Politica 89.8
Τα Στενά του Ορμούζ – Οι μέρες της αβεβαιότητας: Τέσσερις αναλυτές αποκωδικοποιούν την κατάσταση
Η ανακοίνωση της 15νθήμερης βραχύβιας εκεχειρίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης δημιούργησε αρχικά την εντύπωση μιας ουσιαστικής αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, πίσω από τον τίτλο της «ανάσας» για τη ναυτιλία και την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, το τοπίο στα Στενά του Ορμούζ παραμένει θολό και αυστηρά ελεγχόμενο. Στελέχη της αγοράς επισημαίνουν ότι η επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας δεν συνιστά επιστροφή στην κανονικότητα, αλλά μια προσωρινή και επιλεκτική αποσυμπίεση της κρίσης.
Οι πληροφορίες που διακινούνται στα ναυλομεσιτικά γραφεία κάνουν λόγο για ένα καθεστώς διέλευσης με όρους, όπου η έγκριση δεν είναι δεδομένη ούτε ουδέτερη. Αντιθέτως, φέρεται να συνοδεύεται από οικονομικά ανταλλάγματα, με τα ποσά να φτάνουν σε επίπεδα εκατομμυρίων δολαρίων, αλλά και από σαφή προτεραιοποίηση φορτίων και σημαιών-νηολογίων. Σε αυτό το περιβάλλον, η ναυσιπλοΐα λειτουργεί περισσότερο υπό καθεστώς διαχείρισης ρίσκου παρά ελεύθερης αγοράς.
Την ίδια ώρα, οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί αμερικανικής συνδρομής στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας στα Στενά δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί επιχειρησιακά, εντείνοντας τον σκεπτικισμό. Παρά τη βραχυπρόθεσμη αποκλιμάκωση στις τιμές του πετρελαίου, η εικόνα στην πραγματική οικονομία και στη ναυτιλία παραμένει εύθραυστη. Με πλοία να εξακολουθούν να κινούνται με περιορισμούς και τα ασφάλιστρα κινδύνου σε υψηλά επίπεδα, η αγορά δείχνει να αντιμετωπίζει την εκεχειρία όχι ως λύση, αλλά ως μια εύθραυστη παύση. Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν άνοιξε το πέρασμα, αλλά υπό ποιους όρους και για πόσο.
Τέσσερις αναλυτές της ναυτιλίας, της οικονομίας και της ανάλυσης κινδύνων, αποκωδικοποιούν την κατάσταση μιλώντας στο newmoney:
Ο Αλκέτας Δρόσος της EOS Risk Group αναφέρει ότι η εικόνα που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή δεν παραπέμπει σε μια κλασική πολεμική σύγκρουση με σαφή μέτωπα και ξεκάθαρα όρια. Αντίθετα, πρόκειται για μια κρίση που εκτείνεται ταυτόχρονα στη θάλασσα, στην ενέργεια, στην οικονομία και, τελικά, στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων πέρα από την ευρύτερη περιοχή.
«Η πρόσφατη συμφωνία για προσωρινή κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν οδηγεί σε μια υπό όρους επαναλειτουργία του Στενού, όπου η διέλευση δεν είναι ελεύθερη, αλλά πραγματοποιείται κατόπιν συντονισμού με τις ιρανικές αρχές.
Αυτό από μόνο του αποκαλύπτει μια νέα πραγματικότητα. Η ασφάλεια δεν είναι δεδομένη, αλλά προϊόν διαπραγμάτευσης και επιχειρησιακού ελέγχου. Ακόμη και κράτη εκτός περιοχής αναζητούν απευθείας διαβεβαιώσεις για την ασφαλή διέλευση των πλοίων τους, επιβεβαιώνοντας ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας έχει μετατραπεί σε διαδικασία έγκρισης» επισημαίνει και συνεχίζει:
«Παρά την εκεχειρία, ο συνολικός κίνδυνος δεν έχει εκλείψει. Η περιοχή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονη στρατιωτική δραστηριότητα και αποδεδειγμένες επιχειρησιακές δυνατότητες».
