Politica 89.8
Εντυπωσιακή είναι η άνοδος που σημειώνει η βραχυχρόνια μίσθωση τα τελευταία χρόνια στην Κρήτη και συνολικά σε όλη την χώρα, με τον κλάδο που στηρίζεται κυρίως σε πλατφόρμες όπως το AirBnb να έχει εξελιχθεί σε έναν ώριμο οικονομικό τομέα με δεκάδες χιλιάδες εταιρείες και ιδιαίτερα υψηλούς ετήσιους τζίρους. Η βραχυχρόνια μίσθωση εκτός από τον καταλυτικό ρόλο που έχει διαδραματίσει στον τουρισμό, έχει επίσης αναδειχθεί σε παράγοντα που επηρεάζει και καθορίζει το διαθέσιμο οικιστικό απόθεμα, κυρίως για ενοικίαση, αλλά και για αγορά.
Η στροφή των ιδιοκτητών ακινήτων προς τη βραχυχρόνια μίσθωση έχει περιορίσει τις διαθέσιμες κατοικίες, έχει αναπροσαρμόσει τον τρόπο λειτουργίας της κτηματαγοράς και έχει συμβάλλει στην επιδείνωση της υφιστάμενης στεγαστικής κρίσης, με βασικό χαρακτηριστικό την άνοδο στις τιμές των διαμερισμάτων. Στην Κρήτη, και ειδικά σε περιοχές όπως το Ρέθυμνο, η δραστηριότητα της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει αποκτήσει σημαντική κλίμακα, με εκατοντάδες εταιρείες καταλυμάτων μικρής διάρκειας και υψηλούς μέσους τζίρους, ενώ συνολικά το νησί κατατάσσεται στις κορυφαίες περιφέρειες της χώρας ως προς την ανάπτυξη του κλάδου. Η συγκέντρωση αυτή επιβεβαιώνει ότι η βραχυχρόνια μίσθωση δεν αποτελεί περιφερειακό φαινόμενο αλλά δομικό στοιχείο του τουριστικού παραγωγικού μοντέλου της Κρήτης. Σε αυτόν τον άξονα, το νέο Ειδικό Χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό, το οποίο βρίσκεται υπό επεξεργασία και αναμένεται να δημοσιευτεί από το ΥΠΕΝ, αποτελεί μία κρίσιμη ευκαιρία ρύθμισης και παρεμβάσεων στην τουριστική ανάπτυξη, οριοθετώντας παράλληλα και τη βραχυχρόνια μίσθωση. Μέσω κατηγοριοποίησης των περιοχών σε ζώνες διαφορετικής έντασης και ελέγχου, το σχέδιο οφείλει να εισάγει τη λογική της φέρουσας ικανότητας ως κεντρικό εργαλείο χωρικής πολιτικής, προκειμένου να αποφευχθεί η περαιτέρω επιβάρυνση ήδη κορεσμένων ζωνών. Το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να αποτυπώσει μια δομική μετάβαση από ένα μοντέλο ανεξέλεγκτης επέκτασης της βραχυχρόνιας μίσθωσης προς ένα ρυθμιστικό σύστημα χωρικής διαχείρισης, όπου επιχειρείται να ισορροπήσει μεταξύ ανάπτυξης, περιβαλλοντικών περιορισμών και κοινωνικών επιπτώσεων. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή παραμένει ανολοκλήρωτη, καθώς οι θεσμικές προτάσεις δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε πλήρως εξειδικευμένα εργαλεία χωρικού ελέγχου που να ανταποκρίνονται στην ένταση των αλλαγών που ήδη καταγράφονται στην αγορά κατοικίας και στον τουρισμό.
