Politica 89.8
Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού επιστρέφει στην Ευρώπη
Το πιο δύσκολο οικονομικό σενάριο για την Ευρώπη και την Ελλάδα επιστρέφει στο προσκήνιο. Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει την έντονη μεταβλητότητα στις τιμές ενέργειας και μαζί της τον κίνδυνο ενός νέου κύκλου πληθωρισμού, την ώρα που η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να κινείται με χαμηλές ταχύτητες ανάπτυξης. Αν η ενεργειακή ένταση μεταφερθεί στις τιμές και στη συνέχεια στη νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τότε ο συνδυασμός ακριβής ενέργειας, υψηλών επιτοκίων και ασθενικής ανάπτυξης μπορεί να δημιουργήσει ξανά το πιο δυσάρεστο οικονομικό σενάριο: τον στασιμοπληθωρισμό.
Η διακύμανση στις τιμές ενέργειας λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή αυξάνει τον κίνδυνο ενός νέου εισαγόμενου πληθωρισμού για την Ευρώπη και την Ελλάδα. Κάθε διαταραχή στην τροφοδοσία ή ακόμη και η απλή αβεβαιότητα γύρω από την ασφάλεια των μεταφορών μπορεί να μεταφραστεί σε υψηλότερες τιμές καυσίμων. Και η εμπειρία δείχνει ότι η ενέργεια λειτουργεί ως βασικός πολλαπλασιαστής ανατιμήσεων: όταν ανεβαίνουν τα καύσιμα και το ρεύμα, αυξάνεται το κόστος μεταφοράς, παραγωγής και τελικά σχεδόν κάθε προϊόντος και υπηρεσίας.
Η Ελλάδα έχει βιώσει αυτή την εμπειρία πολύ πρόσφατα. Το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το ενεργειακό σοκ οδήγησε τον πληθωρισμό στο 9,4%, έναντι μόλις 0,5% το 2021. Η απότομη άνοδος των τιμών ενέργειας πέρασε σχεδόν αυτόματα σε ολόκληρη την οικονομία προκαλώντας ένα κύμα ακρίβειας που επηρέασε από τα τρόφιμα μέχρι τα ενοίκια και τις υπηρεσίες. Σήμερα οι τιμές σε πολλούς τομείς παραμένουν ήδη σε υψηλά επίπεδα.
Νέα περίοδος πιέσεων
Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν την εικόνα από την οποία ξεκινά τώρα η νέα περίοδος πιέσεων. Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο διαμορφώθηκε στο 2,7%, έναντι 2,5% έναν χρόνο πριν. Πρόκειται για στοιχεία που καταγράφουν την κατάσταση προτού αποτυπωθούν πλήρως οι επιπτώσεις της νέας κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η διατροφή και τα μη αλκοολούχα ποτά αυξήθηκαν κατά 5,2%, η στέγαση κατά 2,6%, τα ξενοδοχεία, τα καφέ και τα εστιατόρια κατά 6,5%. Οι τιμές του μοσχαριού κατέγραψαν αύξηση κατά 25,6%, του καφέ κατά 15%, των φρούτων κατά 13,5% και του αρνιού και του κατσικιού κατά 12,1%. Ακόμη και προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης, όπως τα λαχανικά και τα γαλακτοκομικά, κινούνται ανοδικά. Αυτό σημαίνει ότι η νέα ενεργειακή αβεβαιότητα έρχεται να προστεθεί σε μια οικονομία που ήδη βιώνει υψηλό επίπεδο τιμών.
Τα επιτόκια
Αν ο πληθωρισμός αρχίσει να ανεβαίνει ξανά εξαιτίας της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα πιεστεί να διατηρήσει υψηλά ή ακόμη και να αυξήσει τα επιτόκια προκειμένου να συγκρατήσει τις τιμές. Η ΕΚΤ έχει θέσει ως βασικό στόχο τη σταθεροποίηση του πληθωρισμού κοντά στο 2% μεσοπρόθεσμα. Αν όμως οι ενεργειακές πιέσεις μεταφερθούν ξανά στον γενικό δείκτη τιμών, η νομισματική πολιτική θα παραμείνει αυστηρή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει υψηλό κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, πιο περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και μικρότερη διάθεση για επενδύσεις.
Η αύξηση των επιτοκίων όμως σε μια περίοδο ασθενούς ανάπτυξης δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τον στασιμοπληθωρισμό. Πρόκειται για μια κατάσταση όπου η οικονομία αναπτύσσεται με χαμηλούς ρυθμούς, ενώ οι τιμές παραμένουν υψηλές. Είναι ένας συνδυασμός που περιορίζει την οικονομική δραστηριότητα και ταυτόχρονα μειώνει την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Για τις κυβερνήσεις είναι ένα από τα πιο δύσκολα οικονομικά περιβάλλοντα, καθώς τα εργαλεία που μειώνουν τον πληθωρισμό συχνά επιβραδύνουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον πιέζονται ταυτόχρονα η κατανάλωση, οι επενδύσεις και ο δανεισμός. Οι επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος χρηματοδότησης να αυξάνεται και γίνονται πιο επιφυλακτικές απέναντι σε νέα επενδυτικά σχέδια. Τα νοικοκυριά περιορίζουν τις δαπάνες τους λόγω της ακρίβειας και των υψηλών επιτοκίων, ενώ οι τράπεζες χορηγούν ακριβότερα δάνεια. Με αυτόν τον τρόπο η οικονομία κινείται με χαμηλότερη ταχύτητα.
Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας έχει ήδη προειδοποιήσει γι’ αυτόν τον κίνδυνο. Οπως έχει επισημάνει, μια βεβιασμένη αύξηση των επιτοκίων σε συνθήκες νέου ενεργειακού σοκ θα μπορούσε να ενισχύσει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού στην Ευρώπη. Η προειδοποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν λάβει κανείς υπόψη ότι σήμερα τα μεγάλα δημοσιονομικά προβλήματα δεν εντοπίζονται μόνο στον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά και στον Βορρά, με χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία να αντιμετωπίζουν αυξημένες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά τους.
Μείωση κατανάλωσης
Για την Ελλάδα όμως το πιο ευαίσθητο σημείο δεν είναι μόνο τα επιτόκια, αλλά και η κατανάλωση. Η ιδιωτική κατανάλωση συνιστά τον βασικό κινητήριο μοχλό της ελληνικής οικονομίας και αντιστοιχεί περίπου στο 73% του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε σημαντική πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας.
Οι αυξήσεις σε καύσιμα, ρεύμα και μεταφορές μειώνουν άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Οταν αυξάνονται οι βασικές δαπάνες ενέργειας, οι καταναλωτές αναγκάζονται να περιορίσουν άλλες αγορές. Πρώτα μειώνονται οι λιγότερο απαραίτητες δαπάνες και στη συνέχεια περιορίζεται ακόμη και η κατανάλωση βασικών αγαθών. Κάτι αντίστοιχο είχε αρχίσει να καταγράφεται το 2023, όταν η ακρίβεια οδήγησε σε μείωση της κατανάλωσης σε ορισμένα τρόφιμα.
Σε αυτό το περιβάλλον η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις πρώτες επιπτώσεις της νέας ενεργειακής αβεβαιότητας. Για διάστημα τριών μηνών επιβάλλεται πλαφόν στο περιθώριο κέρδους τόσο στα καύσιμα όσο και σε βασικά προϊόντα των σούπερ μάρκετ. Το μέτρο έχει στόχο να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας και να περιορίσει τη μεταφορά των διεθνών αυξήσεων στις τιμές της αγοράς.
Πηγή: newmoney.gr
