Γ. Χαραλαμπίδης – Ιστορικός: «Οι φωτογραφίες των ”200” της Καισαριανής να γίνουν η αφετηρία για την ίδρυση Εθνικού Μουσείου Αντίστασης»

Η ιστορία δεν επιστρέφει συχνά με τόσο ωμό και άμεσο τρόπο. Κάποιες φορές, όμως, ανοίγει σαν χρονοκάψουλα και φέρνει το παρελθόν πρόσωπο με πρόσωπο με το παρόν.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τις φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων της Καισαριανής, που ήρθαν στο φως και αναζωπύρωσαν τη δημόσια συζήτηση για τη μνήμη, την Αντίσταση και τις ανοιχτές πληγές της ελληνικής ιστορίας. Στον Politica 89,8 και στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», ο ιστορικός-δημοσιογράφος Γιάννης Χαραλαμπίδης μίλησε στον Χρήστο Κώνστα για το ιστορικό βάρος των εικόνων, τη σημασία τους για τη συλλογική μνήμη και την ανάγκη να αποτελέσουν αφετηρία για κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη δημιουργία ενός Εθνικού Μουσείου Αντίστασης.

Η εικόνα ως ζώσα μνήμη

Όπως τόνισε ο Γιάννης Χαραλαμπίδης, οι φωτογραφίες δεν αποκαλύπτουν ένα άγνωστο ιστορικό γεγονός. Η εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 είναι καταγεγραμμένη στην ιστορική αφήγηση εδώ και δεκαετίες. Αυτό που αλλάζει είναι η αίσθηση του χρόνου. Οι μορφές των μελλοθανάτων, τα βλέμματά τους λίγο πριν τον θάνατο, μετατρέπουν την ιστορία από γνώση σε εμπειρία. Από ένα γεγονός που μαθαίνεται σε ένα γεγονός που βιώνεται.

Οι 200 και το ιστορικό τους αποτύπωμα

Οι εκτελεσμένοι της Καισαριανής δεν ήταν μια τυχαία ομάδα. Η μεγάλη πλειονότητα ήταν πολιτικοί κρατούμενοι της δικτατορίας Μεταξά, στελέχη και μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος, συλληφθέντες πριν ακόμη την Κατοχή. Παραδόθηκαν στους ναζί από το ελληνικό κράτος της εποχής και κρατήθηκαν αρχικά σε ιταλικά και στη συνέχεια σε γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, με κορυφαίο το Χαϊδάρι. Όπως υπογράμμισε ο ιστορικός, πρόκειται πρωτίστως για ανθρώπους που υπέστησαν τον αντικομμουνισμό του Μεσοπολέμου και έπειτα την ναζιστική θηριωδία.

Η αυθεντικότητα και η σημασία των φωτογραφιών

Παρά τη συζήτηση που άνοιξε για τη γνησιότητά τους, ο Γιάννης Χαραλαμπίδης εμφανίστηκε κατηγορηματικός: όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές. Πρόκειται για σπάνια τεκμήρια, όχι απλώς επειδή καταγράφουν ένα έγκλημα πολέμου, αλλά επειδή αποτυπώνουν τη στιγμή της απόλυτης ιστορικής πυκνότητας, όταν ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στον θάνατο με αξιοπρέπεια και συνείδηση.

Η μνήμη ως πολιτικό και κοινωνικό διακύβευμα

Οι εικόνες αυτές, όπως σημείωσε, δεν αλλάζουν τη νομική ή διεθνή θέση της Ελλάδας απέναντι στη Γερμανία. Τα εγκλήματα της Κατοχής είναι ήδη τεκμηριωμένα. Αλλά λειτουργούν ως υπενθύμιση ενός από τα πρόσωπα της Αντίστασης και αναδεικνύουν τη σημασία της δημόσιας ιστορικής μνήμης. Είναι ένα κάλεσμα να δούμε ξανά, χωρίς φόβο και χωρίς μετεμφυλιακά σύνδρομα, το παρελθόν μας.

Το αίτημα για Εθνικό Μουσείο Αντίστασης

Μέσα από αυτή τη συζήτηση, ο Γιάννης Χαραλαμπίδης έθεσε ξεκάθαρα το ζήτημα της απουσίας ενός Εθνικού Μουσείου Αντίστασης. Παρά τις τοπικές πρωτοβουλίες και τα επιμέρους μουσεία, η Ελλάδα δεν έχει ακόμη έναν κεντρικό θεσμό εθνικής εμβέλειας αφιερωμένο στην Αντίσταση. Οι φωτογραφίες της Καισαριανής, όπως είπε, μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν τον πυρήνα ενός νέου αφηγήματος που θα ενώσει την κοινωνία γύρω από τη μνήμη, χωρίς ιδιοποιήσεις και μικροπολιτικές σκοπιμότητες.

Ανάμεσα στην ελπίδα και την εγρήγορση

Ο ιστορικός δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στη σκοτεινή πλευρά της επικαιρότητας, με τον βανδαλισμό του μνημείου της Καισαριανής να υπενθυμίζει ότι μικρές αλλά επικίνδυνες μειοψηφίες εξακολουθούν να δηλητηριάζουν τη δημόσια σφαίρα. Παρ’ όλα αυτά, εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξος για τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία και η επιστημονική κοινότητα διαχειρίζονται πλέον την ιστορική μνήμη.

κεντρική φωτογραφία:in.gr