Ανάμεσα στις κορυφαίες περιφερειακές ενότητες στην Ελλάδα το Ρέθυμνο στη βραχυχρόνια μίσθωση
Η εκρηκτική άνοδος της βραχυχρόνιας μίσθωσης επιβεβαιώνεται από πρόσφατη ανάλυση της Host-hub Intelligence Team, η οποία στηρίζεται σε δεδομένα 44.471 εταιρειών διαχείρισης ακινήτων και καταλυμάτων του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) και δημοσιεύτηκε στις 23 Μαρτίου του 2026. Σύμφωνα με την έκθεση, η συγκεκριμένη αγορά εξακολουθεί να παραμένει αδιαφανής, με κατακερματισμένα δημόσια, επίσημα δεδομένα, σπάνιες αναλύσεις και σημαντικές προκλήσεις τόσο για τους φορείς χάραξης πολιτικής, όσο και για τους ίδιους τους επιχειρηματίες. Η έρευνα εστιάζει αποκλειστικά σε εταιρείες που έχουν ως βασικό ΚΑΔ κάποιον κωδικό σχετικό με τη φιλοξενία, ωστόσο επισημαίνει επίσης ότι υπάρχουν περίπου 26.389 πανελλαδικά, επιπλέον εταιρείες που διαθέτουν σχετικούς ΚΑΔ φιλοξενίας ως δευτερεύουσα δραστηριότητα. Ουσιαστικά, η ανάλυση βασίζεται σε τρεις άξονες και διαχωρίζει τις επιχειρήσεις σε εξειδικευμένους κωδικούς βραχυχρόνιας μίσθωσης, σε ενοικιαζόμενα δωμάτια, βίλες, εξοχικά και κάθε μορφή καταλύματος μικρής διάρκειας και σε εταιρείες διαχείρισης ακινήτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της πλατφόρμας, στο Ρέθυμνο δραστηριοποιούνται 17 εταιρείες βραχυχρόνιας μίσθωσης, αριθμός που συνιστά το 1,7% του συνόλου πανελλαδικά, ενώ όπως καταγράφεται, το 2024 υπήρχαν μόλις 10 σχετικές εταιρείες. Οι παραπάνω αριθμοί κατατάσσουν το Ρέθυμνο στις 20 κορυφαίες περιοχές από άποψη μεγέθους, αλλά και σε αυτές με τους μεγαλύτερους ετήσιους μέσους τζίρους. Συγκεκριμένα η επιχειρηματική δραστηριότητα στο Ρέθυμνο κατέγραψε τζίρο 73.626 ευρώ και αυτό την τοποθετεί στην 6η θέση πανελλαδικά. Αναφορικά με τις Εταιρείες Καταλυμάτων Μικρής Διάρκειας, στο Ρέθυμνο δραστηριοποιούνται συνολικά 716 εταιρείες, που αντιπροσωπεύουν το 2% του συνόλου πανελλαδικά. Το Ρέθυμνο καταγράφει μέσο τζίρο 571.708 ευρώ, αριθμό που το κατατάσσει στην 8η θέση πανελλαδικά, ενώ τα τελευταία τρία χρόνια οι εταιρείες έχουν αυξηθεί κατά 211 και το 2026 κατά 18. Τέλος, όσον αφορά τις εταιρείες διαχείρισης ακινήτων, στο Ρέθυμνο υπάρχουν 48 εταιρείες, δηλαδή ένα ποσοστό 0,7% του συνόλου και αυτή είναι η μοναδική κατηγορία στην οποία ο νομός δεν βρίσκεται μεταξύ των 20 κορυφαίων περιφερειών ούτε σε εγγραφές εταιρικών σχημάτων, αλλά ούτε και σε μέσους τζίρους, σε αντίθεση με το Ηράκλειο, τα Χανιά και το Λασίθι.
