Politica 89.8
Για πρώτη φορά θέμα βρετανικών βάσεων στην Κύπρο σε συμπεράσματα Ευρωπαϊκού Συμβουλίου – Τι μηνύματα στέλνει
Αναφορά στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο έχουν τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που εκδόθηκαν αργά το βράδυ της Πέμπτης. Μία αναφορά που όπως επισημαίνουν διπλωμάτες στο in γίνεται για πρώτη φορά στην ιστορία της ΕΕ.
Η αναφορά στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο στα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής
Η παράγραφος 6 των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Πέμπτης σημειώνει χαρακτηριστικά πως «η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει σταθερά και κατηγορηματικά τα κράτη μέλη που βρίσκονται κοντά στην περιοχή. Χαιρετίζει τη στήριξη που παρέχουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο αυτό, ιδίως μέσω της ανάπτυξης στρατιωτικών δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και προς υποστήριξη της Κύπρου».
Και καταλήγει με μία διπλωματική «ασάφεια», κατά την συνήθεια τέτοιων κειμένων σύμφωνα με την οποία «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνωρίζει την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζητήσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο και είναι έτοιμο να παράσχει βοήθεια, όποτε αυτό απαιτηθεί».
Το ποια θα είναι η βοήθεια και τι ακριβώς θα ζητηθεί από το Λονδίνο, δεν είναι σαφές, όπως γίνεται πάντα σε τέτοια κείμενα, άλλωστε.
Ο Χριστοδουλίδης έθεσε θέμα βάσεων
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, ήταν εκείνος που έθεσε το θέμα των βρετανικών βάσεων ενημερώνοντας τους ηγέτες της ΕΕ για την κατάσταση στην περιοχή και το πώς επηρεάζεται η Κύπρος λόγω της παρουσίας των βάσεων.
Και για τη Λευκωσία η συγκεκριμένη παράγραφος των συμπερασμάτων δείχνει πως «η έμπρακτη αλληλεγγύη των εταίρων και η ενσωμάτωση σχετικών αναφορών στα Συμπεράσματα επιβεβαιώνουν ότι η ασφάλεια της Κύπρου αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συλλογικής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι «η Κύπρος έχει επηρεαστεί από αυτόν τον πόλεμο περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος» και έκανε λόγο για «ένα σαφές, ενιαίο μήνυμα: Η ασφάλεια της Κύπρου είναι η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επαινώ τον χειρισμό της κατάστασης από τον πρόεδρο και την προεδρία που συνεχίζει να αποδίδει».
«Όπως είπε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, υπάρχει κανονικότητα και ασφάλεια στην Κύπρο και ανυπομονώ να βρίσκομαι εκεί τον Απρίλιο για το άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο», ανέφερε η φον ντερ Λάιεν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι θέμα βρετανικών βάσεων έχει ανοίξει πολλές φορές στην Κυπριακή Δημοκρατία, με την Αριστερά να είναι η πιο εμφατική στην αποχώρηση τους, χωρίς ωστόσο να υπάρξει αποτέλεσμα.
Ο πόλεμος ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν φέρνει το θέμα των βάσεων στο προσκήνιο
Θέμα βάσεων έχει θέσει επανειλημμένα και ο Χριστοδουλίδης, με τον πόλεμο Ισραήλ – ΗΠΑ – Ιράν να φέρνει το θέμα στο προσκήνιο πιο εμφατικά.
Διπλωμάτες που μίλησαν στο in μιλούν για μία αναφορά που η Κύπρος ήθελε πάρα πολύ και για τις επιδιώξεις του Χριστοδουλίδη έστω και αυτή η εξαιρετικά γενική αναφορά κρίνεται θετική.
