Α.Αλεξόπουλος-Ο.Ο.Σ.Α : «Μείωση 2,5 εκ. εργαζομένων και πτώση 15% του ΑΕΠ έως το 2050 αν δεν ανασχεθεί η δημογραφική κρίση» – Η Κρήτη «σωσίβιο» γεννήσεων

Η δημογραφική κρίση δεν αποτελεί πια μια μακρινή προειδοποίηση για το μέλλον, αλλά μια αργή και διαρκή ανατροπή που ήδη αλλάζει την οικονομία, την εργασία και την ίδια τη δομή της ελληνικής κοινωνίας. Οι αριθμοί που παρουσιάζονται πλέον από διεθνείς οργανισμούς δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών.Λιγότερες γεννήσεις, περισσότερος γηρασμένος πληθυσμός, λιγότεροι εργαζόμενοι και μια οικονομία που απειλείται με μακροχρόνια συρρίκνωση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Κρήτη εμφανίζεται ως μία από τις ελάχιστες περιοχές της χώρας που συνεχίζουν να αντέχουν δημογραφικά, λειτουργώντας ως ένα μικρό «ανάχωμα» απέναντι στη συνολική καθίζηση.

Για τις δραματικές προβολές που αφορούν την Ελλάδα, τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, τις μεταναστευτικές πολιτικές αλλά και το γιατί η Κρήτη παρουσιάζει καλύτερες αντοχές από την υπόλοιπη χώρα, μίλησε στον Politica 89.8 και στον Χρήστο Κώνστα, ο καθηγητής και επικεφαλής του Κέντρου Κρήτης του Ο.Ο.Σ.Α. για τη Δυναμική των Πληθυσμών, Άρης Αλεξόπουλος.

«Η ανθρωπότητα πατάει φρένο πληθυσμιακά»

Ο Άρης Αλεξόπουλος ξεκαθάρισε εξαρχής ότι το δημογραφικό δεν είναι ένα στενά ελληνικό πρόβλημα, αλλά μια παγκόσμια τάση που επηρεάζει σχεδόν όλες τις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Όπως τόνισε, η Ελλάδα βρίσκεται ήδη εδώ και δεκαετίες σε τροχιά μείωσης γεννήσεων, καθώς το φαινόμενο δεν ξεκίνησε με την οικονομική κρίση, αλλά από τη δεκαετία του 1980. Την ίδια στιγμή, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργεί μια ολοένα και πιο γηρασμένη κοινωνία.

Ο ίδιος σημείωσε πως πλέον στις περισσότερες χώρες του κόσμου ο δείκτης γεννήσεων βρίσκεται κάτω από το όριο αναπλήρωσης των γενεών, δηλαδή κάτω από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Στην Ελλάδα, όπως ανέφερε, ο δείκτης βρίσκεται περίπου στο 1,3, γεγονός που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε μείωση του πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε, η χώρα από τα περίπου 11 εκατομμύρια κατοίκους το 2011 θα βρεθεί κοντά στα 8,5 εκατομμύρια έως το 2050.

Η Κρήτη αντέχει ακόμη δημογραφικά

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Κρήτη, η οποία -σε αντίθεση με πολλές άλλες περιοχές της χώρας- συνεχίζει να παρουσιάζει σχετική ανθεκτικότητα. Όπως είπε, ενώ η υπόλοιπη Ελλάδα καταγράφει σημαντική μείωση πληθυσμού, η Κρήτη παραμένει σχεδόν σε ισορροπία, με ορισμένες χρονιές να εμφανίζει ακόμη και θετικό ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων.

Ο καθηγητής εξήγησε ότι η Κρήτη άρχισε να εμφανίζει περισσότερους θανάτους από γεννήσεις αρκετά αργότερα σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα, καθώς το φαινόμενο καταγράφηκε μετά το 2017, ενώ πανελλαδικά η καθοδική πορεία είχε ξεκινήσει ήδη από το 2011. Παράλληλα, επεσήμανε ότι το Ηράκλειο παραμένει ο νομός με τις μεγαλύτερες αντοχές λόγω νεότερου ηλικιακά πληθυσμού, ενώ το Λασίθι αντιμετωπίζει το σοβαρότερο πρόβλημα γήρανσης.

Η μεγάλη «βόμβα» στην εργασία και στο ΑΕΠ

Ο Άρης Αλεξόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στις οικονομικές συνέπειες της δημογραφικής κρίσης, περιγράφοντας ένα σκηνικό που -όπως είπε- μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνο για την ελληνική οικονομία αν δεν υπάρξουν παρεμβάσεις.

Όπως εξήγησε, σήμερα η χώρα διαθέτει περίπου 6 έως 6,5 εκατομμύρια ανθρώπους παραγωγικής ηλικίας, όμως μέχρι το 2050 αναμένεται να χαθούν από την αγορά εργασίας περίπου 2 έως 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενοι. Εάν, όπως είπε, δεν αυξηθεί σημαντικά η παραγωγικότητα της εργασίας μέσα από την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική, τότε η μείωση του εργατικού δυναμικού θα οδηγήσει σε πτώση του ελληνικού ΑΕΠ κατά περίπου 15%.

