Politica 89.8
Παχυσαρκία: Τα γονίδια παίζουν ρόλο αλλά δεν λένε όλη την ιστορία
Για πολλά χρόνια, η παχυσαρκία αντιμετωπιζόταν ως το αποτέλεσμα κακών επιλογών, έλλειψης αυτοελέγχου ή μειωμένης θέλησης. Η σύγχρονη έρευνα, όμως, δείχνει μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα. Το βάρος μας δεν καθορίζεται μόνο από το τι τρώμε και πόσο κινούμαστε, αλλά και από τη βιολογία μας, το περιβάλλον στο οποίο ζούμε και τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα δύο αλληλεπιδρούν.
Δύο πρόσφατες μελέτες έρχονται να ενισχύσουν αυτή την προσέγγιση. Η παχυσαρκία δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το DNA μας, όμως τα γονίδια μπορεί να επηρεάζουν την προδιάθεση για αύξηση βάρους. Και σε ένα περιβάλλον όπου οι ανθυγιεινές επιλογές είναι παντού, αυτή η προδιάθεση ελέγχεται πιο δύσκολα.
Τι ρόλο παίζει η κληρονομικότητα στην παχυσαρκία;
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PLOS Medicine εξέτασε δεδομένα από δεκάδες χιλιάδες οικογένειες στη Νορβηγία, με τους ερευνητές να προσπαθούν να καταλάβουν σε ποιο βαθμό το βάρος των παιδιών επηρεάζεται από το βάρος των γονιών.
Σύμφωνα με τις αναλύσεις, οι γενετικοί παράγοντες φαίνεται να εξηγούν περίπου το 79% της σχέσης ανάμεσα στον ΔΜΣ μητέρας και παιδιού και περίπου το 94% της σχέσης ανάμεσα στον ΔΜΣ πατέρα και παιδιού, έως την ηλικία των 8 ετών, γεγονός που υποδηλώνει ότι όταν ένας γονιός έχει υψηλότερο ΔΜΣ σε σχέση με τον μέσο όρο, το παιδί έχει αυξημένη πιθανότητα να κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα παιδί γονιών με αυξημένο βάρος θα αναπτύξει οπωσδήποτε παχυσαρκία. Σημαίνει όμως, ότι η κληρονομικότητα μπορεί να επηρεάζει την όρεξη, τον κορεσμό, την τάση του οργανισμού να αποθηκεύει ενέργεια, τη σχέση με το φαγητό και άλλες βιολογικές λειτουργίες που δεν είναι πάντα ορατές με γυμνό μάτι.
Οι ερευνητές τονίζουν παράλληλα ότι τα γονίδια δεν λειτουργούν μόνα τους. Το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί (η ποιότητα της διατροφής, η πρόσβαση σε υγιεινές επιλογές, η κίνηση, ο ύπνος, το στρες, οι οικογενειακές συνήθειες) εξακολουθεί να έχει σημασία.
Γιατί «φαίνεται» περισσότερο σήμερα η προδιάθεση;
Μια δεύτερη μελέτη, στο PLOS Genetics, εξέτασε τέσσερις γενιές στη Βρετανία, με ανθρώπους γεννημένους το 1946, το 1958, το 1970 και περίπου το 2001. H γενετική προδιάθεση για υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος φάνηκε να έχει ισχυρότερη επίδραση στις νεότερες γενιές.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, τα γονίδια δεν αλλάζουν μέσα σε λίγες δεκαετίες, αλλάζει όμως το περιβάλλον. Σήμερα ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα είναι παντού, οι μερίδες είναι συχνά μεγαλύτερες, η καθημερινή κίνηση έχει μειωθεί και το φαγητό είναι σχεδιασμένο ώστε να είναι ιδιαίτερα ελκυστικό και εύκολο στην υπερκατανάλωση.
Έτσι, μια προδιάθεση που παλαιότερα μπορεί να είχε μικρότερη σημασία, σήμερα μπορεί να εκφράζεται πιο έντονα. Δεν πρόκειται μόνο για την επιρροή των γονιδίων ή του περιβάλλοντος αλλά για τον συνδυασμό τους.
Η συζήτηση αλλάζει
Αν η παχυσαρκία επηρεάζεται από βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, τότε δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως θέμα προσωπικής ευθύνης. Ο στιγματισμός όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά μπορεί να αποθαρρύνει τους ανθρώπους από το να ζητήσουν υποστήριξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καθημερινές επιλογές δεν έχουν αξία, μιας και η διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος, φροντίδα της ψυχικής υγείας και, όπου χρειάζεται, η ιατρική υποστήριξη παραμένουν σημαντικά. Σημαίνει όμως ότι δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία.
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, η παχυσαρκία πρόκειται για μια πολυπαραγοντική νόσο, στην οποία τα γονίδια και το περιβάλλον επηρεάζουν το βάρος με διαφορετικούς τρόπους. Κατανοώντας αυτούς τους παράγοντες, μπορούμε να προσεγγίσουμε το θέμα πιο ρεαλιστικά και να αναζητούμε λύσεις που ταιριάζουν στις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
vita.gr
