X.Τσιλιώτης : «Αναγκαίος ο ποιοτικός και όχι μόνο ποσοτικός εκσυγχρονισμός του Συντάγματος»

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Χάρης Τσιλιώτης, μίλησε στον Politica 89.8 και στον Χρήστο Κώνστα, στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», αναλύοντας το θεσμικό πλαίσιο, τα όρια αλλά και τα πραγματικά διακυβεύματα της συζήτησης που άνοιξε η κυβέρνηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση. 

Η Αναθεώρηση δεν είναι απεριόριστη: τα όρια του άρθρου 110

Ο κ. Τσιλιώτης υπενθύμισε ότι η διαδικασία αναθεώρησης καθορίζεται αυστηρά από το άρθρο 110 του Συντάγματος, το οποίο θέτει σαφή όρια: δεν μπορούν να αναθεωρηθούν όλες οι διατάξεις. Υπάρχουν θεμελιώδεις πυλώνες του πολιτεύματος, όπως το άρθρο 1 για τη μορφή του κράτους, αλλά και κρίσιμες εγγυήσεις δικαιωμάτων, όπως η προστασία της ανθρώπινης αξίας, η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, η θρησκευτική ελευθερία και η αρχή της ισότητας, που παραμένουν εκτός αναθεώρησης.

Δύο Βουλές, δύο φάσεις: μια από τις αυστηρότερες διαδικασίες στην Ευρώπη

Ο καθηγητής εξήγησε ότι το ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει μία από τις πιο πολύπλοκες και αυστηρές διαδικασίες αναθεώρησης διεθνώς. Η πρώτη φάση αφορά την Προτείνουσα Βουλή, η οποία αποφασίζει ποιες διατάξεις τίθενται προς αναθεώρηση και –κατά την άποψή του– οφείλει να δίνει και την κατεύθυνση που δεσμεύει την επόμενη Βουλή. Η δεύτερη φάση αφορά την Αναθεωρητική Βουλή, που προκύπτει μετά από εκλογές και καθορίζει το τελικό περιεχόμενο των αλλαγών, χωρίς δυνατότητα να προσθέσει νέα άρθρα εκτός της αρχικής πρότασης.

Το παιχνίδι των πλειοψηφιών: γιατί οι 180 ψήφοι είναι κρίσιμες

Ο Χάρης Τσιλιώτης στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία των κοινοβουλευτικών συσχετισμών. Για να εγκριθεί η πρόταση αναθεώρησης στην πρώτη Βουλή απαιτούνται 180 ψήφοι. Αν αυτό επιτευχθεί, τότε η επόμενη Βουλή μπορεί να ολοκληρώσει την αναθεώρηση με απλή πλειοψηφία 151. Αν όμως η πρώτη Βουλή συγκεντρώσει μόνο 151 έως 179 ψήφους, τότε η επόμενη Βουλή θα χρειαστεί αυξημένη πλειοψηφία 180. Όπως είπε χαρακτηριστικά, η «μάχη» δίνεται τώρα, στο αν θα υπάρξει ευρύτερη συναίνεση από την πρώτη φάση.

Ο χρόνος είναι θεσμικά εύλογος και πολιτικά αναγκαίος

Απαντώντας στο ερώτημα για το timing, ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα στον χρόνο που ανοίγει η συζήτηση. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, νέα αναθεώρηση δεν μπορεί να ξεκινήσει πριν περάσουν πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της προηγούμενης, που έγινε τον Νοέμβριο του 2019. Επομένως, από τον Νοέμβριο του 2024 και μετά, η διαδικασία είναι θεσμικά ώριμη. Παράλληλα, σημείωσε ότι ενόψει εκλογών μέχρι την άνοιξη του 2027, η έναρξη τώρα θεωρείται εύλογη, πριν η χώρα μπει πλήρως σε προεκλογική περίοδο.

Άρθρο 16 και ιδιωτικά πανεπιστήμια: από την εγκατάσταση στο «ατομικό δικαίωμα»

Ο κ. Τσιλιώτης ανέλυσε την κυβερνητική πρόθεση για το άρθρο 16, επισημαίνοντας ότι δεν πρόκειται απλώς για συνταγματοποίηση της σημερινής πραγματικότητας, αλλά για μετάβαση σε κάτι ευρύτερο: στην καθιέρωση ενός ατομικού δικαιώματος ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων, πέρα από το πλαίσιο της ευρωπαϊκής ελεύθερης εγκατάστασης. Πρόκειται, όπως είπε, για επιλογή που αλλάζει τον χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Περιβάλλον, Δικαιοσύνη, Πρόεδρος της Δημοκρατίας και Δημόσιο: οι κυβερνητικοί άξονες

Στη συζήτηση τέθηκαν οι βασικοί άξονες που περιέγραψε ο Πρωθυπουργός: το περιβάλλον (άρθρο 24), η Δικαιοσύνη και η επιλογή της ηγεσίας της, η μία εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά και το καθεστώς μονιμότητας στο Δημόσιο. Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι αυτά είναι σημαντικά, αλλά δεν αρκούν για έναν ουσιαστικό εκσυγχρονισμό ενός Συντάγματος άνω των 50 ετών.

Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι μόνο αριθμός άρθρων, αλλά ουσία

Κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η αναθεώρηση πρέπει να είναι ποιοτική και όχι μόνο ποσοτική. Όπως είπε, δεν έχει σημασία αν θα αναθεωρηθούν 6, 16 ή 70 άρθρα, αλλά αν οι αλλαγές θα είναι πραγματικά γενναίες και ουσιαστικές. Προειδοποίησε ότι αν η αναθεώρηση περιοριστεί σε απλή συνταγματοποίηση ήδη υπαρχουσών νομοθετικών ρυθμίσεων ή σε γνωμοδοτικά όργανα χωρίς πραγματικές αρμοδιότητες, τότε δεν θα προσφέρει τίποτα.

Το χαμένο παράθυρο του 2019 και η ανάγκη ευρύτερης συναίνεσης

Ο Χάρης Τσιλιώτης σημείωσε ότι το 2019 χάθηκε μια μεγάλη ευκαιρία για βαθύτερη αναθεώρηση λόγω έλλειψης συναίνεσης. Ευχήθηκε η νέα διαδικασία να μην καταλήξει ξανά περιορισμένη και άδοξη, αλλά να οδηγήσει σε μια πραγματικά σύγχρονη θεσμική τομή, με διατάξεις που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες του 21ου αιώνα, στις σχέσεις του ελληνικού δικαίου με το διεθνές και ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δικαιωμάτων και στις απαιτήσεις ενός ώριμου κράτους δικαίου.