Politica 89.8
Η εποχή της αντι-φιλοδοξίας: Γιατί σταματήσαμε να ζούμε για να δουλεύουμε
Για δεκαετίες, η κοινωνική μας αξία ήταν σχεδόν απόλυτα συνυφασμένη με την επαγγελματική μας πορεία. Το αφήγημα ήταν ξεκάθαρο, σχεδόν εμμονικό: η καριέρα δεν είναι απλώς ένας τρόπος βιοπορισμού, αλλά η ίδια η ταυτότητά μας.
Η διαρκής εξέλιξη, οι ατέλειωτες ώρες στο γραφείο, η θυσία του ελεύθερου χρόνου στο βωμό της ανέλιξης θεωρούνταν τα αυτονόητα παράσημα μιας επιτυχημένης ζωής. Όμως, κάτι βαθιά ριζωμένο στη συλλογική μας ψυχοσύνθεση άρχισε σταδιακά να ραγίζει.
Μια αδιόρατη αλλά σαρωτική κόπωση κυρίευσε τον εργασιακό πληθυσμό, μετατρέποντας το πάθος για επαγγελματική καταξίωση σε μια βαθιά, υπαρξιακή αμφισβήτηση. Δεν μιλάμε απλώς για την εξάντληση της υπερκόπωσης.
Μιλάμε για μια θεμελιώδη μετατόπιση στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο, την ενέργεια και το ίδιο το νόημα της ύπαρξής μας, πολύ μακριά από τους υπολογιστές, τα τηλέφωνα και τις οθόνες των εταιρικών παρουσιάσεων.
Η Νορίν Μαλόουν αποκωδικοποιεί μέσω του άρθρου της «Η εποχή της αντι-φιλοδοξίας» στους New York Times αυτό το παγκόσμιο φαινόμενο. Η Μαλόουν ερευνά γιατί εκατομμύρια εργαζόμενοι αποφάσισαν να παραιτηθούν μαζικά από τις δουλειές τους, τονίζοντας ότι η αιτία κρύβεται πολύ βαθύτερα από τη δεδομένη εργασιακή εξουθένωση.
Πρόκειται, ουσιαστικά, για μια σιωπηλή αλλά πρωτοφανή ανταρσία απέναντι στην κουλτούρα της διαρκούς παραγωγικότητας.
Ένας εργασιακός μύθος τελειώνει, καθώς η μεσαία τάξη απορρίπτει τον εταιρικό φανατισμό
Σύμφωνα με τη Μαλόουν, ένα τεράστιο τμήμα της μεσαίας τάξης ξύπνησε από τον λήθαργο του εταιρικού οράματος, συνειδητοποιώντας πως η λέξη «φιλοδοξία» είχε ουσιαστικά μετατραπεί σε ένα εργαλείο για τη νομιμοποίηση της απλήρωτης υπερεργασίας και της διαρκούς προσωπικής αλλοτρίωσης.
Η συντριβή της ψευδαίσθησης της «απαραίτητης» εργασίας
Η κρίση αυτή πυροδοτήθηκε από μια σκληρή, σχεδόν κυνική συνειδητοποίηση των ίδιων των εργαζομένων.
Όταν ο κόσμος πάγωσε εξαιτίας της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης και η κοινωνία χωρίστηκε στους πραγματικά «απαραίτητους» εργαζόμενους –όπως το ιατρικό προσωπικό, οι διανομείς και οι υπάλληλοι των καταστημάτων τροφίμων– και στους υπαλλήλους γραφείου που απλώς μεταφέρθηκαν στην ασφάλεια της τηλεργασίας, ένας γενικευμένος μηδενισμός άρχισε να απλώνεται.
Όταν η ζωή μπαίνει πάνω από το γραφείο – Γιατί η δουλειά δεν είναι πια το παν
Η Μαλόουν περιγράφει γλαφυρά πώς οι επαγγελματίες του λευκού κολάρου βρέθηκαν ξαφνικά να αναρωτιούνται αν τα email τους, τα ατέρμονα meetings και οι στρατηγικές αναλύσεις είχαν τελικά οποιαδήποτε ουσιαστική σημασία για τον κόσμο.
Αναλογίστηκαν τα οικογενειακά δείπνα που έχασαν, τα Σαββατοκύριακα που θυσίασαν και τις προσωπικές στιγμές που ακύρωσαν προκειμένου να διεκπεραιώσουν υποχρεώσεις που αποδείχθηκαν, στην καλύτερη περίπτωση, δευτερεύουσας σημασίας. Αυτή η γυμνή αλήθεια αφαίρεσε κάθε πέπλο ρομαντισμού από το εταιρικό περιβάλλον.
