Politica 89.8
Πόλεμος Ισραήλ – ΗΠΑ – Ιράν: Η έλλειψη «θεωρίας νίκης» και οι συνθήκες που θυμίζουν απαρχές Παγκοσμίου Πολέμου
Για εστίες πολέμου οι οποίες αλληλοτροφοδοτούνται και παραπέμπουν σε απαρχές Παγκοσμίου Πολέμου, μιλούν όλο και περισσότεροι αναλυτές τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.
Το διεθνές σύστημα μετασχηματίζεται
Το διεθνές σύστημα μετασχηματίζεται και καθώς οι υφιστάμενες ισορροπίες αποδομούνται, σήμερα εμφανίζεται άναρχο, ρευστό και κατακερματισμένο. Ενώ την ίδια στιγμή κυριαρχείται από ένα υβριδικό δείγμα διπολισμού και πολυπολισμού σε έναν διαφορετικό δεύτερο Ψυχρό Πόλεμο.
Από τη μία πλευρά είναι ο αυξανόμενος στρατηγικός ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας ενώ από την άλλη αναδεικνύονται νέοι αυτόνομοι γεωπολιτικοί πόλοι, όπως η Ινδία, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Σαουδική Αραβία. Περιφερειακές δυνάμεις που αμφιταλαντεύονται μεταξύ των δύο βασικών ανταγωνιστών και επιλέγουν συμμαχίες και ρόλους ανάλογα με τις συγκυρίες.
Και αυτό το νέο σύστημα γεννά πολλαπλές κρίσεις, παρατεταμένες κρίσεις και πολεμικές συγκρούσεις. Παράλληλα στον τομέα της ασφάλειας παρατηρούνται άνοδος του αναθεωρητισμού από ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Τουρκία, Ισραήλ και Ιράν, αλληλοκαλυπτόμενες σφαίρες επιρροής, όπως η Ανατολική Ευρώπη, η Ανατολική Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή, ο Περσικός Κόλπος, η Νοτιοανατολική και Ανατολική Σινική Θάλασσα και η Αρκτική. Ακόμα οι ισορροπίες ισχύος γίνονται ευμετάβλητες λόγω των ανατρεπτικών στρατιωτικών τεχνολογιών και υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων σε πολλαπλά επίπεδα, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Αθανάσιος Πλατιάς ομότιμος Καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και Πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, σε άρθρο του με τίτλο «Έχει ξεκινήσει ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος» ήδη από το 2025.
Στο ίδιο πλαίσιο οι βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου κατασπαράσσονται, όπως είναι το απαραβίαστο των συνόρων, η αρχή της μη επέμβασης και η κυριαρχία των κρατών.
Συχνότερη η χρήση βίας για πολιτικούς στόχους
Και σε αυτό το διεθνές περιβάλλον η χρήση βίας για την επίτευξη πολιτικών στόχων γίνεται διαρκώς συχνότερη, με την αρχή που επικρατεί να είναι πως η ισχύς δημιουργεί το δικό της «δίκαιο» με τους αδύναμους να υφίστανται τις συνέπειες της αδυναμίας τους.
Παρακολουθώντας τις εξελίξεις του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον Ιράν αναλυτές κάνουν λόγο για έναν πόλεμο χωρίς «θεωρία νίκης», αφού το πολιτικό καθεστώς δεν ηττάται, όπως ήταν ο αρχικά δηλωμένος στόχος των ΗΠΑ τουλάχιστον, αφού το Ισραήλ φαίνεται να μην ικανοποιείται νε κάτι τέτοιο και να επιδιώκει επί της ουσίας διάλυση του κράτους του Ιράν.
Κάτι που αποτυπώνεται και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, που για τους ευρωπαίους διπλωμάτες δείχνουν ασαφείς και μη ενιαίους στόχους, καθώς και έλλειψη στρατηγικής.
Η Ευρώπη
Για την Ευρώπη επίσης η μετατροπή του Ιράν σε fail state δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση επιλογή, αφού θα δημιουργούσε μία νέα προσφυγική κρίση και θα αύξανε κατακόρυφα των κίνδυνο τρομοκρατίας, καθώς και της δράσης ενόπλων ομάδων, με άμεσες επιπτώσεις στη Γηραιά Ήπειρο.
Κάτι που θα μπορούσε να είναι όχι οι συνέπειες, αλλά η συνέχεια του πολέμου με απρόβλεπτες συνέπειες για την Ευρώπη, που θα τον ζήσει.
Ενώ όπως υπογραμμίζουν αναλυτές στο in σε συνθήκες πολέμου και επίθεσης σε μία χώρα ο λαός ριζοσπαστικοποιείται και δεν μπορείς να περιμένεις να συνταχθεί με αυτούς που επιτίθενται στη χώρα.
Τα μαθήματα
Αυτή η έλλειψη της «θεωρίας νίκης» φαίνεται ότι είναι αυτή που κάνει και τους Ευρωπαίους να λένε σύσσωμοι «όχι» στην απαίτηση του αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, για εμπλοκή στον πόλεμο.
