Politica 89.8
«Όλα ήταν καλύτερα το 2016»: Το trend που έχει καταλάβει τα social media – Γιατί εξιδανικεύουμε το παρελθόν;
Αυτές τις μέρες, οι εικόνες σύγκρισης έχουν καταλάβει τα social media: μια φωτογραφία από το 2016 εμφανίζεται δίπλα σε μια από το 2026.
Τις συνοδεύουν διάφορες λεζάντες: «Έτσι ήμασταν τότε», «όταν όλα ήταν πιο απλά», «πριν ο κόσμος πάει στραβά». Βλέπουμε νεότερα πρόσωπα, ανέμελα χαμόγελα. Μια ζωή που, από τη σημερινή προοπτική, φαίνεται πιο ελαφριά.
Δεν είναι μόνο μια οπτική τάση, γράφει η Tatiana Romero Arias σε άρθρο της στο The Conversation.
Πίσω από αυτές τις συγκρίσεις κρύβεται μια ιδέα: ότι το 2016 ήταν η «τελευταία καλή χρονιά».
Μια εποχή πριν από την πανδημία, τη σειρά κρίσεων και το αίσθημα συνεχούς αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει το παρόν.
Αλλά είναι ακριβής αυτή η αντίληψη;
Έρχεται μια στιγμή στη ζωή που το παρελθόν αρχίζει να φαίνεται πιο ευχάριστο.
Δεν έχει σημασία αν μιλάμε για την παιδική ηλικία, τη νεότητα ή την επαγγελματική μας ζωή.
Κάτι αλλάζει και ξαφνικά οι αναμνήσεις γεμίζουν με ατελείωτα καλοκαίρια, χαλαρές συζητήσεις και προβλήματα που τώρα φαίνονται ασήμαντα.
Τότε προκύπτει η φράση: «Η ζωή ήταν καλύτερη τότε».
Αλλά ζούσαμε πραγματικά καλύτερα τότε; Ή μήπως βλέπουμε το παρελθόν μέσα από το φίλτρο της νοσταλγίας;
Τι γίνεται αν αυτό που έχει αλλάξει δεν είναι τόσο αυτό που βιώσαμε, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το θυμόμαστε;
Για να καταλάβουμε γιατί τείνουμε να εξιδανικεύουμε ορισμένες στιγμές της ζωής μας και γιατί το κάνουμε τόσο έντονα όταν το παρόν γίνεται αβέβαιο, είναι χρήσιμο να εστιάσουμε λιγότερο σε ό,τι συνέβη το 2016 και περισσότερο στον τρόπο που λειτουργεί η μνήμη μας.
@nostalgicteendream #fyp #2016 #2016nostalgia #viral #2016vibes ♬ Lean On – Major Lazer & DJ Snake ft. MO
Η ανάμνηση δεν είναι επιστροφή
Τείνουμε να θεωρούμε τη μνήμη ως ένα είδος αρχείου: αποθηκεύουμε εμπειρίες και, όταν θέλουμε, τις ανακτούμε ανέπαφες.
Ωστόσο, η μνήμη δεν αναπαράγει το παρελθόν: το ανακατασκευάζει.
Κάθε μνήμη είναι μια ενημερωμένη έκδοση αυτού που βιώσαμε, φιλτραρισμένη μέσα από το ποιοι είμαστε σήμερα.
Κάθε φορά που θυμόμαστε, η μνήμη ενεργοποιείται, αναδιατάσσεται και αποθηκεύεται ξανά. Γι’ αυτό το παρελθόν δεν είναι σταθερό. Αλλάζει μαζί μας.
Η ανάμνηση είναι, κατά κάποιον τρόπο, επανερμηνεία.
Αυτό εξηγεί κάποιες εμπειρίες που όλοι έχουμε ζήσει κάποια στιγμή.
Για παράδειγμα, πώς το ίδιο γεγονός μπορεί να μας φαίνεται διαφορετικό με την πάροδο των χρόνων. Ή πώς δύο άτομα μπορούν να θυμούνται μια κοινή ιστορία με πολύ διαφορετικό τρόπο.
Η μνήμη δεν διατηρεί τα πάντα, ούτε τα διατηρεί με τον ίδιο τρόπο.
Η μνήμη μας δεν είναι ουδέτερη. Δεν αποθηκεύει κάθε λεπτομέρεια, ούτε αντιμετωπίζει όλες τις αναμνήσεις με τον ίδιο τρόπο.
Κάποιες παραμένουν προσβάσιμες για δεκαετίες, άλλες ξεθωριάζουν χωρίς να ξέρουμε πότε ακριβώς.
Τα συναισθήματα παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτό. Οι συναισθηματικά φορτισμένες αναμνήσεις είναι καλύτερα εδραιωμένες από τις ουδέτερες, αλλά με την πάροδο του χρόνου συμβαίνει κάτι περίεργο: πολλές αρνητικές εμπειρίες χάνουν τη δύναμή τους, ενώ οι θετικές παραμένουν πιο ζωντανές.