Το τέλος της ταύτισης και η επιστροφή στον μισθό
Αποτέλεσμα αυτής της αποκάλυψης υπήρξε μια ιστορική αντιστροφή της εργασιακής ψυχολογίας. Οι εργαζόμενοι στα γραφεία και στις μεγάλες επιχειρήσεις αρχίζουν πλέον να αντιμετωπίζουν τη δουλειά τους με τον ίδιο ακριβώς, ρεαλιστικό τρόπο που την αντιμετώπιζε παραδοσιακά η εργατική τάξη.
Όπως παρατηρεί με εξαιρετική οξυδέρκεια η Μαλόουν, το επάγγελμα υποβιβάζεται –ή ίσως αναβαθμίζεται– στο αρχικό και πρακτικό του στάτους: είναι απλώς μια δουλειά, ένα μέσο βιοπορισμού για να πληρώνονται οι λογαριασμοί και να εξασφαλίζεται η ποιοτική επιβίωση.
Δεν είναι το άθροισμα της προσωπικότητάς μας, δεν αποτελεί την πηγή της αυτοεκτίμησής μας και σίγουρα δεν ορίζει την ταυτότητά μας. Αυτή η ψυχολογική αποσύνδεση φέρνει μια τεράστια, πρωτόγνωρη ανακούφιση. Η αποδοχή ότι κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να «αγαπάει με πάθος» το αντικείμενο της εργασίας του, απελευθερώνει τον άνθρωπο από την ενοχή.
Η πτώση της κουλτούρας του εργασιακού φανατισμού
Για πάρα πολλά χρόνια, οι κοινωνίες βομβαρδίζονταν ανελέητα με το δόγμα του “hustle culture” και του “rise and grind”. Η συνταγή της επιτυχίας προϋπέθετε να ξυπνάς χαράματα, να εργάζεσαι αισθητά σκληρότερα από τον διπλανό σου και να διεκδικείς συνεχώς ηγετικές θέσεις, αδιαφορώντας για το προσωπικό κόστος.
Σήμερα, ωστόσο, αυτό το αφήγημα προκαλεί μάλλον ειρωνική διάθεση στους νέους εργαζόμενους. Η Μαλόουν υπογραμμίζει πως οι υπάλληλοι πλέον αποφεύγουν συστηματικά τις προαγωγές που συνεπάγονται αυξημένες διοικητικές ευθύνες.
Κανείς δεν επιθυμεί πια να γίνει διευθυντής, αν αυτό πρακτικά σημαίνει ότι θα αναλάβει το συναισθηματικό και οργανωτικό βάρος της διαχείρισης ανθρώπων που είναι το ίδιο απελπισμένοι με τον ίδιο. Η φιλοδοξία, όταν μεταφράζεται αποκλειστικά σε περισσότερο άγχος και ελάχιστη πραγματική οικονομική ανταμοιβή, φαντάζει πια ως μια εξαιρετικά κακή συμφωνία.
Η αναζήτηση ενός νέου, βιώσιμου νοήματος
Αυτό που συχνά οι επικεφαλής των εταιρειών ερμηνεύουν ως έλλειψη αφοσίωσης ή ακόμα και ως συλλογική τεμπελιά, είναι στην πραγματικότητα μια βαθιά, φιλοσοφική επαναξιολόγηση των προτεραιοτήτων της ζωής. Η «αντι-φιλοδοξίας» που αναλύει η Μαλόουν δεν πρεσβεύει την απόλυτη αδράνεια.
Πρεσβεύει αντίθετα την επαναδιεκδίκηση του δικαιώματος στην πλήρη ανθρώπινη εμπειρία. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να θέλουν να δημιουργήσουν, να προσφέρουν και να εξελιχθούν νοητικά, αλλά πλέον αρνούνται κατηγορηματικά να το κάνουν αποκλειστικά υπό τους εξαντλητικούς όρους της αγοράς.
Διεκδικούν ξανά την πολυτέλεια του χρόνου για τα χόμπι τους, για τις ανθρώπινες σχέσεις τους, ή ακόμα και για να μην κάνουν απολύτως τίποτα. Οι εργαζόμενοι αποφάσισαν μαζικά ότι δεν αξίζει να θυσιάσουν τα καλύτερα χρόνια τους κυνηγώντας μια επαγγελματική χίμαιρα, τοποθετώντας την προσωπική τους ευημερία πάνω από κάθε εταιρικό στόχο.
