Δ. Ξενάκης: «23 χρόνια διδάσκω και πρώτη φορά αντιμετωπίζω γονέα αντί για φοιτητή ενώ έχει “πιαστεί” να αντιγράφει – Πρέπει να οριστούν όρια για τη χρήση AI»

Σε μια συζήτηση που ξεπέρασε τα όρια μιας απλής πανεπιστημιακής υπόθεσης και άνοιξε ένα ευρύτερο κοινωνικό και θεσμικό ζήτημα, ο καθηγητής του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης, Δημήτρης Ξενάκης, μίλησε στον Politica 89,8 και στον Χρήστο Κώνστα, στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», για το πρωτοφανές –όπως το χαρακτήρισε– περιστατικό εκτεταμένης αντιγραφής με χρήση τεχνητής νοημοσύνης στις γραπτές εξετάσεις, αλλά και για την πίεση που δέχθηκε από γονέα φοιτητή, γεγονός που, όπως τόνισε, δεν έχει αντιμετωπίσει ποτέ στα 23 χρόνια της ακαδημαϊκής του πορείας. 

Η αντιγραφή μέσω AI και το «ίδιο λάθος»

Ο κ. Ξενάκης εξήγησε ότι το φαινόμενο δεν αποκαλύφθηκε τυχαία, αλλά επειδή εμφανίστηκε σε μεγάλη κλίμακα. Πολλά γραπτά παρουσίαζαν την ίδια δομή, την ίδια γλώσσα, τα ίδια επιχειρήματα και –κυρίως– το ίδιο λάθος, στοιχείο που λειτούργησε ως «καμπανάκι». Στο ερώτημα που αφορούσε θεωρίες διεθνών σχέσεων, οι απαντήσεις τοποθετούσαν τον μερκαντιλισμό δύο αιώνες νωρίτερα, συγχέοντας την ιστορική περίοδο της εμποροκρατίας με τη συγκρότησή της ως θεωρητικού ρεύματος τον 20ό αιώνα. Ένα λάθος που, όπως είπε, προερχόταν ξεκάθαρα από τις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης.

Τι βαθμολογείται τελικά στο Πανεπιστήμιο

Ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι το δίλημμα δεν ήταν τυπικό, αλλά ουσιαστικό: αν το Πανεπιστήμιο βαθμολογεί την ικανότητα ενός φοιτητή να μεταφέρει κείμενα που παρήγαγε μια μηχανή ή την πραγματική του κρίση και κατανόηση του γνωστικού αντικειμένου. Για τον ίδιο, η απάντηση είναι αυτονόητη. Γι’ αυτό και, παρότι τα γραπτά –όπως παραδέχτηκε– θα μπορούσαν κανονικά να μηδενιστούν και να οδηγήσουν σε πειθαρχική διαδικασία, επέλεξε να βάλει χαμηλή βαθμολογία, δίνοντας ένα περιθώριο κατανόησης του λάθους και όχι μια τιμωρητική απάντηση.

Η προφορική επανεξέταση και η κατάρρευση των απαντήσεων

Σε όσους φοιτητές ζήτησαν εξηγήσεις, πρότεινε προφορική επανεξέταση, παρότι αυτό δεν προβλέπεται από το θεσμικό πλαίσιο. Από όσους προσήλθαν, οι περισσότεροι δεν κατάφεραν να απαντήσουν ούτε στα στοιχειώδη, ούτε στις ίδιες ερωτήσεις στις οποίες είχαν «απαντήσει» άριστα στο γραπτό. Ο λόγος τους, όπως περιέγραψε, δεν είχε καμία σχέση με τα κείμενα που είχαν καταθέσει στις εξετάσεις, επιβεβαιώνοντας την αρχική του εκτίμηση.

Όταν εμφανίστηκε η μητέρα

Το περιστατικό, ωστόσο, πήρε άλλη διάσταση όταν, μαζί με επτά φοιτητές, εμφανίστηκε και μία μητέρα, συνοδευόμενη από φίλη της. Ο κ. Ξενάκης τόνισε ότι στα 23 χρόνια διδασκαλίας του δεν έχει αντιμετωπίσει ξανά γονεϊκή παρέμβαση με τέτοιον τρόπο, ιδίως σε ένα περιβάλλον ενηλίκων. Περιέγραψε μια συμπεριφορά έντονα πιεστική και εξουσιαστική, με επίκληση επαγγελματικής ιδιότητας και ισχύος, αλλά και άρνηση να τηρηθούν βασικοί κανόνες, όπως η προστασία των προσωπικών δεδομένων ενός ενήλικου φοιτητή. Όπως είπε χαρακτηριστικά, η εικόνα αυτή ανέδειξε μια βαθύτερη παθογένεια: τη λογική της διαμεσολάβησης και της ακύρωσης της ατομικής ευθύνης.

Ακαδημαϊκή ακεραιότητα και δικαιοσύνη για τους υπόλοιπους φοιτητές

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στους φοιτητές που δεν αντέγραψαν. Από περίπου 200 εξεταζόμενους, οι 150 προσπάθησαν, άλλοι καλύτερα και άλλοι χειρότερα. Αυτούς, όπως είπε, οφείλει πρωτίστως να προστατεύσει το Πανεπιστήμιο, γιατί αυτοί είναι που βιώνουν την αδικία και την αναξιοκρατία όταν βλέπουν τους διπλανούς τους να περνούν με αντιγραφή. Για τον κ. Ξενάκη, η ακαδημαϊκή ακεραιότητα δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά όρος επιβίωσης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Τα όρια της τεχνολογίας και η ανάγκη ρυθμιστικού πλαισίου

Αναφερόμενος στις λύσεις, παραδέχτηκε ότι τα τεχνικά μέσα ελέγχου είναι περιορισμένα και συχνά νομικά προβληματικά. Το κρίσιμο ζήτημα, όπως υπογράμμισε, είναι η απουσία ξεκάθαρου πλαισίου για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην ακαδημαϊκή διαδικασία. Πού τελειώνει η υποβοήθηση και πού αρχίζει η αντιγραφή; Σήμερα, αυτό επαφίεται στην κρίση κάθε διδάσκοντα. Και αυτό, όπως προειδοποίησε, δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Μια επανάσταση που μας ξεπερνά

Κλείνοντας, ο Δημήτρης Ξενάκης χαρακτήρισε την τεχνητή νοημοσύνη τεράστια επανάσταση, για την οποία ούτε η κοινωνία ούτε τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι ακόμη έτοιμα. Το ζητούμενο, όπως είπε, δεν είναι να απαγορευτεί, αλλά να «χαλιναγωγηθεί», ώστε να υπηρετεί τη γνώση και όχι να την υποκαθιστά. Γιατί, όπως κατέληξε, αν η πανεπιστημιακή εκπαίδευση παραδώσει τον πυρήνα της σκέψης και της κρίσης στις μηχανές, το προϊόν που θα παράγει στο τέλος θα είναι άδειο από ουσία.