Σε ό,τι αφορά τον κλάδο καταλυμάτων μικρής διάρκειας, υπάρχουν 35.764 εταιρείες πανελλαδικά, εκ των οποίων οι 30.525 είναι ενεργές, καθώς και 7.308 εταιρείες διαχείρισης ακινήτων. Στην αποκλειστική δραστηριότητα με τη βραχυχρόνια μίσθωση σημειώνονται 1.476 επιχειρήσεις. Η Κρήτη έχει βαρύνουσα ρόλο στην ανάπτυξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης, με τα Χανιά και το Ηράκλειο να βρίσκονται σταθερά υψηλά σχεδόν σε όλες τις κατηγορίες καταλυμάτων και ιδιαίτερα στα καταλύματα μικρής διάρκειας, όπου βρίσκεται ως Περιφέρεια στην 3η θέση πανελλαδικά, πίσω μόνο από τις Κυκλάδες και την Αττική. Γενικότερα τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι το νησί βρίσκεται σε επενδυτική τροχιά, με ανοδική πορεία όσο περνούν τα χρόνια.
Προτάσεις και διαφωνίες φορέων της Κρήτης για το Ε.Χ.Π. για τον τουρισμό
Φορείς της Κρήτης και εν αναμονή του νέου ειδικού χωροταξικού πλαισίου για τον τουρισμό, μετά από κοινή διαβούλευση που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, μεταξύ της τοπικής αυτοδιοίκησης, παραγόντων του τουρισμού και άλλων στελεχών που δραστηριοποιούνται στο νησί προχώρησαν στη διαμόρφωση προτάσεων, οι οποίες κοινοποιήθηκαν στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κάνοντας ουσιαστικά τεχνικές παρατηρήσεις επί του υποβληθέντος σχεδίου ΚΥΑ. Μέσα από μια διαδικασία συντονισμού μεταξύ φορέων του τουρισμού, διαμορφώθηκε μια συγκλίνουσα γραμμή θέσεων, η οποία υιοθετήθηκε από το Περιφερειακό Συμβούλιο και κατατέθηκε στο αρμόδιο υπουργείο. Σημειώνεται ότι το Ε.Χ.Π. Τουρισμού που προωθεί το ΥΠΕΝ, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 του ν.4447/2026, περιλαμβάνει ρυθμίσεις και κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης ανά κατηγορία περιοχών και κατηγορία χώρου, καθώς και κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης των ειδικών μορφών τουρισμού. Η κατηγοριοποίηση του εθνικού χώρου βασίζεται σε τρία κριτήρια: την ένταση του τουριστικού φαινομένου (με κύριο δείκτη τον αριθμό κλινών),τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά και συνθήκες των περιοχών, και την ανάγκη ανάπτυξης ειδικών μορφών τουρισμού. Με βάση τον βαθμό συγκέντρωσης των τουριστικών κλινών, προτείνονται πέντε κατηγορίες περιοχών τουριστικής πολιτικής: (Α) Περιοχές ελέγχου – υπεραναπτυγμένες, (Β) Αναπτυγμένες περιοχές, (Γ) Αναπτυσσόμενες περιοχές, (Δ) Περιοχές με δυνατότητες ανάπτυξης, και (Ε) Μη αναπτυγμένες περιοχές. Η πρόταση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (Ε.Χ.Π.) Τουρισμού για την Περιφέρεια Κρήτης προβλέπει την ένταξη του νησιού σε όλες τις κατηγορίες τουριστικής ανάπτυξης (Α, Β, Γ, Δ και Ε). Ενδεικτικά στις αναπτυγμένες Περιοχές για το Ρέθυμνο συμπεριλαμβάνονται οι περιοχές στη Δ.Ε. Ρεθύμνης και Αρκάδιου, στις Αναπτυσσόμενες Περιοχές η Δ.Ε. Φοίνικα, στις Περιοχές με Δυνατότητες Ανάπτυξης η Δ.Ε. Ανωγείων και Ζωνιανών και στις Μη Αναπτυγμένες Περιοχές η Δ.Ε. Κουρητών.
