Politica 89.8
Το πανεπιστημιακό πτυχίο, επί δεκαετίες ένα από τα ισχυρότερα «διαβατήρια» για υψηλότερες αποδοχές και καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές, φαίνεται να χάνει σταδιακά μέρος της οικονομικής του αξίας. Οι τεχνολογικές ανατροπές και κυρίως η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης μεταβάλλουν τη σχέση ανάμεσα στην εκπαίδευση, τις δεξιότητες και την αγορά εργασίας.
Αυτό επισημαίνει ο John Burn-Murdoch σε άρθρο του στους Financial Times, θέτοντας υπό αμφισβήτηση δύο αντιλήψεις που για δεκαετίες θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητες: ότι η πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποτελεί ασφαλή οικονομική επένδυση για τους νέους και ότι το πτυχίο λειτουργεί για τις επιχειρήσεις ως αξιόπιστη ένδειξη προηγμένων και περιζήτητων δεξιοτήτων.
Η «κούρσα» εκπαίδευσης και τεχνολογίας
Ο αρθρογράφος παραπέμπει στο έργο των Αμερικανών οικονομολόγων Claudia Goldin, Lawrence Katz και David Autor για την «κούρσα μεταξύ εκπαίδευσης και τεχνολογίας». Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αύξηση του μορφωτικού επιπέδου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και μεγαλύτερη ζήτηση για τους αντίστοιχους εργαζομένους. Το αποτέλεσμα εξαρτάται κάθε φορά από τη σχέση ανάμεσα στην προσφορά δεξιοτήτων και στο τεχνολογικό μοντέλο της εποχής.
Η οικονομική ιστορία προσφέρει αρκετά παραδείγματα. Κατά τον 19ο αιώνα, η μετάβαση από τους μεμονωμένους τεχνίτες σε μεγαλύτερες και πιο σύνθετες επιχειρήσεις αύξησε τη ζήτηση για μορφωμένο εργατικό δυναμικό και, μαζί της, τις αποδοχές του. Η μαζική επέκταση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στις αρχές του 20ού αιώνα περιόρισε στη συνέχεια αυτό το πλεονέκτημα.
Αργότερα, η επανάσταση της πληροφορικής αύξησε θεαματικά την κλίμακα και την πολυπλοκότητα της εργασίας, δημιουργώντας επί δεκαετίες ολοένα περισσότερες θέσεις εργασίας έντασης γνώσης. Έτσι, το μισθολογικό πλεονέκτημα των πτυχιούχων διατηρήθηκε για περίπου 40 χρόνια, παρά τη μεγάλη αύξηση του αριθμού των αποφοίτων πανεπιστημίων.
Πτώση σχεδόν 10% στις ΗΠΑ
Τα δεδομένα δείχνουν, ωστόσο, ότι αυτή η μακρά περίοδος ενδεχομένως πλησιάζει στο τέλος της. Νέα ανάλυση των οικονομολόγων José Azar, Mireia Giné και Javier Sanz-Espín καταγράφει ότι το μισθολογικό πλεονέκτημα των αποφοίτων πανεπιστημίου στις ΗΠΑ, έπειτα από δεκαετίες ανόδου, έχει υποχωρήσει σε καθένα από τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Συνολικά, η πτώση προσεγγίζει το 10% και αποτελεί την πρώτη παρατεταμένη κάμψη αυτού του δείκτη από τη δεκαετία του 1970.
Ο Burn-Murdoch επεκτείνει την ίδια ανάλυση στη Βρετανία και εντοπίζει αντίστοιχη τάση. Η μακροχρόνια διάβρωση του μισθολογικού πλεονεκτήματος των πτυχιούχων έχει επιταχυνθεί την τελευταία τετραετία. Μάλιστα, πλέον επηρεάζονται ακόμη και κατηγορίες αποφοίτων που μέχρι πρόσφατα εμφάνιζαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, όπως οι πτυχιούχοι STEM (Science – Technology – Engineerung – Mathematics) και όσοι εργάζονται στην ιδιαίτερα απαιτητική αγορά εργασίας έντασης γνώσης του Λονδίνου.