Έχουν άλλωστε μάθει το μάθημα τους από τα παθήματα – κυρίως των Βρετανών – τόσο στο Ιράκ όσο και στο Αφγανιστάν. Δεν είναι τυχαίο πως ευρωπαίοι ηγέτες και διπλωμάτες επικαλούνται τον πόλεμο στο Ιράκ, ο οποίος παρουσιάστηκε ως αποστολή για τη δημοκρατία και την ειρήνη και κατέληξε στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα. Και σε αυτό ωστόσο διπλωμάτες σημειώνουν πως στο Ιράκ πχ ανεξαρτήτως αποτελέσματος, υπήρξε ένας διακηρυγμένος στόχος, που αυτή τη στιγμή στην περίπτωση του Ιράν εκλείπει.
Είναι ενδεικτική η δήλωση του Γερμανού Υπουργού Μπόρις Πιστόριους, ο οποίος ξεκαθάρισε πως αυτός «δεν είναι δικός μας πόλεμος, δεν τον ξεκινήσαμε εμείς. Η Γερμανία δεν θα στείλει πλοία στα Στενά του Ορμούζ».
Αντίστοιχα σκληρή – ίσως και περισσότερο – ήταν η απάντηση της Ισπανίας, με τον Πέδρο Σάντσεθ να χαρακτηρίζει τον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ως ένα «τεράστιο λάθος». Ενώ η ισπανίδα Υπουργός Άμυνας, Μαργαρίτα Ρόμπλες απαντώντας στις απειλές Τραμπ, με αιχμή την άρνηση της συμμετοχής της Ευρώπης σε μία επιχείρηση προστασίας των Στενών του Ορμούζ πως «η Ισπανία δεν θα δεχτεί ποτέ πρόχειρες λύσεις, επειδή ο στόχος πρέπει να είναι ο τερματισμός του πολέμου, και μάλιστα τώρα».
Η δήλωση των έξι για τα Στενά του Ορμούζ
Την ίδια στιγμή αναλυτές «διαβάζουν» την κοινή δήλωση των έξι χωρών, Γαλλίας, Γερμανίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Ιταλίας, Ολλανδίας και Ιαπωνίας στην οποία εκφράζουν «την ετοιμότητά μας να συμβάλουμε στις κατάλληλες προσπάθειες για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης μέσω του Στενού» και χαιρετίζουν «τη δέσμευση των χωρών που συμμετέχουν στην προετοιμασία των σχεδίων» ως αποτέλεσμα της πίεσης που ασκεί ο Τραμπ στην Ευρώπη.
Θεωρούν δε ότι η δήλωση στο πλαίσιο της «δημιουργικής ασάφειας» αφού δεν διευκρινίζει τους τρόπους συμβολής στην προσπάθεια, που αφήνει περιθώρια ερμηνειών, κάνοντας λόγο για μία κίνηση κατευνασμού του Τραμπ. Και σε κάθε περίπτωση όπως λένε είναι πολύ νωρίς για συμπεράσματα.
Στην εξίσωση βάζουν και τον παράγοντα Γροιλανδία, που όπως τονίζουν δεν έχει τελειώσει για τον Τραμπ.
Πόλεμος με κακούς υπολογισμούς και κακή στρατηγική
Διπλωματικές πηγές πάντως μιλώντας στο in κάνουν λόγο για ένα πόλεμο με κακούς υπολογισμούς, κακή στρατηγική δυνητικών σεναρίων εξέλιξής του και παντελή υποτίμηση της επιρροής που έχει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Ενώ εκτιμούν πως αν οι ΗΠΑ και το Ιράν μπορούσαν να βρουν ένα αποδεκτό αφήγημα στο εσωτερικό τους θα τερμάτιζαν τον πόλεμο, τονίζοντας παράλληλα πως αυτό δεν είναι βέβαιο ότι είναι κάτι που θέλει το Ισραήλ.
Με ομοβροντία δηλώσεων την Τρίτη, η ελληνική κυβέρνηση ξεκαθάρισε διά στόματος του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, του Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη και του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, Νίκου Δένδια, πως – τουλάχιστον προς το παρόν – η Ελλάδα δεν θα συνδράμει σε επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο ο πόλεμος με το Ιράν προκαλεί ήδη ένα σοκ στην παγκόσμια οικονομία και οι ΗΠΑ επίσης έχουν αρχίσει να νιώθουν τις οικονομικές συνέπειες επίσης. Με το Ιράν να επιλέγει τη διάχυση του πολέμου σε 10 και πλέον χώρες.
Η μία κρίση διαδέχεται την άλλη
Σε ένα κόσμο που η μία κρίση διαδέχεται την άλλη και αυτό τείνει να θεωρείται «κανονικότητα» το ερώτημα αν ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει έχει αρχίσει ήδη να διατυπώνεται.
Με τον πόλεμο στην Ουκρανία να έχει κλείσει τέσσερα χρόνια και να συνεχίζεται, χωρίς επίσης να έχει ξεκάθαρο στόχο πλέον, που να δίνει διέξοδο για τον τερματισμό του.