Όχι επειδή οι πρώτες εξαφανίζονται, αλλά επειδή γίνονται λιγότερο «προσβάσιμες».
Η λήθη, με αυτή την έννοια, δεν είναι αποτυχία: είναι μια μορφή προστασίας.
Όταν το παρελθόν γίνεται πιο όμορφο
Αυτό οδηγεί σε αυτό που η ψυχολογία ονομάζει «θετική προκατάληψη»: την τάση να θυμόμαστε τη ζωή μας καλύτερη από ό,τι ήταν στην πραγματικότητα. Δεν είναι ότι επινοούμε ευχάριστες αναμνήσεις, αλλά μάλλον ότι οι αρνητικές καταλαμβάνουν όλο και λιγότερο χώρο όταν κοιτάζουμε πίσω.
Αυτή η προκατάληψη εντείνεται με την ηλικία και γίνεται ιδιαίτερα αισθητή μετά τα 60. Σε αυτό το σημείο, οι αναμνήσεις του παρελθόντος αρχίζουν να εξυπηρετούν έναν διαφορετικό σκοπό. Δεν χρησιμεύουν πλέον τόσο για μάθηση ή σχεδιασμό, αλλά μάλλον για να δίνουν νόημα στο παρελθόν, να επιβεβαιώνουν ποιοι είμαστε και να μας κάνουν να νιώθουμε καλά για τη ζωή που έχουμε ζήσει.
Όταν αλλάζει ο τρόπος που κοιτάζουμε πίσω
Η αποχώρηση από κάποια κατάσταση σηματοδοτεί συχνά μια καμπή.
Όχι μόνο επειδή αλλάζουν οι ρουτίνες, αλλά και επειδή αλλάζει η αντίληψή μας για το χρόνο. Το μέλλον παύει να είναι ένας άπειρος χώρος και γίνεται πιο συγκεκριμένο. Και όταν συμβαίνει αυτό, οι ψυχολογικές μας προτεραιότητες αναδιοργανώνονται.
Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, πολλοί άνθρωποι γίνονται πιο επιδέξιοι στο να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους.
Μαθαίνουν, μερικές φορές ασυνείδητα, να αποφεύγουν να σταθμίζουν τόσο πολύ τα αρνητικά και να ανακαλούν πιο εύκολα αναμνήσεις που τους φέρνουν ηρεμία, υπερηφάνεια και αγάπη. Η αυτοβιογραφική μνήμη γίνεται σύμμαχος στη διατήρηση της συναισθηματικής ισορροπίας σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών.
Γι’ αυτό, κοιτάζοντας πίσω, η ζωή φαίνεται πιο ευγενική.
Όχι επειδή ήταν πιο εύκολη πριν, αλλά επειδή τώρα έχουμε ανάγκη να είναι.
Νοσταλγία: Δεν είναι αδυναμία, είναι προσαρμογή
Η νοσταλγία συχνά θεωρείται ως ένας τρόπος ζωής κολλημένος στο παρελθόν.
Ωστόσο, από ψυχολογική άποψη, γνωρίζουμε ότι έχει μια σημαντική λειτουργία.
Η ανάμνηση των «καλών στιγμών» ενισχύει την ταυτότητά μας, μας θυμίζει από πού προερχόμαστε και μας βοηθά να αντιμετωπίσουμε το παρόν με μεγαλύτερη γαλήνη.
Η νοσταλγία δεν μας απομακρύνει από την πραγματικότητα, αλλά μας επιτρέπει να τη ζούμε με μεγαλύτερο νόημα.
Γίνεται προβληματική μόνο όταν μας εμποδίζει να ζούμε στο παρόν. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η τρυφερή ανάμνηση του παρελθόντος είναι ένας υγιής τρόπος για να προχωρήσουμε μπροστά.
View this post on Instagram
Ήταν λοιπόν όλα καλύτερα στο παρελθόν;
Πιθανώς όχι, αλλά η μνήμη μας δεν έχει σχεδιαστεί για να είναι δίκαιη προς το παρελθόν, αλλά μάλλον χρήσιμη για το παρόν.
Επιλέγοντας, εξομαλύνοντας και ανακατασκευάζοντας τις εμπειρίες μας, η μνήμη μας βοηθά να διατηρήσουμε μια συνεκτική και συναισθηματικά βιώσιμη προσωπική αφήγηση.
Ίσως όταν λέμε ότι όλα ήταν καλύτερα στο παρελθόν, δεν μιλάμε για το παρελθόν.
Μιλάμε για μια μνήμη που κάνει αυτό που πάντα έκανε: μας φροντίζει.
Και ίσως το 2036, θα κοιτάμε πίσω και θα λέμε «τι ωραία που ήταν το 2026».
