Ελλάδα

Κυρά Σαρακοστή: Η ιστορία, ο συμβολισμός, η συνταγή και το παραδοσιακό τραγούδι

Δημοσιεύτηκε στις 26/02/2026 15:08

Λίγα έθιμα της ελληνικής παράδοσης συνδέονται τόσο έντονα με την προσμονή του Πάσχα όσο η Κυρά Σαρακοστή. Ένα απλό, χειροποίητο «ημερολόγιο» που για γενιές ολόκληρες βοηθούσε μικρούς και μεγάλους να μετρούν τις εβδομάδες της νηστείας μέχρι την Ανάσταση.

Η Κυρά Σαρακοστή ήταν συνήθως μια χάρτινη ζωγραφιά που απεικόνιζε μια γυναίκα με επτά πόδια — ένα για κάθε εβδομάδα της Σαρακοστής.

Έχει σταυρωμένα χέρια γιατί προσεύχεται και δεν έχει στόμα γιατί νηστεύει.

Ο συμβολισμός του αριθμού 7

Ο αριθμός 7 έχει βαθύ συμβολισμό στη χριστιανική αλλά και στη λαϊκή παράδοση.

Η Σαρακοστή διαρκεί επτά εβδομάδες, ενώ ο αριθμός 7 θεωρείται αριθμός πληρότητας και πνευματικής ολοκλήρωσης (επτά ημέρες Δημιουργίας, επτά μυστήρια της Εκκλησίας, επτά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος).

Στην περίπτωση της Κυράς Σαρακοστής, τα επτά πόδια λειτουργούν ως απτή υπενθύμιση της πορείας προς την Ανάσταση. Κάθε εβδομάδα που περνά, αφαιρείται ένα πόδι, συμβολίζοντας την πνευματική πρόοδο και την προετοιμασία για το Πάσχα.

Πώς βοηθούσε τα παιδιά να κατανοήσουν τη νηστεία

Σε μια εποχή χωρίς ημερολόγια και ψηφιακές υπενθυμίσεις, η Κυρά Σαρακοστή λειτουργούσε ως οπτικό και βιωματικό εργαλείο μέτρησης του χρόνου.

Για τα παιδιά, το κόψιμο ενός ποδιού κάθε Σάββατο:

έκανε ορατή τη διάρκεια της νηστείας,
τους δίδασκε την έννοια της υπομονής και της προσμονής,
συνέδεε τη θρησκευτική παράδοση με μια χειροπιαστή πράξη.

Έτσι, η νηστεία δεν ήταν μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια διαδικασία με αρχή, μέση και τέλος.

Στο τέλος κάθε εβδομάδας, από το Σάββατο μετά την Καθαρά Δευτέρα μέχρι το Μεγάλο Σάββατο, κόβουμε και από ένα πόδι του ημερολογίου μας.

Παραλλαγές του εθίμου στην Ελλάδα

Το Μεγάλο Σάββατο έκοβαν και το τελευταίο χάρτινο πόδι, το οποίο δίπλωναν και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο. Τοποθετούσαν έπειτα το σύκο αυτό µαζί µε άλλα και σε όποιον το έβρισκε θεωρούνταν ότι του έφερνε γούρι.

Σε άλλες περιοχές τοποθετούσαν το πόδι στο ψωµί της Αναστάσεως. Όποιος έβρισκε στο κομμάτι του το πόδι ήταν ο τυχερός.

Στον Πόντο έπαιρναν μια πατάτα ψημένη ή ένα κρεμμύδι, έμπηγαν 7 φτερά κότας, το έδεναν στο ταβάνι και κρεμόταν όλη τη Σαρακοστή. Κάθε βδομάδα έβγαζαν και ένα φτερό. Ο «κουκουράς», όπως το έλεγαν, ήταν ο φόβος των παιδιών.

Σε άλλα µέρη της Ελλάδας, η κυρά Σαρακοστή δεν ήταν φτιαγµένη από χαρτί αλλά από ζυµάρι. Το ζυµάρι φτιαχνόταν από αλεύρι, νερό και, κυρίως, πολύ αλάτι για να μη χαλάσει.

Ο λαογραφικός χαρακτήρας του εθίμου δείχνει πώς κάθε περιοχή προσάρμοζε την παράδοση στα τοπικά της υλικά και βιώματα.

Πώς να φτιάξετε «κυρά Σαρακοστή» από ζυμάρι

Συστατικά

3 κούπες αλεύρι
1 κούπα αλάτι
1 κούπα νερό
μπαχαρικά για διακόσμηση (γαρύφαλλο)

Εκτέλεση

Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 160° C στον αέρα.

Βάζουμε τα υλικά για το ζυμάρι σε ένα λεκανάκι και τα ζυμώνουμε μέχρι να γίνει μια ελαστική και ωραία ζύμη.

Πλάθουμε την Κυρά Σαρακοστή με το ζυμάρι φτιάχνοντας το σώμα, τη φούστα, το πρόσωπο, τα πόδια της, τη διακοσμούμε όπως θέλουμε και τη βάζουμε σε ένα ταψί το οποίο έχουμε στρώσει με λαδόκολλα.

Ψήνουμε για 20 με 30 λεπτά. Μας ενδιαφέρει να στεγνώσει και όχι να «ψηθεί».

Σχέδιο για την «κυρά Σαρακοστή»

Αν πάλι θελήσετε να αφιερώσετε χρόνο σε καλλιτεχνικές δημιουργίες, το παρακάτω σκίτσο είναι ιδανικό για να το σχεδιάσετε και να το ζωγραφίσετε παρέα με τα παιδιά, τα ανίψια ή τους μαθητές σας, συμβάλλοντας στη διάδοση του εθίμου.

Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί σήμερα στα σχολεία

Σήμερα, η Κυρά Σαρακοστή μπορεί να αποτελέσει μια δημιουργική δραστηριότητα σε νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία.

Η κατασκευή της:

συνδυάζει λαογραφία και ιστορία,
ενισχύει τη βιωματική μάθηση,
καλλιεργεί τη συνεργασία,
βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν την έννοια του εθίμου και της πολιτισμικής συνέχειας.

Μέσα από την αφήγηση, το τραγούδι και την κατασκευή, το έθιμο μετατρέπεται σε εκπαιδευτικό εργαλείο πολιτιστικής αγωγής.