Ο Τραμπ φέρνει ξανά τον Πούτιν στο τραπέζι μέσω Ιράν
Διπλωματικές πηγές σημείωναν εμφατικά στο in την δυσαρέσκεια των Ευρωπαίων απέναντι στον Τραμπ, για το ουκρανικό, που αναμένεται να φέρει και πιο εμφατική αποστασιοποίηση τους από τις ΗΠΑ. Με δεδομένο μάλιστα πως τα κέρδη της Ρωσίας από τον πόλεμο στο Ιράν, στο ενεργειακό, είναι δυσθεώρητα, ισοφαρίζοντας το σύνολο των απωλειών τεσσάρων ετών, λόγω των κυρώσεων, ενώ την ίδια στιγμή βλέπουν ότι ο αμερικανός πρόεδρος, μην μπορώντας να βασιστεί αποκλειστικά στο Ισραήλ για την διαχείριση του Ιράν, θα βάλει στο τραπέζι και τον Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ο πόλεμος με το Ιράν επί του παρόντος δεν δείχνει να δίνει το επιθυμητό πολιτικό αποτέλεσμα στις ΗΠΑ. Η αλλαγή καθεστώτος αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη, παρά το γεγονός ότι οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις εξοντώνουν κυβερνητικά στελέχη, το σύστημα των Φρουρών της Επανάστασης αποδεικνύει εν τοις πράγμασι ότι δεν είναι προσωποκεντρικό και μπορεί να λειτουργεί παρά τις εξελίξεις.
Η υποτίμηση του Ιράν
Η υποτίμηση του Ιράν κάνει την εξίσωση ακόμα πιο δύσκολη και μάλιστα η Ουάσιγκτον διακινδυνεύει να έχει βρεθεί σε ένα πόλεμο που δεν θα οδηγήσει σε αποτέλεσμα με την Τεχεράνη, για δεύτερη φορά μετά τον Ιούνιο του 2025.
Σε αυτό το πλαίσιο υποβαθμίζει τους στόχους από πολιτικούς σε καθαρά στρατιωτικούς με τον Τραμπ να δίνει έμφαση στα Στενά του Ορμούζ.
Και εκεί όμως η φύλαξη δεν είναι κάτι που μπορεί να προεξοφληθεί ως μία επιχείρηση που θα στεφθεί με επιτυχία εφόσον πραγματοποιηθεί.
Τραμπ και ΕΕ
Αναλυτές βάζουν στην εξίσωση και την επιθυμία Τραμπ να διαλύσει την ΕΕ, καθώς το ρυθμιστικό πλαίσιο της και ο τρόπος λειτουργίας της δεν τον εξυπηρετεί και την προσπάθεια του που ήδη διαφαίνεται για στήριξη σε «πατριωτικά – ακροδεξιά» κόμματα, όπως επισημαίνουν αναλυτές στο in.
Σε αυτό το εγχείρημα προβάλλεται η έλλειψη προθυμίας της ΕΕ καθώς και η αδυναμία της, κατά τον Τραμπ, να συμβάλει στους αμερικανικούς στόχους στην Ασία, με πρώτο και κύριο την Κίνα, με την Ευρώπη να χαρακτηρίζεται πλέον ως πρόβλημα για τις ΗΠΑ, που απορροφά δυνάμεις για την προστασία της χωρίς να προσφέρει επί της ουσίας στους στόχους του αμερικανού προέδρου. Με το θέμα της Ουκρανίας να εμφανίζεται ως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πολιτικής όπως τονίζουν οι αναλυτές.
Την ίδια στιγμή σημειώνουν πως οι μεγάλοι πόλεμοι δεν ξεκινούν από τις μεγάλες δυνάμεις, αλλά από τους δορυφόρους τους και σε αυτή τη φάση παρακολουθούν με προσοχή τις εξελίξεις στο παρασκήνιο – πέραν των δηλώσεων του Τραμπ – και αποκωδικοποιούν τη στάση Ρωσίας και Κίνας που για είναι ωφελούμενες από τα γεγονότα.
Ο πλανήτης παρακολουθεί τον πόλεμο και συνηθίζει τη φρίκη
Πολλοί είναι εκείνοι που στρέφουν το βλέμμα και στον τρόπο που ο πλανήτης παρακολουθεί τον πόλεμο και συνηθίζει τη φρίκη.
Ένα πόλεμο που στη σύγχρονη εποχή δεν γίνεται σώμα με σώμα αλλά με βαλλιστικούς πυραύλους, drones και αεροπορία, που αυξάνει τα θύματα και μειώνει την άμεση εμπλοκή. Ενώ την ίδια στιγμή η προπαγάνδα, περνάει μέσα από τη δημοσιογραφική κάλυψη των γεγονότων με το κοινό να συνηθίζει τις εικόνες φρίκης, σε ένα πόλεμο που μεταδίδεται ζωντανά και μάλιστα με εικόνα υψηλής ανάλυσης. Με τους διπλωμάτες να υπογραμμίζουν πως πρόκειται για πραγματικά γεγονότα και όχι για video game.