Ο αναλυτής κινδύνων τονίζει ότι η ίδια η εκεχειρία χαρακτηρίζεται από εύθραυστη ισορροπία. Οι όροι της δεν αντικατοπτρίζουν πλήρη σύγκλιση μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, αλλά μια προσωρινή διαχείριση της έντασης. Οι βαθιές γεωπολιτικές διαφορές και η αμοιβαία δυσπιστία διατηρούν ενεργό το ενδεχόμενο επανακλιμάκωσης ακόμη και χωρίς προειδοποίηση.
«Σε αυτό το περιβάλλον, η κατάσταση περιγράφεται καλύτερα ως ελεγχόμενη παύση και όχι ως ουσιαστική σταθεροποίηση. Η απουσία ενός βιώσιμου πλαισίου συμφωνίας και οι αποκλίνουσες στρατηγικές επιδιώξεις διατηρούν υψηλή τη μεταβλητότητα και περιορισμένη την προβλεψιμότητα».
Όπως σχολιάζει «σε επιχειρησιακό επίπεδο, η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχίσει να διεξάγεται υπό καθεστώς αυξημένου ελέγχου. Οι αναφορές σε «τεχνικούς περιορισμούς» υποδηλώνουν περιορισμένη χωρητικότητα διέλευσης και μηχανισμούς προτεραιοποίησης, ενώ η σημαντική συσσώρευση φορτίων, το λεγόμενο backlog πλοίων, εντός του Περσικού Κόλπου προκαλεί καθυστερήσεις και αυξημένη πολυπλοκότητα. Η πιθανή εφαρμογή διαδικασιών τύπου κονβόι και ελέγχων φορτίου και πλοιοκτησίας ενισχύει περαιτέρω τον ελεγχόμενο χαρακτήρα της ναυσιπλοΐας».
Ο Αλκέτας Δρόσος εστιάζει στην ελληνική ναυτιλία η οποία διατηρεί ισχυρή παρουσία στην περιοχή, με περίπου 10 πλοία υπό ελληνική σημαία εντός Περσικού Κόλπου/Ορμούζ και περίπου 160 πλοία ελληνικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή, ενώ ο συνολικός αριθμός ξεπερνά τα 300 στη Μέση Ανατολή.
Στη συνέχεια αναφέρεται στο επιχειρησιακό περιβάλλον το οποίο γίνεται ολοένα πιο σύνθετο. «Η αυξημένη χρήση ηλεκτρονικών παρεμβολών (GNSS/GPS jamming) επηρεάζει την αξιοπιστία των συστημάτων πλοήγησης, καθιστώντας κρίσιμη την ανάγκη για εναλλακτικές μεθόδους προσδιορισμού θέσης και ενισχυμένη επιτήρηση. Η ναυτιλία καλείται να λειτουργήσει σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι δυναμική και το ρίσκο ασύμμετρο» και προσθέτει:
«Παράλληλα, η αστάθεια επεκτείνεται πέρα από τον Περσικό Κόλπο. Στην Ερυθρά Θάλασσα, η δραστηριότητα των Χούθι και η πιθανότητα επανέναρξης επιθέσεων κατά της εμπορικής ναυτιλίας διατηρούν τον κίνδυνο υψηλό. Στη Μαύρη Θάλασσα, η σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας συνεχίζει να επηρεάζει τις θαλάσσιες μεταφορές, ενώ η πειρατεία στη Σομαλία παραμένει υπαρκτή απειλή, με δυνατότητα εκδήλωσης επιθέσεων χωρίς προειδοποίηση».
Κλείνοντας, επισημαίνει: «Το επόμενο διάστημα προμηνύεται ιδιαίτερα κρίσιμο. Η εκεχειρία των δύο εβδομάδων αποτελεί ένα στενό παράθυρο σταθερότητας και όχι λύση. Η πιθανότητα επαναφοράς της έντασης παραμένει υπαρκτή, διατηρώντας υψηλό το επίπεδο αβεβαιότητας».