Μάλιστα, συνέκρινε αυτή τη μελλοντική πίεση με τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα έχασε περίπου 25% του ΑΕΠ μέσα σε λίγα χρόνια, ενώ τώρα κινδυνεύει να υποστεί μια πιο αργή αλλά πολύ πιο μόνιμη φθορά.

«Η νέα μειοψηφία θα είναι οι νέοι»

Ο επικεφαλής του Κέντρου Κρήτης του Ο.Ο.Σ.Α. υπογράμμισε πως η Ελλάδα θα πρέπει να μάθει να λειτουργεί ως μια κοινωνία με πολύ μεγαλύτερο ποσοστό μεσήλικων και ηλικιωμένων πολιτών. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι νέοι στο μέλλον θα αποτελούν «τη νέα μειοψηφία», γεγονός που θα επηρεάσει όχι μόνο την οικονομία αλλά και τη συνολική πολιτική και κοινωνική λειτουργία της χώρας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αγορά εργασίας θα πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να αξιοποιεί περισσότερο ανθρώπους ηλικίας 45 έως 65 ετών, καθώς σήμερα στην Ελλάδα παραμένει εξαιρετικά υψηλός ο ηλικιακός αποκλεισμός στην εργασία. Επισήμανε ότι πολλοί εργαζόμενοι μετά τα 45 δυσκολεύονται να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας αν χάσουν τη δουλειά τους, την ώρα που το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται συνεχώς.

Μετανάστευση και νόμιμες μετακλήσεις εργαζομένων

Κομβικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε και το ζήτημα της μετανάστευσης. Ο Άρης Αλεξόπουλος υποστήριξε ότι η οργανωμένη και νόμιμη μετακίνηση εργαζομένων αποτελεί τη μοναδική άμεση λύση για την κάλυψη των τεράστιων ελλείψεων που θα εμφανιστούν στην αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια.

Όπως τόνισε, η Ελλάδα θα πρέπει να περάσει από τη λογική της αποσπασματικής διαχείρισης μεταναστευτικών ροών σε ένα οργανωμένο σύστημα νόμιμων μετακλήσεων, βάσει των πραγματικών αναγκών της οικονομίας. Αναφέρθηκε μάλιστα στη συμφωνία με την Αίγυπτο για εργατικό δυναμικό, σημειώνοντας ότι τέτοιες πρακτικές εφαρμόζονται ήδη με επιτυχία σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία.

Το στεγαστικό και το κόστος ζωής «φρενάρουν» τις γεννήσεις

Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι το δημογραφικό δεν λύνεται με επιδόματα, αλλά απαιτεί συνολική αλλαγή πολιτικών που θα κάνουν πιο βιώσιμη την καθημερινότητα των νέων ανθρώπων. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο κόστος στέγασης, ειδικά στην Κρήτη, όπου η πίεση από τις βραχυχρόνιες μισθώσεις έχει εκτοξεύσει τα ενοίκια.

Όπως ανέφερε, όταν ένα μεγάλο μέρος του μισθού ενός νέου ζευγαριού κατευθύνεται στη στέγαση και στην εκπαίδευση των παιδιών, η απόφαση για τεκνοποίηση γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Παράλληλα, έκανε λόγο για ανάγκη ολοκληρωμένων πολιτικών που θα περιλαμβάνουν δουλειές, σχολεία, παιδικούς σταθμούς και καλύτερες δομές στην περιφέρεια, ώστε να δημιουργηθούν πραγματικές συνθήκες ευζωίας για τους νέους ανθρώπους.

«Στο χέρι μας είναι να κάνουμε τον χειμώνα άνοιξη»

Κλείνοντας τη συζήτηση στον Politica 89.8, ο Άρης Αλεξόπουλος επέμεινε ότι η δημογραφική κρίση δεν αποτελεί μια μοιραία και μη αναστρέψιμη εξέλιξη, αλλά μια τεράστια πρόκληση που απαιτεί άμεσες και πολυεπίπεδες παρεμβάσεις.

Όπως είπε χαρακτηριστικά, «στο χέρι μας είναι να κάνουμε τον χειμώνα άνοιξη», αρκεί η χώρα να επενδύσει σε πολιτικές που θα ενισχύσουν την εργασία, την περιφερειακή ανάπτυξη, τη στέγαση, την αξιοποίηση της τεχνολογίας και την οργανωμένη ένταξη ανθρώπινου δυναμικού από το εξωτερικό. Γιατί, όπως προειδοποίησε, η μάχη των επόμενων δεκαετιών δεν θα είναι μόνο οικονομική ή γεωπολιτική, αλλά μια μάχη για το ίδιο το ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορεί να κρατήσει ζωντανές τις κοινωνίες και τις οικονομίες.