Politica 89.8
Η ποιότητα του νερού άρδευσης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη σωστή ανάπτυξη της ελιάς, τη σταθερή παραγωγή και την ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου. Παρότι η ελιά θεωρείται ανθεκτική καλλιέργεια στη ξηρασία και στην αλατότητα, η μακροχρόνια χρήση ακατάλληλου νερού μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την παραγωγικότητα και τη φυσιολογία του δέντρου.
Στις σύγχρονες συνθήκες λειψυδρίας και κλιματικής αλλαγής, η χρήση αλμυρού νερού ή επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων στην άρδευση των ελαιώνων γίνεται ολοένα και πιο συχνή. Για αυτό, η σωστή διαχείριση της ποιότητας του νερού είναι κρίσιμη για τη βιωσιμότητα της ελαιοκαλλιέργειας.
Ποια είναι τα ασφαλή όρια αλατότητας για την ελιά
Η ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) αποτελεί τον βασικό δείκτη μέτρησης της αλατότητας του νερού άρδευσης.
Για την καλλιέργεια της ελιάς θεωρούνται κατάλληλα:
- Νερό με EC κάτω από 2,5 dS/m
- pH μεταξύ 6 και 8
Ωστόσο, η ελιά μπορεί να ανεχθεί νερό με αλατότητα έως και 5 dS/m, όταν τα επίπεδα νατρίου και η σύσταση των αλάτων παραμένουν σε αποδεκτά επίπεδα.
Μελέτες δείχνουν ότι:
- Η παραγωγή μειώνεται έως και 50% όταν η αλατότητα φτάσει τα 5–6 dS/m
- Σε επίπεδα 14 dS/m παρατηρείται πλήρης καταστροφή της καλλιέργειας
- Νερά με έως 3200 ppm TDS (Ολικά Διαλυμένα Στερεά) μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ανθεκτικές ποικιλίες ελιάς
Ποιες ποικιλίες ελιάς αντέχουν περισσότερο στην αλατότητα
Η αντοχή στην αλατότητα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ποικιλιών ελιάς. Ορισμένες ποικιλίες έχουν την ικανότητα να περιορίζουν τη μεταφορά νατρίου από τη ρίζα στα φύλλα, μειώνοντας τις τοξικές επιδράσεις.
Ακολουθεί ο πίνακας με την ανθεκτικότητα των ποικιλιών ελιάς στην αλατότητα.
| Επίπεδο Αντοχής | Ποικιλία | Χώρα |
| Ανθεκτικές | Μεγαρίτικη, Λιανολιά Κέρκυρας, Καλαμών, Κοθρέικη | Ελλάδα |
| Frantoio | Ιταλία | |
| Arbequina, Jabaluna, Nevadillo, Lechin de Sevilla, Capivano, Picual, Escarcabajuelo | Ισπανία | |
| Hamed | Αίγυπτος | |
| Chemlali | Τυνησία | |
| Barnea | Ισραήλ | |
| Μέσης ανθεκτικότητας | Κονσερβολιά, Κορωνέικη, Μαστοειδής, Βαλανολιά, Αδραμυτινή | Ελλάδα |
| Maurino, Coratina, Carloca, Maraiolo | Ιταλία | |
| Aggezi, Mostazal, Toffahi, Wardan | Αίγυπτος | |
| Nabali Muhassan | Ιορδανία | |
| Ευαίσθητες | Χαλκιδικής, Θρουμπολιά, Αγουρομανακι | Ελλάδα |
| Leccino | Ιταλία | |
| Bouteillan, Nabal | Αίγυπτος | |
| Pajareoro, Cobrançosa, Chetoui, Calego, Meski | Ισπανία |
Επιπτώσεις της αλατότητας στην ανάπτυξη της ελιάς
Η αυξημένη αλατότητα προκαλεί σοβαρές φυσιολογικές διαταραχές στην ελιά.
Οι βασικότερες επιπτώσεις είναι:
- Κλείσιμο των στομάτων των φύλλων
- Μείωση της φωτοσύνθεσης
- Πτώση φύλλων έως και 50%
- Μειωμένη ανθοφορία και γονιμότητα γύρης
- Καθυστέρηση ανάπτυξης βλαστών και ριζών
Παράλληλα, επηρεάζεται και η ποιότητα του ελαιολάδου.
Πώς επηρεάζεται το ελαιόλαδο από το αλμυρό νερό
Η άρδευση με νερό υψηλής αλατότητας μπορεί να αλλάξει τη χημική σύσταση του ελαιολάδου.
