Politica 89.8
Ανάλυση CNN: Πώς ο πολεμος του Τραμπ στο Ιράν θα αλλάξει τον κόσμο
Το δόγμα «America First» και η έκπληξη Ευρωπαίων και συμμάχων – Αν Τραμπ και Ισραήλ καταστρέψουν το ιρανικό καθεστώς προκαλώντας εμφύλιο πόλεμο και προσφυγική κρίση, ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης όχι μόνο της περιοχής αλλά και του πλανήτη είναι ισχυρός
Η κυβέρνηση Τραμπ όχι μόνο απέρριψε τις συμμαχίες και δεν επιδίωξε τη διπλωματική νομιμότητα που χαρακτήρισε τον πόλεμο του Κόλπου το 1990-91 ή ακόμα και την εισβολή στο Ιράκ το 2003, αλλά ξεκίνησε την επίθεσή της, μαζί με το Ισραήλ, χωρίς καν να ενημερώσει πολλούς από τους συμμάχους της.
Για παράδειγμα, η αιφνιδιαστική επίθεση έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού ενός ανώτερου μέλους της ιταλικής κυβέρνησης στο Ντουμπάι. «Σκεφτείτε τη θεμελιώδη έλλειψη συντονισμού που αυτό αντιπροσωπεύει: ο υπουργός Άμυνας ενός από τους στενότερους συμμάχους των ΗΠΑ βρισκόταν στο θέατρο των στρατιωτικών επιχειρήσεων όταν ξεκίνησε η επίθεση και δεν είχε ιδέα», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος. Εννέα ημέρες αργότερα, ο πόλεμος έχει βυθίσει τον κόσμο πιο βαθιά από ποτέ σε μια αποπροσανατολιστική δίνη.
Ορισμένοι σύμμαχοι αρχίζουν να εκνευρίζονται εν μέσω του αυξανόμενου κόστους, φόβων για μια μεταναστευτική κρίση σε περίπτωση κατάρρευσης του Ιράν και ευπάθειας των πολιτών τους. Ανησυχούν, παράλληλα, για το τι μπορεί να ακολουθήσει.
Ο πόλεμος έχει δημιουργήσει νέες γεωπολιτικές αλήθειες για τις χώρες της Δύσης και της Μέσης Ανατολής, που δεν μπορούν να ζήσουν με τον Τραμπ, αλλά ούτε και χωρίς αυτόν.
«America First»
Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί οι Ευρωπαίοι και οι σύμμαχοι του Κόλπου δεν το προέβλεψαν. Αυτός ο πόλεμος είναι η απόδειξη του δόγματος «America First» που απελευθερώνει τη δύναμη των ΗΠΑ για να επιβάλει μια νέα άποψη για τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
Όπως και η ανατροπή του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ, αντανακλά τη δήλωση του στενού συνεργάτη του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, στο CNN πέρυσι ότι οι ισχυρές χώρες μπορούν να κυβερνούν με τη βία.
Όσο σοκαρισμένοι και αν είναι οι Ευρωπαίοι από την περιφρόνηση του Τραμπ για τους διεθνείς θεσμούς, η δική τους στρατιωτική ευπάθεια σημαίνει ότι πρέπει να είναι προσεκτικοί με έναν πρόεδρο που είναι κρίσιμος για την άμυνά τους.
Ωστόσο, ο Τραμπ, ενθαρρυμένος από την τρομερή στρατιωτική δύναμη των ΗΠΑ, φαίνεται να αγνοεί τις ευρωπαϊκές προσπάθειες ενίσχυσης της πολεμικής μηχανής του. «Δε με νοιάζει καθόλου», δήλωσε το Σάββατο στο CBSόταν ερωτήθηκε αν ήθελε περισσότερη βοήθεια. «Μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν».