Μένει ωστόσο να αποσαφηνιστούν οι στόχοι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Θέλει η Κυπριακή Δημοκρατία πλήρη αποχώρηση των βάσεων; Θέλει περιορισμό; Θέλει διασύνδεση των βάσεων με τις αποφάσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, δηλαδή να έχει λόγο η Λευκωσία στο τι συμβαίνει σε αυτές, ώστε να μπορεί να παρεμβαίνει στη χρήση τους εφόσον θεωρεί ότι βλάπτονται τα συμφέροντα της; Θέλει είσοδο και άλλων δυνάμεων σε αυτές; Ή θέλει αλλαγή του χρήστη των βάσεων;
Τα μηνύματα
Θα μπορούσε να είναι ένα μήνυμα στο Ιράν, με τον πλέον σαφή τρόπο ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν συγκατατίθεται στη χρήση των βάσεων στον πόλεμο και δεν εμπλέκεται σε αυτόν παρά μόνο ανθρωπιστικά, όπως έχει επισημάνει επανειλημμένα η Λευκωσία.
Με την Κύπρο να θέλει να προλάβει ένα νέο χτύπημα στην Κύπρο από το Ιράν ή συνεργάτες του και να διασώσει την οικονομία της που βασίζεται στον τουρισμό.
Την ίδια στιγμή αντικατοπτρίζει και μία ενδεχόμενη προσπάθεια περιορισμού της έκτασης των βάσεων και ενδεχομένως της ισχύος της Βρετανίας σε αυτές. Και αποτελεί ένα μήνυμα και στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετά και την κρίση που προκλήθηκε στη σκιά του πολέμου με το Ιράν, στις σχέσεις Λευκωσίας – Λονδίνου.
Η Βρετανία επενδύει στην παρουσία της στην Κύπρο
Θεωρούν δε βέβαιο ότι η Βρετανία δεν θα παραδώσει τα κεκτημένα της.
Με δεδομένο μάλιστα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με δημοσίευμα του κυπριακού SigmaLive στις 19 Μαρτίου, προχωρεί στην εγκατάσταση νέας υποδομής παρακολούθησης δορυφόρων στην Κύπρο, επενδύοντας £17,5 εκατομμύρια και στόχος, την ενίσχυση των δυνατοτήτων επιτήρησης του διαστήματος και την προστασία κρίσιμων στρατιωτικών επικοινωνιών, η αποχώρηση των βρετανών είναι μάλλον δύσκολη.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα το έργο, με την ονομασία Noctis-2, περιλαμβάνει προηγμένα οπτικά συστήματα και ενδεχομένως υπέρυθρο τηλεσκόπιο, επιτρέποντας συνεχή παρακολούθηση γεωστατικών τροχιών. Η δυνατότητα αυτή, γνωστή ως «persistent stare», δίνει τη δυνατότητα συνεχούς επιτήρησης συγκεκριμένων σημείων στο διάστημα, σύμφωνα με προκαταρκτική ειδοποίηση διαβούλευσης με την αγορά που δημοσιεύθηκε στις 16 Μαρτίου.
Η εγκατάσταση θα λειτουργεί απομακρυσμένα από τη μονάδα No 1 Space Operations Squadron στη βάση RAF High Wycombe, ενώ τα δεδομένα θα μεταφέρονται στο National Space Operations Centre, ενισχύοντας τη συνολική επιχειρησιακή εικόνα του Ηνωμένου Βασιλείου στο διάστημα.
Επισημαίνεται δε ότι η Κύπρος επιλέχθηκε γιατί προσφέρει ιδανικές συνθήκες λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του καθαρού ουρανού, που επιτρέπουν καλύτερη παρατήρηση δορυφόρων σε γεωστατική τροχιά. Παράλληλα, η παρουσία των Βρετανικών Βάσεων, όπως η RAF Ακρωτηρίου, ενισχύει τη στρατηγική σημασία της περιοχής.
Σύμφωνα με το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας, το έργο έρχεται να καλύψει σημαντικό «κενό δυνατοτήτων» στην επιτήρηση του διαστήματος, ιδιαίτερα εν μέσω της ραγδαίας αύξησης του αριθμού δορυφόρων και της πολυπλοκότητας πιθανών απειλών.
Ενώ ως κεντρικός στόχος αναφέρεται προστασία του δορυφορικού συστήματος επικοινωνιών Skynet, το οποίο χρησιμοποιείται για ασφαλείς στρατιωτικές επικοινωνίες. Το Noctis-2 θα επιτρέπει την καλύτερη ανίχνευση και αξιολόγηση πιθανών κινδύνων.