Ο Γιάννης Παργανάς της INTERMODAL συμφωνεί με την άποψη ότι η εκεχειρία δεν συνιστά ουσιαστική εξομάλυνση της πετρελαϊκής αγοράς, αλλά απλώς επιτρέπει την προσωρινή αποσυμφόρηση μέρους των δεσμευμένων φορτίων που έχουν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο.
«Η άμεση πτώση σε Brent και WTI αντανακλά κυρίως την επανεμφάνιση αυτών των δεσμευμένων βαρελιών στη φυσική αγορά, όχι αποκατάσταση της προσφοράς. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η εφοδιαστική αλυσίδα παραμένει διαταραγμένη καθώς απαιτούνται διαθέσιμα δεξαμενόπλοια για νέα φόρτωση, αποσυμφόρηση των συσσωρευμένων χερσαίων αποθεμάτων και ο απαιτούμενος χρόνος επαναφοράς της παραγωγής, ιδίως στο Ιράκ, όπου οι διακοπές παραγωγής (shut-ins) δύσκολα αναστρέφονται εντός δύο εβδομάδων» και εξηγεί:
«Για τη ναυτιλία αργού, αυτό σημαίνει ότι οι ποσότητες απεγκλωβίζονται μόνο μερικώς, ενώ το εμπορικό ρίσκο διέλευσης, η ασφάλιση πολεμικού κινδύνου και η πιθανότητα διοδίων από το Ιράν συνεχίζουν να αποτρέπουν νέες δεσμεύσεις φορτίων σε FOB βάση, δηλαδή ο αγοραστής να επιλέγει το πλοίο, να πληρώνει τον ναύλο, να αναλαμβάνει την ασφάλιση και το ρίσκο του ταξιδιού και ο πωλητής απλώς να φροντίζει το φορτίο να φορτωθεί σωστά στο λιμάνι. Συνεπώς, η αγορά δεν εισέρχεται σε φάση κανονικότητας αλλά σε παρατεταμένη περίοδο logistic drag, με την η αγορά δηλαδή κινείται, αλλά «σέρνεται» αντί να λειτουργεί ομαλά, με τις ροές να παραμένουν άνισες, τα διαθέσιμα αποθέματα να μειώνονται και τις τιμές να διατηρούν ανοδικές τάσεις».
Το σενάριο των 45 ημερών
Η Μαρία Μπερτζελέτου αναλύτρια του SIGNAL group μιλώντας στο «ΘΕΜΑ» εξηγεί η ανακοίνωση της κατάπαυσης πυρός δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επιβεβαιώνει πλήρως το βασικό σενάριο 45 ημερών πρόβλεψης που είχε κάνει και δημοσιοποιήσει, από την έναρξη του πολέμου:
«Η σύγκλιση με την πρόβλεψή των 45 ημερών είναι εντυπωσιακή. Από την αρχή της επιχείρησης, ο Λευκός Οίκος είχε δηλώσει ότι επρόκειτο για επιχείρηση 4-6 εβδομάδων. Αυτό αντιστοιχεί ακριβώς στο εύρος 30-45 ημερών που είχαμε εντοπίσει ως παράθυρο διευθέτησης. Η αρχική πρόταση-πλαίσιο προέβλεπε κατάπαυση πυρός 45 ημερών που θα χρησιμοποιούνταν για ευρύτερες διαπραγματεύσεις, με δυνατότητα παράτασης αν χρειαζόταν. Όπερ και εγένετο».
Όπως τονίζει «το σενάριο για την κορύφωση των αποστολών πετρελαίου από το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα τον Μάρτιο επαληθεύεται πλήρως από τη λογική της αγοράς. Οι ναυλωτές και τα διυλιστήρια έσπευσαν να αξιοποιήσουν τον εναλλακτικό κόμβο φόρτωσης της Σαουδικής Αραβίας καθώς περίπου ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών εφοδιασμών διέρχεται κανονικά από τα Στενά του Ορμούζ, και πριν τον πόλεμο πάνω από 100 πλοία την ημέρα περνούσαν από τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν.
