Politica 89.8
Η παγίδα του συναισθήματος – Άρθρο του Γιώργου Καφφετζάκη
Η ελληνική πολιτική σκηνή βρίσκεται για άλλη μια φορά μπροστά σε ένα παράδοξο φαινόμενο, το οποίο, αν και δείχνει πρωτοφανές, κουβαλά μαζί του όλες τις παθογένειες της μεταπολιτευτικής μας ιστορίας. Η πρόθεση της κ. Καρυστιανού να μετατρέψει τον Σύλλογο Συγγενών Θυμάτων Τεμπών σε πολιτικό σχηματισμό δεν αποτελεί απλώς μια κίνηση διαμαρτυρίας, αλλά τη συμπύκνωση της συλλογικής μας απογοήτευσης.
Πίσω, όμως, από τον ιερό και απόλυτα σεβαστό πόνο μιας μάνας, ελλοχεύει ένας κίνδυνος που η χώρα έχει πληρώσει ακριβά στο πρόσφατο παρελθόν: η υποκατάσταση της πολιτικής από το καθαρό συναίσθημα.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κ. Καρυστιανού διαθέτει μια ηθική υπεροχή που λείπει από το τρέχον πολιτικό προσωπικό. Η φωνή της είναι η φωνή της συνείδησής μας. Ωστόσο, η πολιτική, στην ιστορική και πρακτική της διάσταση, δεν είναι άσκηση ηθικής δικαίωσης. Είναι η τέχνη της διαχείρισης του εφικτού μέσα σε ένα χαώδες περιβάλλον.
Μια χώρα δεν διοικείται με «κραυγές» για δικαιοσύνη, όσο δίκαιες κι αν είναι αυτές. Διοικείται με δημοσιονομική πολιτική, αναπτυξιακούς σχεδιασμούς, διπλωματικούς ελιγμούς και θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
Όταν ο πολιτικός λόγος περιορίζεται σε έννοιες όπως η «κάθαρση» ή η «συλλογική ευτυχία», διολισθαίνει σε μια επικίνδυνη απλούστευση. Η διοίκηση ενός κράτους απαιτεί εμπειρία, τεχνοκρατική επάρκεια και, κυρίως, πολιτική παρακαταθήκη. Το να ισχυρίζεται κανείς ότι μπορεί να κυβερνήσει μια χώρα επειδή υπέστη μια αδιανόητη αδικία, είναι σαν να ισχυρίζεται ότι μπορεί να χειρουργήσει επειδή υπήρξε θύμα ιατρικού λάθους.
Η ενσυναίσθηση είναι απαραίτητη. Η γνώση των μηχανισμών, όμως, είναι ζωτική.
Η ηθική νομιμοποίηση δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα.
Η ιστορία είναι ο καλύτερος δάσκαλος για όσους θέλουν να τη διαβάσουν. Η Ελλάδα έχει ξαναζήσει την εποχή όπου η αγανάκτηση έγινε το μοναδικό εισιτήριο για την εξουσία. Τα κινήματα των «αγανακτισμένων» και η ανάδειξη «μαθητευόμενων μάγων» στο τιμόνι της χώρας οδήγησαν σε οδυνηρές συνέπειες: κοινωνικό διχασμό, οικονομική κατάρρευση και διεθνή απομόνωση.
Σήμερα, σε ένα παγκόσμιο status quo πρωτοφανούς αστάθειας —με τον πόλεμο στην ευρωπαϊκή γειτονιά, την ενεργειακή κρίση που απειλεί τα θεμέλια της Ε.Ε. και την αυξανόμενη επιρροή των «νέο-βασιλείων» σε παγκόσμιο επίπεδο— η Ελλάδα δεν έχει το περιθώριο για νέα κοινωνικά πειράματα.
Όποιος ξεχνά την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει. Η χώρα χρειάζεται στιβαρό τιμόνι και όχι πειραματικές διαδρομές στο άγνωστο με οδηγό την οργή.
Η ανάδυση τέτοιων κινήσεων, βέβαια, δεν γίνεται σε κενό αέρος. Είναι αποτέλεσμα μιας παταγώδους αποτυχίας του πολιτικού συστήματος. Από τη μία, η ανυπαρξία σοβαρής, προγραμματικής αντιπολίτευσης έχει αφήσει ένα τεράστιο κενό εκπροσώπησης. Από την άλλη, οι πολίτες αισθάνονται πολιτικά «ορφανοί», παρακολουθώντας μια κυβέρνηση που συχνά διολισθαίνει στην ασυδοσία και τη θεσμική αλαζονεία, χωρίς τον απαραίτητο έλεγχο.
Το έλλειμμα πολιτικής ποιότητας και ευθιξίας τρέφει τον αντισυστημικό λόγο. Όταν η ανάληψη πολιτικής ευθύνης καταντά κενό τελετουργικό και η αξιοκρατία θυσιάζεται στον βωμό της κομματικής πειθαρχίας, η κοινωνία στρέφεται σε πρόσωπα-σύμβολα, ακόμη κι αν αυτά δεν διαθέτουν το απαιτούμενο πολιτικό βάθος.
Η λύση στην κρίση δεν είναι η δημιουργία «κομμάτων-συμβόλων» που εξαντλούνται σε ένα και μόνο αίτημα. Η δικαιοσύνη για τα Τέμπη οφείλει να αποδοθεί και οι ένοχοι να τιμωρηθούν παραδειγματικά. Αυτό, όμως, αποτελεί έργο της Δικαιοσύνης και μιας Πολιτείας που λειτουργεί θεσμικά — όχι ενός κόμματος που θα χρησιμοποιήσει μια τραγωδία ως πολιτικό εφαλτήριο.
Τα πρόσωπα διαθέτουν αξιακό χαρακτήρα που αποκαλύπτεται μέσα από τις πράξεις, τις αντιδράσεις και τις πεποιθήσεις τους. Η στάση, η συμπεριφορά και οι δημόσιες τοποθετήσεις τους αποτελούν τα ορατά σημάδια της βαθύτερης ουσίας του «ποιοι είναι», σε αντίθεση με την προσωπικότητα, που αφορά το «πώς φαίνονται». Τα δύο αυτά στοιχεία αλληλοεπηρεάζονται, αλλά δεν ταυτίζονται.
Η χώρα χρειάζεται μια νέα πολιτική σύνθεση: την ηθική της ευθυξίας μαζί με την ικανότητα της διακυβέρνησης. Χρειάζεται πολιτικούς που αναλαμβάνουν το κόστος των αποφάσεων και ένα σύστημα που δεν αναζητά «μεσσίες» για να λειτουργήσει το αυτονόητο.
Αν επιτρέψουμε στο συναίσθημα να γίνει ο μοναδικός γνώμονας της πολιτικής ζωής, κινδυνεύουμε να χάσουμε την ουσία της δημοκρατίας, η οποία απαιτεί ορθολογισμό, διάλογο και —πάνω απ’ όλα— γνώση της πραγματικότητας.
Η Ελλάδα δεν αντέχει άλλα «πειράματα».
Αντέχει μόνο την αλήθεια και τη σοβαρότητα.
—
*Ο Γιώργος Καφφετζάκης είναι MSc, Δ. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., πρώην Πρόεδρος Ν.Ε. Λασιθίου ΤΕΕ/ΤΑΚ, πρώην Σύμβουλος Τ.Υ. της ΔΕΠΑΝΑΛ, πρώην Δημοτικός Σύμβουλος Αγίου Νικολάου, Σύμβουλος Δημάρχου Αγίου Νικολάου και Μέλος του Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων Νομών Ηρακλείου & Λασιθίου.