Η «ειδική σχέση» μεταξύ Βρετανίας και ΗΠΑ, παράλληλα, βρίσκεται σε κρίση μετά την οργισμένη αντίδραση του Τραμπ στην αρχική άρνηση της Βρετανίας να επιτρέψει στους Αμερικανούς πιλότους να πραγματοποιούν αποστολές από τις βάσεις της. Ο Κίρ Σταρμερ καταδίκασε την «αλλαγή καθεστώτος από τον αέρα» και μίλησε εκ μέρους ενός έθνους που έχει τραυματιστεί από τον πόλεμο στο Ιράκ και έχει προσβληθεί βαθιά από την πρόσφατη περιφρόνηση του Τραμπ για τις απώλειες των συμμάχων στους πολέμους μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Άλλα ευρωπαϊκά κράτη έκαναν μια πιο αποτελεσματική προσπάθεια εξισορρόπησης. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορούσε να «εγκρίνει» επιθέσεις «εκτός του διεθνούς δικαίου». Ωστόσο, τράβηξε την προσοχή του Τραμπ στέλνοντας το γαλλικό αεροπλανοφόρο για να προστατεύσει τα γαλλικά συμφέροντα.
Ενώ η Ευρώπη έσπευσε να αντιμετωπίσει τις διπλωματικές και οικονομικές επιπτώσεις, η κατάσταση στον Κόλπο ήταν πιο κινητική.
Ωστόσο, παραδόξως, η κυβέρνηση Τραμπ φάνηκε να εκπλήσσεται από τα αντιποίνα του Ιράν, κάτι που αποδεικνύει την επιπολαιότητα του σχεδιασμού του Λευκού Οίκου για τον πόλεμο και ίσως αποτελεί κακό οιωνό για το μέλλον.
Ένας ισραηλινός στρατιωτικός αξιωματούχος δήλωσε ότι η προπολεμική εκτίμηση ήταν ότι υπήρχε «υψηλή πιθανότητα να στοχοποιηθούν οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή» μόλις ξεσπάσει η σύγκρουση.
Ωστόσο, ο αξιωματούχος αναγνώρισε ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ δεν είχαν προβλέψει πλήρως το βαθμό στον οποίο το Ιράν θα χτυπούσε μη στρατιωτικούς στόχους στα κράτη του Κόλπου.
Αν και η ένταση των ιρανικών επιθέσεων με drones και πυραύλους εναντίον των κρατών του Κόλπου έχει μειωθεί, το οπλοστάσιο της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει πολιτικά ισχυρό, αν όχι στρατιωτικά αποφασιστικό. Οι επιθέσεις στόχευσαν την αποθήκη καυσίμων στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Κουβέιτ την Κυριακή, λίγες ώρες μετά την πυρπόληση του κτιρίου του Δημόσιου Ιδρύματος Κοινωνικής Ασφάλισης της χώρας σε επίθεση με drone. Στη Σαουδική Αραβία, δύο άτομα σκοτώθηκαν και 12 άλλα τραυματίστηκαν όταν ένα στρατιωτικό βλήμα έπληξε κατοικημένη περιοχή.
Αυτό εξηγεί την αυξανόμενη ανησυχία στην περιοχή. Σε τηλεφωνική συνομιλία με τον Τραμπ το Σάββατο, ο Εμίρης του Κατάρ, Σεΐχης Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, τόνισε τη «σημασία της συγκράτησης της κρίσης και της εντατικοποίησης της διπλωματίας για τον τερματισμό της». Και το Ομάν, που μεσολάβησε στις πυρηνικές συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που ο Τραμπ κατέστρεψε, είναι επίσης ανήσυχο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αλ Μπουσαΐντι προειδοποίησε ότι η περιοχή βρίσκεται σε «επικίνδυνο σημείο καμπής».
Ορισμένοι κυβερνητικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι των χωρών του Κόλπου αρχίζουν να εκνευρίζονται από τον πομπώδη τόνο της κυβέρνησης, σύμφωνα με πηγές του CNN. «Τα μηνύματα που έρχονται από την Ουάσινγκτον είναι απάνθρωπα. Είναι σαν οι ηγέτες να απολαμβάνουν την αιματοχυσία, χωρίς να υπάρχει σαφές τέλος. Ενώ οι οικονομίες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) επηρεάζονται», δήλωσε ένας πρώην ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ που βρίσκεται επί του παρόντος στην περιοχή.