Με αυτές τις ροές να έχουν πρακτικά αποκλειστεί, το Γιανμπού λειτούργησε ως σωσίβιο, αλλά με ξεκάθαρη οροφή χωρητικότητας. Η αγορά είχε ήδη διαβάσει ότι αυτή η κατάσταση δεν ήταν βιώσιμη μακροπρόθεσμα. Η ανακοίνωση του Baltic Exchange, του διεθνούς οργανισμού με έδρα το Λονδίνο, που ειδικεύεται στην παρακολούθηση και τη διαμόρφωση των ναύλων και της αξίας πλοίων, για σταδιακή επαναφορά δρομολογίων μέσω Ορμούζ είναι κρίσιμης σημασίας. Το Ιράν δήλωσε ότι «για περίοδο δύο εβδομάδων, ασφαλής διέλευση μέσω του Στενού του Ορμούζ θα είναι εφικτή μέσω συντονισμού με τις Ένοπλες Δυνάμεις του Ιράν και λαμβάνοντας υπόψη τεχνικούς περιορισμούς». Αυτό σημαίνει ότι η ομαλοποίηση δεν θα είναι άμεση ούτε αυτόματη, αλλά σταδιακή επαναφορά».
Ο Δημήτρης Ρουμελιώτης αναλυτής της Xclusiv Shipbrokers θεωρεί ότι ανοίγει ένα παράθυρο διαπραγμάτευσης και αποκλιμάκωσης που θα επιτρέψει, έστω και υπό όρους, τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, με ένα αλλά… «Ωστόσο, η εμπειρία μάς έχει διδάξει να διαβάζουμε τις λεπτομέρειες πριν από τους τίτλους» υπογραμμίζει:
«Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της κρίσης που προηγήθηκε, αρκεί να δούμε μερικά νούμερα. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, πριν από τις συγκρούσεις, το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ, αντιστοιχώντας στο 37% των θαλάσσιων μεταφορών αργού και στο 19% των προϊόντων διύλισης. Από τον Φεβρουάριο ως τον Μάρτιο, οι εξαγωγές αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή κατέρρευσαν από 19,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε μόλις 10,4 εκατομμύρια. Το Ιράκ, ενδεικτικά, είδε τις εξαγωγές του να βουλιάζουν από 3,36 εκατομμύρια σε μόλις 562.000 βαρέλια ημερησίως. Η Σαουδική Αραβία χρειάστηκε να ανακατευθύνει μέρος των εξαγωγών της μέσω του λιμανιού Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τον Κόλπο εξ ολοκλήρου» και συνεχίζει:
«Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Signal Ocean, περίπου 120 δεξαμενόπλοια βρίσκονται εγκλωβισμένα στην περιοχή, μεταφέροντας περίπου 130 εκατομμύρια βαρέλια αργού και 46 εκατομμύρια βαρέλια προϊόντων διύλισης. Επιπλέον, 1,3 εκατομμύριο τόνοι LNG παραμένουν δεσμευμένοι. Συνολικά, πάνω από 800 φορτηγά πλοία διαφόρων κατηγοριών έχουν βρεθεί παγιδευμένα στον Κόλπο.
Το πρώτο και πιο προφανές ερώτημα που κάθε επαγγελματίας της ναυτιλίας θέτει είναι: φτάνει αυτό το χρονικό παράθυρο; Η απάντηση είναι διφορούμενη.»