Στις προτάσεις τους, οι φορείς της Κρήτης έκαναν λόγο για ανάγκη να οριστούν έννοιες όπως το τουριστικό προϊόν και ο υπερτουρισμός, ενώ επεσήμαναν επίσης την ανάγκη μείωσης των επιπτώσεων του τουρισμού στο περιβάλλον. Κεντρική κριτική των φορέων αφορά το γεγονός ότι το προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο, παρότι αναγνωρίζει τη σημασία του τουρισμού, δεν ενσωματώνει επαρκώς τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες που προκύπτουν σε τοπικό επίπεδο. Στο πεδίο της χωρικής πολιτικής, βασική πρόταση είναι η μη εφαρμογή του συστήματος «κόκκινων περιοχών» στην Κρήτη, δηλαδή ζωνών αυστηρού περιορισμού της τουριστικής ανάπτυξης. Αντίθετα, προτείνεται η αναθεώρηση της κατηγοριοποίησης ορισμένων περιοχών, οι οποίες θεωρείται ότι κατατάσσονται λανθασμένα λόγω της χρήσης δεικτών που δεν αποτυπώνουν με ακρίβεια την πραγματική τουριστική πίεση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη ευελιξίας του σχεδιασμού, με πρόταση να επιτρέπεται η μεταβολή της κατηγορίας μιας περιοχής κατά περισσότερες από μία βαθμίδες, ανάλογα με τα δεδομένα που προκύπτουν από τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια. Παράλληλα, προτείνεται η αποσύνδεση της χρηματοδότησης από τη χωροταξική κατηγοριοποίηση, ώστε να μην αποκλείονται επενδύσεις σε περιοχές με περιορισμούς. Στο ίδιο πλαίσιο, υποστηρίζεται η ενίσχυση επενδύσεων υψηλής ποιότητας, χωρίς να αποκλείεται η ανάπτυξη καταλυμάτων μεσαίας κατηγορίας. Σύμφωνα με όσα σχολίασε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο Μανώλης Τσακαλάκης, τέως πρόεδρος του Συλλόγου Ξενοδόχων Ρεθύμνου και μέλος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων: «Έχουμε καταθέσει ένα ειδικό χωροταξικό του τουρισμού, το οποίο το κουβέντιασαν πρώτα οι φορείς μαζί με τους Δήμους και στη συνέχεια με την Περιφέρεια. Υποβάλλαμε συνολικά ένα χωροταξικό το οποίο είχε την αποδοχή όλων των Κρητικών και της Περιφέρειας Κρήτης και των Δήμων και των ξενοδόχων και των πρακτόρων και των πάντων. Δυστυχώς δεν βλέπω να το προωθούν, δεν ξέρω ποιοι είναι οι λόγοι που το έχουν στον πάγο και δεν το προωθούν». Όπως επεσήμανε, η βραχυχρόνια μίσθωση εξακολουθεί να αποτελεί ελκυστικό πεδίο επενδύσεων και γι’ αυτό μοιάζει να έχει την εύνοια και της κρατικής ηγεσίας, η οποία αποφεύγει να εφαρμόσει αποτελεσματικά μέτρα περιορισμού της. «Η βραχυχρόνια μίσθωση πέρα από το ότι είναι αθέμιτος ανταγωνισμός στους νόμιμους ξενοδόχους, πέρα από το ότι χάνονται πάρα πολλά χρήματα στη μαύρη οικονομία, διότι δεν τα δηλώνουν, πέρα από ότι μας πήραν και το προσωπικό, έχει δημιουργήσει και ένα τεράστιο κοινωνικό θέμα. Δεν βρίσκει ο κόσμος σπίτι να νοικιάσει για να φτιάξουν οικογένειες τα καινούργια ζευγάρια, για να φτιάξουν σπίτια οι καθηγητές, οι δάσκαλοι, οι χωροφύλακες, οι αξιωματικοί», σχολίασε ο κ. Τσακαλάκης, επισημαίνοντας τέλος, ότι το Υπουργείο δεν έχει λάβει υπόψη τις προτάσεις των περιφερειακών φορέων για το νέο ειδικό χωροταξικό του τουρισμού.
