Politica 89.8
Το πρόσωπο του Απαρτχάιντ – Το ανθρώπινο κόστος του διαχωρισμού σε ένα πορτραίτο
Είναι το βλέμμα απόλυτης αδιαφορίας που τραβάει τη Νοτιοαφρικανή Jo Ractliffe πίσω σε αυτό το πορτρέτο, το οποίο απαθανάτισε στο Βόρειο Ακρωτήριο της Νότιας Αφρικής το 2013. Η Ractliffe, η οποία είναι γνωστή για τις φωτογραφίες τοπίων που εξερευνούν την κληρονομιά του αποικιοκρατισμού και του Απαρτχάιντ, τείνει να αποφεύγει να φωτογραφίζει ανθρώπους – οι δυναμικές εξουσίας μεταξύ φωτογράφου και υποκειμένου στη χώρα της είναι ιδιαίτερα περίπλοκες.
Ωστόσο, έκανε μια εξαίρεση για την Johanna Taukuheke.
Η Ractliffe γνώρισε την Taukuheke κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο Riemvasmaak, έναν απομακρυσμένο οικισμό κοντά στα σύνορα με τη Ναμίμπια. «Πέρασα ένα πρωινό μιλώντας μαζί της και μετά τη ρώτησα αν μπορούσα να επιστρέψω την επόμενη μέρα για να τη φωτογραφίσω».
Η Taukuheke, που τότε ήταν εβδομήντα ετών, ζούσε μόνη της σε ένα σπίτι δύο δωματίων γεμάτο εικόνες καθολικών αγίων. Είχε μεγαλώσει στο Riemvasmaak, αλλά το 1974 εκδιώχθηκε από την κυβέρνηση του Απαρτχάιντ και εξορίστηκε
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Εξόριστοι στα bantustans
Η Taukuheke, που τότε ήταν εβδομήντα ετών, ζούσε μόνη της σε ένα σπίτι δύο δωματίων γεμάτο εικόνες καθολικών αγίων. Είχε μεγαλώσει στο Riemvasmaak, αλλά το 1974 εκδιώχθηκε από την κυβέρνηση του Απαρτχάιντ και εξορίστηκε.
Ήταν μία από τους 3,5 εκατομμύρια μαύρους Νοτιοαφρικανούς που εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους μεταξύ 1960 και 1983 ως αποτέλεσμα των πολιτικών διαχωρισμού, πολλοί από τους οποίους στάλθηκαν σε «φυλετικές πατρίδες» γνωστές ως bantustans.
Η Taukuheke και ο αδελφός της στάλθηκαν να ζήσουν στη βόρεια Ναμίμπια, όπου δεν είχαν οικογενειακούς δεσμούς.
Η Ractliffe, η οποία είναι γνωστή για τις φωτογραφίες τοπίων που εξερευνούν την κληρονομιά του αποικιοκρατισμού και του Απαρτχάιντ, τείνει να αποφεύγει να φωτογραφίζει ανθρώπους
Κανένας σεβασμός στο πρόσωπό τους
Μόνο το 1995, μετά το τέλος του Απαρτχάιντ, μπόρεσε να επιστρέψει στην πατρίδα της. Η επανένταξη δεν ήταν εύκολη. Λίγοι από τους επαναπατριζόμενους είχαν τα απαραίτητα έγγραφα για να αποδείξουν την ιδιοκτησία τους σε σπίτια ή γη.
Η Taukuheke κατέληξε να ζει σε μια φτωχική κατοικία, με την κοινότητά της να είναι διχασμένη από συγκρούσεις και στερημένη από πολλές βασικές υπηρεσίες.
«Ήταν πολύ θυμωμένη με τη διαδικασία αποκατάστασης» λέει η Ractliffe. «Ήταν θυμωμένη με την έλλειψη αναγνώρισης. Θυμάμαι που έλεγε ότι αυτή η διαδικασία δεν έδειχνε κανέναν σεβασμό στο πρόσωπό τους».
«Αγαπώ αυτό το πορτραίτο»
Τα συναισθήματά της φαίνονται αρκετά ξεκάθαρα σε αυτή τη φωτογραφία, η οποία περιλαμβάνεται σε μια έκθεση με έργα της Ractliffe που θα ανοίξει στο Παρίσι αργότερα αυτό το μήνα.
«Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν εκφράζουν τον θυμό τους: σου λένε τις πιο φρικτές ιστορίες με ευγένεια. Η Johanna ήταν διαφορετική. Δεν το έκρυψε».
Καθώς της τραβούσε το πορτρέτο, η Ractliffe ένιωσε ότι η Taukuheke ήταν «εντελώς αδιάφορη» απέναντί της -δεν συνέθεσε τον εαυτό της όπως κάνουν πολλοί μοντέλα. «Αγαπώ αυτό το πορτρέτο για αυτόν τον λόγο», λέει.
*Η έκθεση Jo Ractliffe: Out of Place θα βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη Jeu de Paume, στο Παρίσι, από τις 30 Ιανουαρίου έως τις 24 Μαΐου 2026.
*Με στοιχεία από observer.co.uk | Αρχική Φωτό: Η Johanna Taukuheke μέσα από τον φακό της Jo Ractliffe.
