Politica 89.8
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλεί να πλήξει την παγκόσμια οικονομία
Εξαγωγές ρυζιού έχουν μπλοκαριστεί σε λιμάνια της Ινδίας, ενώ καταγράφονται απότομες αυξήσεις στις τιμές των λιπασμάτων που είναι ζωτικής σημασίας για την παραγωγή τροφίμων.
Η σύγκρουση που μαίνεται στη Μέση Ανατολή αναμένεται να δοκιμάσει την ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας, η οποία τον τελευταίο χρόνο έχει ήδη δεχθεί πιέσεις από δασμούς και άλλες διαταραχές στο εμπόριο. Μόλις μία εβδομάδα μετά την έναρξη της νέας κρίσης στην περιοχή, έχουν ήδη εμφανιστεί σημάδια πίεσης στις προσεκτικά οργανωμένες «αρτηρίες» του παγκόσμιου εμπορίου: από εξαγωγές ρυζιού που έχουν μπλοκαριστεί σε λιμάνια της Ινδίας μέχρι απότομες αυξήσεις στις τιμές των λιπασμάτων που είναι κρίσιμα για την παραγωγή τροφίμων.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος που θα διατηρήσει τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα θα μπορούσε να ενισχύσει τον πληθωρισμό και, κατ’ επέκταση, τα επιτόκια, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους δανειολήπτες. Ταυτόχρονα, οι απειλές για τα εμπορικά πλοία ενδέχεται να διαταράξουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνοντας περαιτέρω τις τιμές για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Πριν από τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο, το ΔΝΤ προέβλεπε ότι η παγκόσμια οικονομία θα αναπτυχθεί με έναν υγιή ρυθμό 3,3% φέτος. Το ΔΝΤ δεν έχει ακόμη αναθεωρήσει την πρόβλεψή του, σημειώνοντας ότι είναι «πολύ νωρίς» για να εκτιμηθούν οι οικονομικές επιπτώσεις. Παράλληλα, ανέφερε ότι «παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις» και επισήμανε μια σειρά κινδύνων για την παγκόσμια οικονομία, όπως νέες διαταραχές στο εμπόριο, «εκτινάξεις στις τιμές της ενέργειας» και «έντονη μεταβλητότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές».
Οι τιμές της ενέργειας στο επίκεντρο
Η επίδραση της σύγκρουσης στην παγκόσμια οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις τιμές της ενέργειας, οι οποίες εκτοξεύθηκαν αυτή την εβδομάδα λόγω ανησυχιών για την προσφορά. Το Brent, το βασικό διεθνές σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, διαπραγματεύεται πλέον σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί εδώ και περισσότερο από 18 μήνες.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, τα οποία αποτελούν ουσιαστικά τη βασική θαλάσσια δίοδο για τη μεταφορά των τεράστιων ποσοτήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής προς τον υπόλοιπο κόσμο. Το στενό πέρασμα, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, χρησιμοποιείται συνήθως για τη μεταφορά περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας ημερήσιας παραγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.
Με το πέρασμα αυτό να καθίσταται πρακτικά δυσπρόσιτο, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το φυσικό αέριο επίσης αυξήθηκαν και θα μπορούσαν να υπερδιπλασιαστούν σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα εάν οι αποστολές μέσω των Στενών διακοπούν για περισσότερο από δύο μήνες, σύμφωνα με την Goldman Sachs.
Παρότι οι ευρωπαϊκές τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα υψηλά επίπεδα που είχαν καταγραφεί το 2022 μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τα αποθέματα της περιοχής είναι αισθητά χαμηλότερα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια και θα πρέπει να αναπληρωθούν πριν από τον επόμενο χειμώνα- πιθανότατα με πολύ μεγαλύτερο κόστος.
Ο πληθωρισμός στην Ευρωπαϊκή Ένωση- που βρισκόταν στο 2% τον Ιανουάριο- θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα εάν η σύγκρουση διαρκέσει αρκετούς μήνες, σύμφωνα με τον Χόλγκερ Σμίντινγκ, επικεφαλής οικονομολόγο της τράπεζας Berenberg. Σε αυτό το σενάριο, η οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσε να μειωθεί έως και κατά μισή ποσοστιαία μονάδα.
Οι οδηγοί ήδη πληρώνουν ακριβότερα καύσιμα. Την Τετάρτη (4/3), η μεγαλύτερη ένωση αυτοκινητιστών της Ευρώπης, η ADAC, ανακοίνωσε ότι οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ στη Γερμανία διπλασιάστηκαν μέσα σε μία εβδομάδα. Οι τιμές της βενζίνης έχουν επίσης αυξηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται πλέον στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 11 μηνών, με τις μικρές επιχειρήσεις να αισθάνονται ήδη την πίεση.
Αν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα για αρκετούς μήνες, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ θα μπορούσε να αυξηθεί από 2,4% τον Ιανουάριο σε 3% έως το τέλος του έτους, σύμφωνα με την Goldman Sachs. Αυτό θα μπορούσε να κάνει ακόμη πιο δύσκολο για την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ να προχωρήσει σε μειώσεις επιτοκίων φέτος.
Η κατάσταση στην Ασία
Η Ασία είναι ακόμη πιο ευάλωτη σε ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ. Περίπου το 80-90% του αργού πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ κατευθύνεται προς την περιοχή, με την Κίνα να αποτελεί έναν από τους βασικούς αγοραστές.
