Politica 89.8
Δημήτρης Χορν: Η καταχνιά είναι βαριά και το αστέρι που οδηγεί δεν διακρίνεται
Στις 2 Νοεμβρίου 1983, ημέρα Τετάρτη, έλαβε χώρα στην Αθήνα μια σημαντική θεατρική πρεμιέρα: η επίσημη πρώτη του έργου του Ερρίκου Ίψεν «Αρχιμάστορας Σόλνες» στο θέατρο «Διονύσια», παρουσία τού τότε Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Καραμανλή, και του προκατόχου του, Κωνσταντίνου Τσάτσου. Ο πρωταγωνιστής, ο Δημήτρης Χορν, ο οποίος επέστρεφε στο σανίδι ύστερα από απουσία δύο ετών για λόγους υγείας, αποθεώθηκε από τους πιστούς θαυμαστές της τέχνης του.
Το σπουδαίο έργο του Ίψεν είχε παρουσιαστεί σε μετάφραση Μάριου Πλωρίτη, με τον Αλέξη Σολομό στη σκηνοθεσία και τη Λίζα Ζαΐμη υπεύθυνη για τα σκηνικά. Συμπαραστάτες του Χορν ήταν, μεταξύ άλλων, η Ελένη Χατζηαργύρη και ο Θόδωρος Μορίδης.
Με ένα σημείωμά του, στο πρόγραμμα της παράστασης, ο ίδιος ο Δημήτρης Χορν εξηγούσε τους λόγους που τον είχαν ωθήσει να παρουσιάσει στο αθηναϊκό κοινό τον «Αρχιμάστορα Σόλνες»:
Θα προσπαθήσω να μη σας κουράσω. Ήδη ο «Αρχιμάστορας Σόλνες» απαιτεί μεγάλη προσήλωση. Δεν θα μιλήσω για την λεγόμενη απουσία μου από τη Σκηνή. Η παρουσία του καλλιτέχνη δεν ταυτίζεται με την άμεση εμφάνισή του. Δεν εγκατέλειψα ποτέ το θέατρο — ούτε το θέατρο μ’ εγκατέλειψε ποτέ.
Λέω πως ο «Αρχιμάστορας Σόλνες» απαιτεί την προσήλωση του θεατή. Την προσήλωση όμως αυτή οφείλουμε να την αποσπάσουμε εμείς. Δηλαδή η παράσταση. Αν το έργο διαπεράσει, αν σας αγγίξει, θα το χρωστάτε —θα το χρωστάμε όλοι— στον Ίψεν.
Οι μεγάλοι δεν κινδυνεύουν να χαθούν γιατί δεν έχουν επίγνωση του μεγαλείου τους. Οι ποιητές, όπως λέει ο Ρίτσος, είναι οι παρηγορητές του κόσμου — οι πάντα απαρηγόρητοι.
Ο «Αρχιμάστορας Σόλνες» είναι ένα έργο δύσκολο, δύστροπο — δεν υποτάσσεται εύκολα. Γιατί το επιλέξαμε; Ακριβώς γι’ αυτό.
Όλοι μας, είμαι βέβαιος γι’ αυτό, έχουμε συλλάβει ότι η ανθρωπότητα περνά μια σχεδόν πρωτόφαντη, ανεξήγητη, πνευματική, ψυχική, ηθική δοκιμασία. Βρίσκεται σε μία κατάσταση μεταξύ νάρκης και απεγνωσμένης προσπάθειας αφυπνίσεως. Ο ύπνος είναι βαθύς. Το ξύπνημα επώδυνο. Η καταχνιά είναι βαριά και το αστέρι που οδηγεί δεν διακρίνεται.
Εμείς, εδώ, σ’ αυτόν τον τόπο, δυστυχώς, δεν αποτελούμε εξαίρεση. Μας έχει ακινητοποιήσει ο λήθαργος. Όπως και οι άλλοι, δεν μπορούμε να δούμε κι εμείς ότι κάποιες ορατές, ορατότατες δυνάμεις (κι όχι αόρατες σαν κι αυτές που βασανίζουν τον Σόλνες) δουλεύουν για να συντηρούν τους ανθρώπους σ’ αυτή την κατάσταση του ατελεύτητου ύπνου. Ετοιμάζεται ένας τάφος για ζωντανούς κάθε ηλικίας.
Η τέχνη ξυπνάει τον άνθρωπο. Αυτός άλλωστε είναι ο δημιουργός της — ο γεννήτοράς της σε καιρούς και σε ώρες αγρύπνιας για την εναγώνια αναζήτηση της αλήθειας. Πρέπει αδιάκοπα, επίμονα να την αναζητάς.
Αιφνίδια σε φωτίζει. Αυτός είναι και ο αγώνας του Σόλνες τόσα χρόνια. Όταν όμως την ανακαλύπτει εντός του λυτρώνεται. Πρέπει, νομίζω, είναι αναγκαίο, με τέτοια έργα να καταπιανόμαστε. Πρέπει να ξυπνήσωμε, να εξεγερθούμε. Αλλοιώς, μας περιμένει ο τάφος. Κι αυτός αλίμονο χωρίς το σταυρό του μαρτυρίου και χωρίς την προσδοκία της αναστάσεως.
Ο αθηναίος ηθοποιός Δημήτρης Χορν γεννήθηκε στις 9 Μαρτίου 1921 και απεβίωσε στις 16 Ιανουαρίου 1998.
Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Δημήτρης Χορν μαζί με την Έλλη Λαμπέτη.