Η ανατροπή που προβληματίζει
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η υποχώρηση του μισθολογικού πλεονεκτήματος συμπίπτει με τη σταθεροποίηση της προσφοράς νέων πτυχιούχων τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Βρετανία.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, μια επιβράδυνση της προσφοράς θα έπρεπε να αυξάνει την «τιμή» των πτυχιούχων στην αγορά εργασίας, δηλαδή το μισθολογικό πλεονέκτημα που απολαμβάνουν. Στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Οι Azar, Giné και Sanz-Espín θεωρούν ότι αυτό αποτελεί ένδειξη υποχώρησης της ζήτησης για πτυχιούχους για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Ένας από τους παράγοντες είναι η ασθενέστερη μισθολογική εξέλιξη στις δουλειές γραφείου που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Burn-Murdoch εξετάζει όμως και μια διαφορετική ανάγνωση: η επανάσταση της AI μπορεί να αυξάνει την ποσότητα και την πολυπλοκότητα της εργασίας έντασης γνώσης, όπως συνέβη με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει πολύ περισσότερο την προσφορά εκείνων που μπορούν να εκτελέσουν αυτή την εργασία. Μόνο που πλέον ένα μέρος αυτών των «εργαζομένων γνώσης» δεν είναι άνθρωποι, αλλά AI agents.
Το πτυχίο δεν αρκεί πλέον
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι ότι μειώνεται σημαντικά το οικονομικό premium που είναι διατεθειμένοι να καταβάλουν οι επιχειρήσεις απλώς και μόνο επειδή ένας εργαζόμενος διαθέτει πανεπιστημιακό τίτλο. Και αυτό δεν φαίνεται να οφείλεται σε υπερπροσφορά πτυχιούχων, αλλά σε βαθύτερες οικονομικές και τεχνολογικές μεταβολές.
Ο Αμερικανός σχολιαστής Matt Bruenig προχωρά ακόμη περισσότερο. Υποστηρίζει ότι, όπως σε παλαιότερες τεχνολογικές εποχές τα σωματικά χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου μπορούσαν να καθορίσουν σε δυσανάλογο βαθμό την παραγωγικότητα και την κοινωνική του θέση, έτσι ενδεχομένως στο μέλλον η στενή σύνδεση μεταξύ ακαδημαϊκών επιδόσεων, οικονομικής αξίας και «αξιοκρατίας» να αντιμετωπίζεται ως χαρακτηριστικό μιας εποχής που πέρασε.
Σε πιο πρακτικό επίπεδο, το πρόβλημα είναι ότι η τεράστια αύξηση του αριθμού των φοιτητών έχει καταστήσει το πτυχίο λιγότερο αξιόπιστο ως ένδειξη των πραγματικών δεξιοτήτων ενός υποψηφίου. Εκτός των κορυφαίων πανεπιστημίων και ορισμένων περισσότερο επαγγελματικά προσανατολισμένων αντικειμένων, ο ίδιος τίτλος σπουδών μπορεί πλέον να αντιστοιχεί σε πολύ διαφορετικά επίπεδα ικανοτήτων.
Προσλήψεις με βάση τις δεξιότητες
Η Mireia Giné εκτιμά ότι οι επιχειρήσεις θα στραφούν περισσότερο σε τεστ δεξιοτήτων ειδικά σχεδιασμένα για κάθε θέση και σε συνεντεύξεις, αντί να χρησιμοποιούν το πανεπιστημιακό πτυχίο ως βασικό φίλτρο επιλογής προσωπικού.
Ήδη, σύμφωνα με το άρθρο, επιχειρήσεις όπως η Palantir αναζητούν συνειδητά καταρτισμένους υποψηφίους χωρίς πανεπιστημιακό τίτλο, παράλληλα με τους πτυχιούχους, προσφέροντάς τους εκπαίδευση μέσα στην ίδια την επιχείρηση.
Ο Burn-Murdoch καταλήγει ότι ακόμη και σε ένα μέλλον στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει κυρίαρχο ρόλο, η ανθρώπινη απασχόληση πιθανότατα θα παραμείνει υψηλή, συντασσόμενος με την άποψη του οικονομολόγου της Google Alex Imas.
Εκείνο που ενδέχεται να αλλάξει δραστικά είναι ποιες ανθρώπινες ικανότητες θα αμείβονται περισσότερο και με ποιον τρόπο θα αποκτώνται. Μπορεί να χρειαστεί αρκετός χρόνος μέχρι να διαμορφωθεί η νέα ισορροπία στην αγορά εργασίας. Η κατεύθυνση, όμως, σύμφωνα με τον Burn-Murdoch, γίνεται ολοένα πιο καθαρή: ο δεσμός ανάμεσα στους ακαδημαϊκούς τίτλους και στις επαγγελματικές προοπτικές εξασθενεί.
ot.gr