Ναρκοπέδιο
Το τελικό αποτέλεσμα του πολέμου θα είναι επίσης ένα ναρκοπέδιο για τους συμμάχους των ΗΠΑ. Ένα αναδιαμορφωμένο καθεστώς στο Ιράν μπορεί να αποτελεί μικρότερη εξωτερική απειλή, αλλά θα απαιτεί τακτικές στρατιωτικές επιθέσεις για να παραμείνει υπό έλεγχο.
Οποιαδήποτε μελλοντική κυβέρνηση με επικεφαλής τα απομεινάρια του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης μπορεί να δώσει προτεραιότητα στην εσωτερική καταστολή, αλλά και να απειλήσει την περιοχή. Κανείς δε θέλει το χάος μιας κοινωνικής κατάρρευσης στο Ιράν. Όλοι, όμως, γνωρίζουν ότι ο Τραμπ μπορεί να απλώς να αντανακλά την εσωτερική του προσέγγιση, δηλώνοντας νίκη, αποχωρώντας και αφήνοντας όλους τους άλλους να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες.
Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να έχει εμμονή με την ευρωπαϊκή αδυναμία. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, για παράδειγμα, επέπληξε τους συμμάχους που αντιδρούν, ενώ «διστάζουν και αμφιταλαντεύονται σχετικά με τη χρήση βίας».
Ένας τρόπος για την Ευρώπη να επιδιορθώσει το ρήγμα χωρίς να υπονομεύσει τις αρχές της θα ήταν να βοηθήσει τον εαυτό της.
Η Σοφία Γκαστόν, ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Πολιτικής και Εθνικής Ασφάλειας του Τμήματος Πολεμικών Σπουδών του King’s College του Λονδίνου, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ αναμένουν τρία πράγματα από τη συμμαχία τους με τη Βρετανία: στρατηγική ευθυγράμμιση, πολιτισμική ευθυγράμμιση και εξαιρετικές ικανότητες. Η επίδειξη μιας αποτελεσματικής αμυντικής ικανότητας θα μπορούσε να κάνει τις διαφορές στη στρατηγική και τον πολιτισμό συγχωρητέες στην Ουάσιγκτον.
Στον Κόλπο, η στάση απέναντι στις ΗΠΑ θα διαμορφωθεί από τις συνέπειες του πολέμου, αλλά και από τη συμπεριφορά του Ιράν.
Ορισμένοι προβλέπουν ότι η οργή εναντίον του Ιράν μπορεί να κάνει ορισμένα κράτη του Κόλπου να δουν με πιο ευνοϊκό μάτι την ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ, κάτι που αποτελεί προτεραιότητα του Τραμπ.
Ωστόσο, δύο πρώην ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι που διατηρούν στενές σχέσεις με τα κράτη του Κόλπου δήλωσαν ότι ακούν «αυξανόμενη ανησυχία» για τις τελευταίες στρατιωτικές ενέργειες του Ισραήλ. Παράλληλα, υπάρχουν ακροδεξιοί υπουργοί στην ισραηλινή κυβέρνηση που δηλώνουν ότι θέλουν να ελέγχουν το έδαφος μέχρι τον Ευφράτη και τον Τίγρη, δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Έτσι, υπάρχουν χώρες που ρωτούν αν καταστρέφουν το Ιράν μόνο και μόνο για να αναδειχθεί το Ισραήλ ως η νέα ηγεμονική δύναμη στην περιοχή».
Όπως συνηθίζεται, εν τέλει, η χαρακτηριστική κίνηση του Τραμπ είναι να γκρεμίζει τις καθιερωμένες δομές πριν δει πού θα πέσουν τα κομμάτια και βρει κάποιον τρόπο να κηρύξει τη νίκη του. Εφαρμοσμένη στη Μέση Ανατολή, αυτή η στρατηγική είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και αδύνατο να προβλεφθεί από τους συμμάχους των ΗΠΑ.