Συνήθως παρατηρείται:
- Αύξηση κορεσμένων λιπαρών οξέων
- Μείωση της αναλογίας ελαϊκού προς λινελαϊκό οξύ
- Αύξηση των φαινολικών ενώσεων
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μέτρια αλατότητα μπορεί να ενισχύσει την περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά στοιχεία, χωρίς σημαντική μείωση της παραγωγής.
Έρευνες σε Τυνησία και Ισραήλ έδειξαν ότι νερό με EC έως 5 dS/m μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς σοβαρές επιπτώσεις στην παραγωγή, όταν εφαρμόζεται σωστή διαχείριση άρδευσης.
Επεξεργασμένα υγρά απόβλητα στην άρδευση ελιάς
Η χρήση επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων αποτελεί πλέον μία βιώσιμη λύση για την εξοικονόμηση υδάτινων πόρων.
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, επιτρέπεται η χρήση ΕΥΑ όταν τηρούνται συγκεκριμένα όρια ποιότητας όπως:
- EC κάτω από 3 dS/m
- BOD κάτω από 35 mg/l
- Λιγότερα από 200 κολοβακτηρίδια ανά 100 ml
Μελέτες σε ποικιλίες όπως Barnea, Leccino και Chemlali έδειξαν ότι η χρήση επεξεργασμένων υδάτων δεν επηρεάζει σημαντικά:
- Την ανάπτυξη των δέντρων
- Την παραγωγικότητα
- Την ποιότητα του ελαιολάδου
Το παραγόμενο ελαιόλαδο παραμένει στην κατηγορία έξτρα παρθένο.
Καλλιεργητικές πρακτικές για διαχείριση αλατότητας
Για τη σωστή διαχείριση της αλατότητας στους ελαιώνες συνιστώνται:
- Συχνός έλεγχος της ηλεκτρικής αγωγιμότητας νερού και εδάφους
- Εφαρμογή εκπλύσεων αλάτων
- Επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών ελιάς
- Προσθήκη καλίου σε νερά με υψηλό NaCl
- Παρακολούθηση της σύστασης των αλάτων
- Ορθολογική χρήση επεξεργασμένων υδάτων
Η σωστή διαχείριση της άρδευσης συμβάλλει τόσο στη διατήρηση της παραγωγής όσο και στην προστασία του εδάφους.
Το μέλλον της άρδευσης στην ελαιοκαλλιέργεια
Η βιώσιμη ελαιοκαλλιέργεια εξαρτάται άμεσα από τη σωστή διαχείριση των υδάτινων πόρων. Η ελιά διαθέτει σημαντικούς μηχανισμούς αντοχής στην αλατότητα, όμως η ποιότητα του νερού παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την παραγωγή και την ποιότητα του ελαιολάδου.
Η αξιοποίηση ανθεκτικών ποικιλιών, η συνεχής παρακολούθηση της αλατότητας και η υπεύθυνη χρήση επεξεργασμένων υδάτων μπορούν να διασφαλίσουν παραγωγικούς και βιώσιμους ελαιώνες για τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: Χατζουλάκης, Κ., 2019. Η άρδευση των καλλιεργειών. Αθήνα: ΑγροΤύπος, σσ. 291–304.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόση αλατότητα μπορεί να αντέξει η ελιά;
Η ελιά μπορεί να αρδευτεί με νερό έως περίπου5 dS/m, όταν εφαρμόζεται σωστή διαχείριση άρδευσης και χρησιμοποιούνται ανθεκτικές ποικιλίες.
Επηρεάζει το αλμυρό νερό την ποιότητα του ελαιολάδου;
Ναι, η υψηλή αλατότητα μπορεί να επηρεάσει τη σύσταση του ελαιολάδου, μεταβάλλοντας τα λιπαρά οξέα και τις φαινολικές ενώσεις.
Ποιες ποικιλίες ελιάς είναι πιο ανθεκτικές στην αλατότητα;
Οι ποικιλίες Καλαμών, Μεγαρίτικη και Λιανολιά Κέρκυρας θεωρούνται ιδιαίτερα ανθεκτικές.
Είναι ασφαλής η χρήση επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων;
Η χρήση επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων στην άρδευση της ελιάς είναι ασφαλής όταν τηρούνται τα προβλεπόμενα ποιοτικά όρια.
Πηγή: olivenews.gr
