Γαλλίας στους Ευρωπαίους συμμάχους της. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, χαιρέτισε την πιθανότητα. Και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι ήταν λάθος να εγκαταλείψει η Ουκρανία τα όπλα που κατείχε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας δήλωσε ότι η χώρα πρέπει να «αναζητήσει ευκαιρίες που σχετίζονται με τα πυρηνικά όπλα». Και μετά τις απειλές Τραμπ προς τη Γροιλανδία, σουηδικά ΜΜΕ άρχισαν να μιλούν για «ένα κοινό σκανδιναβικό πυρηνικό οπλοστάσιο».

Κούρσα εξοπλισμών εν τη γενέσει της

Ακόμη και αν δεν δηλώνεται σαφώς, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να ξεπεράσει τα αριθμητικά όρια της New START. Οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να αυξήσουν τον αριθμό των κεφαλών που μπορούν να μεταφέρουν τα πυρηνικά υποβρύχιά τους.

Σύμφωνα με τους ΝΥΤ, για τους αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, πρόκειται για «προειδοποίηση» προς τους εχθρούς. Εάν επιχειρήσουν πυρηνικό χτύπημα, τα αντίποινα θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερα από οποιαδήποτε στιγμή εδώ και χρόνια.

Αλλά αυτή η ανάπτυξη νέων όπλων στην Αμερική μπορεί να πυροδοτήσει την κούρσα εξοπλισμών. Αντίπαλοι των ΗΠΑ κάνουν ήδη κινήσεις. Σε βαθμό που να «ακυρώνουν» την ισχύ του «Χρυσού Θόλου» να αναχαιτίσει εχθρικούς πυραύλους.

Τον Οκτώβριο, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν ανακοίνωσε την επιτυχημένη δοκιμή του «Ποσειδώνα». Πρόκειται για υποβρύχιο drone που μπορεί να διασχίσει έναν ωκεανό, να πυροδοτήσει μια θερμοπυρηνική κεφαλή και να προκαλέσει ένα ραδιενεργό τσουνάμι αρκετά ισχυρό ώστε να καταστρέψει μια παράκτια πόλη. Φαίνεται επίσης ότι πραγματοποίησε τουλάχιστον μία δοκιμαστική εκτόξευση για να προετοιμαστεί για την τοποθέτηση πυρηνικού όπλου στο διάστημα, το οποίο θα μπορούσε να καταστρέψει στόλους αμερικανικών δορυφόρων.

Η Κίνα αναπτύσσει επίσης νέα όπλα. Το 2021, έθεσε υπερηχητικό πύραυλο σε τροχιά που έκανε τον γύρο του κόσμου. Επίσης, ανέπτυξε ένα όχημα ολίσθησης που θα μπορούσε να μεταφέρει ένα πυρηνικό όπλο οπουδήποτε στη γη. Και ταυτόχρονα, αναπτύσσει τα συμβατικά πυρηνικά όπλα της. Σημειωτέον, ότι η Κίνα δεν αντιδρά στις προσπάθειες Τραμπ να εμπλακεί σε συζήτηση για τα πυρηνικά…

Οι επιλογές Τραμπ

Οι Ντέιβιντ Ε. Σάνγκερ και Ουίλιαμ Τζ. Μπρόουντ επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ έχουν δύο επιλογές. Να ενισχύσουν το οπλοστάσιό τους ή να διαπραγματευτούν μια ευρύτερη συμφωνία σαν αυτή για την οποία έχει μιλήσει ο Τραμπ.

Μια νέα, καλύτερη συνθήκη θα πρέπει καλύπτει τόσο τις νέες τεχνολογίες όσο και τις άλλες χώρες. Ασφαλώς την Κίνα. Αλλά το Πεκίνο δεν φαίνεται διατεθειμένο να συζητήσει, τουλάχιστον πριν φτάσει στο επίπεδο των άλλων δύο μεγάλων. Εκεί, όμως έγκειται ο μεγάλος κίνδυνος.

Σύμφωνα με την Έριν Ντ, Ντάμπαχερ, ανώτερη συνεργάτη στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, «βλέπουμε το τέλος μιας εποχής ελέγχου των όπλων». Και τα σημάδια είναι παντού, αρκεί κάποιος να θέλει να τα δει. Από τα σχέδια της Μόσχας για υποθαλάσσια και διαστημικά πυρηνικά όπλα μέχρι την απόφαση του προέδρου της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, να εγκαταλείψει την «ελάχιστη αποτρεπτική δύναμη» της Κίνας και να κατασκευάσει ένα οπλοστάσιο σαφώς σχεδιασμένο να ανταγωνιστεί αυτά της Ουάσιγκτον και της Μόσχας.

Η υπόσχεση Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του να αφοπλίσει τη Βόρεια Κορέα είχε το αντίθετο αποτέλεσμα. Και τώρα, οι αντιπαραθέσεις του με την Ευρώπη έχουν οδηγήσει τους ηγέτες της να αναρωτιούνται αν μπορούν να βασίζονται στην «πυρηνική ομπρέλα» της Αμερικής.

Κίνα και Ρωσία

Η Κίνα και η Ρωσία συνεργάζονται στενά, στην προσπάθειά τους να αμφισβητήσουν την αμερικανική ισχύ. Σύμφωνα με τους ειδικούς, αν συντονίσουν και την πυρηνική τους στρατηγική, μπορεί να ωθήσουν τις ΗΠΑ να αναπτύξει εκατοντάδες επιπλέον πυρηνικά όπλα. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, που είχε προωθήσει τη New START, προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον θα εξαλείψει «άσκοπα δεκαετίες διπλωματίας».

Η ανάγκη για νέα συνθήκη

Υπάρχουν και κάποιοι που συμφωνούν εν μέρει με το επιχείρημα Τραμπ. Ότι η New START «κακοφόρμισε» και ότι μια νέα συνθήκη χρειάζεται επιπλέον συμμετέχοντες.

«Δεν θα διαπραγματευόσασταν ξανά την ίδια συνθήκη», δήλωσε ο Ραφαέλ Γκρόσι, γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. «Υπάρχουν νέες τεχνολογίες που δεν καλύπτονται από τη συνθήκη – υπερηχητικοί πύραυλοι, υποθαλάσσια πυρηνικά όπλα, διαστημικά όπλα. Και υπάρχουν πολλές άλλες χώρες που, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, αισθάνονται τώρα ότι μπορεί να χρειάζονται ένα δικό τους πυρηνικό οπλοστάσιο».

Οι συντάκτες των ΝΥΤ επισημαίνουν ότι είναι δύσκολο να γνωρίζουμε πόσο σοβαρές είναι οι συζητήσεις στο παρασκήνιο. Ούτε αν καθοδηγούνται από εθνικιστική ιδεολογία ή οργή έναντι του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ειδικούς, έως και 40 χώρες έχουν την τεχνική ικανότητα, και σε ορισμένες περιπτώσεις το απαραίτητο υλικό, για να κατασκευάσουν μια βόμβα.

Το ερώτημα είναι αν έχουν την πολιτική βούληση. Ο Γκίντεον Ρόουζ, ειδικός εξωτερικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, χτύπησε το καμπανάκι. Δήλωσε ότι τα ψυχολογικά εμπόδια που εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό «μπορεί ήδη να έχουν εξαλειφθεί».

 

---

Περισσότερα Video

Ακολουθήστε το Politica στο Google News και στο Facebook