Ο πόλεμος έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη στιγμή για την κινεζική οικονομία, η οποία ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα τον χαμηλότερο στόχο οικονομικής ανάπτυξης των τελευταίων δεκαετιών.
«Οι περισσότερες οικονομίες της Ασίας θα βρεθούν σε χειρότερη θέση και θα αντιμετωπίσουν υψηλότερο πληθωρισμό λόγω των επιθέσεων στο Ιράν», ανέφεραν οικονομολόγοι της Capital Economics, προσθέτοντας ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί κατά μισή ποσοστιαία μονάδα στις περισσότερες χώρες εάν οι τιμές του Brent παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα.
Πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες
Πέρα από τις τιμές της ενέργειας, οι οικονομίες της Ασίας θα μπορούσαν να πληγούν και μέσω ενός άλλου καναλιού: των εξαγωγών. Η Ινδία αισθάνεται ήδη τις επιπτώσεις. Περισσότεροι από 400.000 τόνοι ρυζιού μπασμάτι που προορίζονταν για εξαγωγή έχουν εγκλωβιστεί σε ινδικά λιμάνια ή βρίσκονται καθ’ οδόν, καθώς ο πόλεμος διαταράσσει τις θαλάσσιες οδούς της Μέσης Ανατολής.
Περίπου το 75% των ετήσιων εξαγωγών μπασμάτι της Ινδίας- περίπου 6 εκατομμύρια τόνοι- κατευθύνεται στη Μέση Ανατολή. Η περιοχή έχει εξελιχθεί σε σημαντικό προορισμό για Ασιάτες εξαγωγείς που επλήγησαν από τους αυξημένους αμερικανικούς δασμούς. Εάν η σύγκρουση συνεχιστεί, η Ινδία και η Κίνα ενδέχεται να υποστούν τις μεγαλύτερες απώλειες.
Το μπλοκάρισμα των ινδικών εξαγωγών ρυζιού υποδεικνύει μια ευρύτερη ανησυχία: τον κίνδυνο ευρύτερων διαταραχών στο παγκόσμιο εμπόριο και στην παραγωγή τροφίμων.
«Τα Στενά του Ορμούζ είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της νορβηγικής χημικής εταιρείας Yara International.
Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας – ενός ευρέως χρησιμοποιούμενου λιπάσματος – διέρχεται από τα στενά, όπως και μεγάλες ποσότητες πρώτων υλών απαραίτητων για την παραγωγή λιπασμάτων.
«Τα λιπάσματα δεν είναι απλώς ένα ακόμη εμπόρευμα- σχεδόν η μισή παγκόσμια παραγωγή τροφίμων εξαρτάται από αυτά».
Οι τιμές της ουρίας στην Αίγυπτο, που αποτελούν σημείο αναφοράς για την αγορά, έχουν αυξηθεί κατά 35% μέσα στην εβδομάδα, ενώ έχουν ανέβει και οι τιμές του θείου, το οποίο χρησιμοποιείται στην παραγωγή λιπασμάτων.
Πέρα από την αύξηση του κόστους παραγωγής, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει συμφόρηση σε λιμάνια χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο και να καθυστερήσει τις αποστολές εμπορευμάτων παγκοσμίως, καθώς τα πλοία αναγκάζονται να αλλάζουν πορεία. Για παράδειγμα, όλο και περισσότερα εμπορευματοκιβώτια που προορίζονται για τη Μέση Ανατολή ακινητοποιούνται σε λιμάνια της Ινδίας, αφού αρκετές μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες ανέστειλαν τις μεταφορές προς την περιοχή, σύμφωνα με τον Τζούντα Λεβίν, επικεφαλής έρευνας στην εταιρεία logistics Freightos.
Οι αερομεταφορές φορτίων ενδέχεται να επηρεαστούν ακόμη περισσότερο, καθώς πολλά αεροσκάφη παραμένουν ακινητοποιημένα στη Μέση Ανατολή και ο εναέριος χώρος της περιοχής παραμένει επηρεασμένος. Η Adidas προειδοποίησε ήδη ότι ορισμένες αποστολές που μεταφέρονται αεροπορικώς μπορεί να καθυστερήσουν. Οι αεροπορικές εταιρείες της Μέσης Ανατολής, όπως η Emirates, η Qatar Airways και η Etihad, αντιπροσωπεύουν περίπου το 13% της παγκόσμιας χωρητικότητας αερομεταφορών φορτίων.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Αερομεταφορών, περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται αεροπορικώς, συχνά με προϊόντα υψηλής αξίας όπως smartphones, μικροτσίπ και άλλα ηλεκτρονικά.
Σε πρόσφατη ανάλυσή της, η εταιρεία Xeneta περιέγραψε μια ανησυχητική εικόνα:
«Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή δημιουργεί άμεση αβεβαιότητα για τις εφοδιαστικές αλυσίδες, με τις κινήσεις των πλοίων να αλλάζουν από ώρα σε ώρα και τους αποστολείς να προσπαθούν να διαχειριστούν φορτία που ίσως τελικά δεν φτάσουν ποτέ στα λιμάνια προορισμού τους».
Πηgές: CNN/ertnews.gr
Σημείωση: Η χαρακτηριστική του άρθρου φωτογραφία είναι η δορυφορική εικόνα που τραβήχτηκε από το 2026 Planet Labs PBC δείχνει τις ζημιές στο στρατιωτικό λιμάνι στο νότιο λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς του Ιράν, κατά μήκος του Στενού του Ορμούζ, στις 4 Μαρτίου 2026 (Φωτογραφία: 2026 Planet Labs PBC / AFP)