Όπως εξηγεί «1.Για κάποιες κατηγορίες πλοίων, φτάνει αυτό το χρονικό παράθυρο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Signal Ocean, βρίσκονται ήδη εντός του Κόλπου 77 δεξαμενόπλοια άνω των 20.000 DWT και 164 φορτηγά χύδην φορτίου (bulkers) άνω των 20.000 DWT, ενώ αντίστοιχα έξω από τα Στενά αναμένουν 116 δεξαμενόπλοια και 91 bulkers. Για τα πλοία που βρίσκονται ήδη εντός του Κόλπου και αναζητούν διέξοδο, ένα δεκαπενθήμερο είναι ένα εύλογο παράθυρο. Ομοίως, τα πλοία που βρίσκονται έξω και περιμένουν, έχουν ικανό χρόνο να εισέλθουν, να φορτώσουν και να αποπλεύσουν.
2. Αυτό που οι 15 μέρες σίγουρα δεν επιτρέπουν εύκολα, είναι νέες ναυλώσεις. Για να ναυλωθεί ένα πλοίο που βρίσκεται εκτός της περιοχής, να αναχωρήσει, να διασχίσει τα Στενά, να φορτώσει και να βγει πάλι εγκαίρως, ο χρόνος δεν κρίνεται επαρκής. Όπως εύστοχα σημείωσε αναλύτρια στο Bloomberg, «δεν αποκαθιστάς τις παγκόσμιες ροές εμπορίου πετρελαίου μέσα σε 24 ώρες». Ιδιοκτήτες πλοίων, ασφαλιστές και πληρώματα χρειάζονται βεβαιότητα ότι ο κίνδυνος έχει όντως μειωθεί και όχι ότι απλώς έχει ανασταλεί προσωρινά. Ακόμη και από την πλευρά της παραγωγής, η επανεκκίνηση δεν είναι άμεση. Η επανεκκίνηση πετρελαϊκών πεδίων μπορεί να απαιτεί εβδομάδες, ενώ οι ζημιές στις υποδομές θα χρειαστούν σημαντικά περισσότερο χρόνο για να επισκευαστούν».
Σύμφωνα με τον Δημήτρη Ρουμελιώτη «πέρα από το χρονικό παράθυρο, υπάρχει και το ζήτημα της ουσίας της συμφωνίας. Η Τεχεράνη διευκρίνισε ότι η διέλευση των πλοίων θα γίνεται «σε συντονισμό με τις Ένοπλες Δυνάμεις», πρακτικά δηλαδή υπό ιρανικό έλεγχο. Το ανεξάρτητο και απρόσκοπτο πέρασμα, με τη μορφή που υπήρχε προ κρίσης, δεν έχει αποκατασταθεί. Η κατάσταση παραμένει ρευστή, η εκεχειρία εύθραυστη και το Ιράν πιθανότατα θα διατηρήσει τον έλεγχο και την επιρροή του επί της κυκλοφορίας στα Στενά».
Στο σημείο αυτό δίνει απαντήσεις γιατί δεν πρόκειται να αποκατασταθεί η ομαλή διεξαγωγή της ναυσιπλοΐας στα Στενά:
«Πολλοί αναλυτές έχουν τοποθετηθεί ξεκάθαρα πως τα Στενά του Ορμούζ δεν θα ρυθμιστούν από μια κατάπαυση πυρός και μόνο. Για το Ιράν, τα Στενά δεν είναι απλώς μια θαλάσσια οδός, αλλά είναι ένα από τα κύρια μέσα πίεσής του στις διαπραγματεύσεις. Το να τα ανοίξει και να επιστρέψουν στην κανονικότητα πριν συμφωνηθούν οι όροι μιας ευρύτερης διευθέτησης σημαίνει να παραδώσει το ισχυρότερο χαρτί του πρόωρα. Η λογική είναι απλή. Αν το Ιράν αποδεχθεί πλήρη και άνευ όρων επαναλειτουργία του Ορμούζ, χάνει τον βασικό του μοχλό στις διαπραγματεύσεις που ακολουθούν. Άρα, ακόμα και αν η εκεχειρία τηρηθεί, η επιστροφή στους κανονικούς ρυθμούς θα είναι σταδιακή και υπό αίρεση, όχι άμεση και πλήρης».
Πηγή: newmoney.gr