Νέος ένοικος των βάσεων;
Για κάποιους αναλυτές η αναφορά Χριστοδουλίδη και η συμπερίληψη στα συμπεράσματα ίσως να συνδέεται με μία προσπάθεια όχι για αποχώρηση των βάσεων, αλλά για αλλαγή της δύναμης που θα ελέγχει τις βάσεις. Οι ίδιες πηγές σημειώνουν πως μόνο αν έχουν γίνει οι απαραίτητες παρασκηνιακές συζητήσεις είναι ρεαλιστική η συζήτηση, εάν όχι δεν μπορεί να καταλήξει σε αποτέλεσμα.
Οι επιφυλάξεις
Διπλωμάτες που μίλησαν στο in βάζουν στο κάδρο και ενδεχόμενες επιφυλάξεις για μία τέτοια κίνηση σε αυτή τη φάση που μπορεί να σημάνει διατάραξη των ισορροπιών, με δεδομένο ότι αυτή τη στιγμή το Κυπριακό παραμένει άλυτο.
Για κάποιους η συζήτηση για αλλαγή του status των βάσεων το οποίο περιλαμβάνεται στη Συνθήκη 5476 του 1960 με την οποία ιδρύεται η Κυπριακή Δημοκρατία, ίσως και να ενέχει κινδύνους, υπό την έννοια της πυροδότησης μίας συζήτησης γενικά για το status της Κύπρου.
Τα άρθρα της Συνθήκης του 1960 που καθορίζουν το status των βάσεων
Υπενθυμίζεται ότι σ την εν λόγω συνθήκη προβλέπονται τα εξής:
Αρθρο 1: Η επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας περιλαμβάνει το νησί της Κύπρου, μαζί με τα νησιά που βρίσκονται ανοικτά των ακτών της, με εξαίρεση τις δύο περιοχές που ορίζονται στο Παράρτημα Α της παρούσας Συνθήκης, οι οποίες θα παραμείνουν υπό την κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου.
Οι περιοχές αυτές αναφέρονται στην παρούσα Συνθήκη και στα Παραρτήματά της ως η Κυρίαρχη Περιοχή Βάσης Ακρωτηρίου και Κυρίαρχη Περιοχή Βάση Δεκελείας.
Αρθρο 2: Η Κυπριακή Δημοκρατία θα παραχωρήσει στο Ηνωμένο Βασίλειο τα δικαιώματα που καθορίζονται στο Παράρτημα Β της παρούσας Συνθήκης.
Η Κυπριακή Δημοκρατία θα συνεργάζεται πλήρως με το Ηνωμένο Βασίλειο ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια και η αποτελεσματική λειτουργία των στρατιωτικών βάσεων που βρίσκονται στην Κυρίαρχη Περιοχή Βάσης Ακρωτηρίου και την Κυρίαρχη Περιοχή Βάσης Δεκελείας καθώς και (σσ: να διασφαλίζεται) η πλήρης άσκηση από το Ηνωμένο Βασίλειο των απορρέοντων εκ της παρούσης Συνθήκης δικαιωμάτων.
Άρθρο 3:
Η Κυπριακή Δημοκρατία, η Ελλάδα, η Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο αναλαμβάνουν την υποχρέωση να διαβουλεύονται και να συνεργάζονται για την κοινή άμυνα της Κύπρου.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η Κύπρος
Όπως ανέφεραν οι ίδιες πηγές μιλώντας στο in ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έφερε στην Κύπρο δυνάμεις όχι μόνο ευρωπαϊκές, μετά από αίτημα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά χρησιμοποιήθηκε ως αφορμή και από την κατοχική Τουρκία για ενίσχυση των στρατευμάτων της στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού, με πρόσχημα την προστασία των τουρκοκυπρίων.
Στο ίδιο πλαίσιο σημειώνουν πως όσο συνεχίζεται η τουρκική κατοχή στην Κύπρο δεν τίθεται θέμα ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στο ΝΑΤΟ.
Και δηλώνουν επιφυλακτικοί ως προς τις εξελίξεις κάνοντας λόγο για πολύ λεπτές ισορροπίες εν μέσω τεκτονικών γεωπολιτικών αναταράξεων, όπου ο αναθεωρητισμός τείνει να δυναμώνει και να αποδεικνύεται πως η ισχύς είναι αυτή που επιβάλλει το δικό της «δίκαιο».
