Politica 89.8
Τσιγάρα έως και 13 ευρώ το πακέτο; Σήμερα η κρίσιμη μάχη στις Βρυξέλλες για τις αυξήσεις
Αντιμέτωποι με σημαντικές αυξήσεις στις τιμές των τσιγάρων ενδέχεται να βρεθούν τα επόμενα χρόνια εκατομμύρια Ευρωπαίοι καπνιστές, καθώς η Κομισιόν επιδιώκει μια εκτεταμένη αναθεώρηση της φορολογίας των καπνικών προϊόντων, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμα και σε διπλασιασμό ή τριπλασιασμό της σημερινής τιμής ενός πακέτου.
Το ενδεχόμενο τα τσιγάρα να φτάσουν να πωλούνται ακόμα και προς 13 ευρώ, που μέχρι πρότινος θα φάνταζε υπερβολικό για την ελληνική αγορά, περιλαμβάνεται ήδη στις οικονομικές προσομοιώσεις που έχουν πραγματοποιηθεί για τις επιπτώσεις των νέων φόρων. Το ζήτημα βρίσκεται σήμερα Δευτέρα στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες, όπου οι υπουργοί Οικονομικών των 27 κρατών-μελών καλούνται να αναζητήσουν κοινή γραμμή και με την Ελλάδα να επιδιώκει τον περιορισμό των επιβαρύνσεων και τη μετάθεση της εφαρμογής τους σε βάθος χρόνου.
Ειδικότερα, η καθοριστική συζήτηση θα πραγματοποιηθεί το απόγευμα στο Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ecofin), στο περιθώριο των συνεδριάσεων του Eurogroup και του Ecofin. Η Ιρλανδία, που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, έχει καταρτίσει νέα συμβιβαστική πρόταση, επιχειρώντας να γεφυρώσει τις μεγάλες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των κρατών-μελών αναφορικά με το συγκεκριμένο θέμα. Στόχος είναι να καθοριστούν υψηλότερα ελάχιστα επίπεδα Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης για τα τσιγάρα και τον καπνό, ενώ για πρώτη φορά επιδιώκεται η καθιέρωση ενός περισσότερο ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού φορολογικού πλαισίου για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και εκείνα που περιέχουν νικοτίνη.
Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία παρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2025, προέβλεπε αύξηση του ελάχιστου ειδικού φόρου στα τσιγάρα από τα 90 στα 215 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια, δηλαδή κατά περίπου 139%. Όπως αντιλαμβάνεται κανείς, πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική μεταβολή, η οποία ωστόσο δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αντίστοιχη αύξηση της λιανικής τιμής. Το πόσο ακριβώς θα πληρώνει τελικά ο καταναλωτής θα εξαρτηθεί από το ύψος των φόρων που ήδη επιβάλλει κάθε χώρα, από τις αποφάσεις των καπνοβιομηχανιών και από τον τρόπο με τον οποίο θα μετακυλιστεί το πρόσθετο κόστος στην αγορά.
Πόσο μπορεί να φτάσει εν τέλει η τιμή ενός πακέτου
Το μέγεθος των πιθανών ανατιμήσεων αποτυπώνεται σε ανάλυση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), που εξέτασε διαφορετικά σενάρια φορολόγησης των τσιγάρων. Με αφετηρία μια μέση τιμή 4,17 ευρώ ανά πακέτο, οι υπολογισμοί έδειξαν ότι, ανάλογα με το ύψος του πάγιου και του αναλογικού φόρου, η τελική τιμή θα μπορούσε να διαμορφωθεί από 5,91 ευρώ στα ηπιότερα σενάρια έως και 13,82 ευρώ σε ορισμένες από τις περισσότερο επιβαρυντικές περιπτώσεις.
Η μελέτη προχώρησε μάλιστα και σε ακραίες υποθετικές εκδοχές, στις οποίες η τιμή ενός πακέτου έφτανε ακόμη και τα… 27,92 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 569,6% σε σχέση με την αρχική τιμή αναφοράς. Οι αριθμοί αυτοί εννοείται πως δεν αποτελούν προβλέψεις για το τι θα αποφασιστεί σήμερα στις Βρυξέλλες, αλλά δείχνουν πόσο δραστικά θα μπορούσαν να επηρεαστούν οι τιμές εάν εφαρμόζονταν ιδιαίτερα υψηλοί φορολογικοί συντελεστές. Άλλωστε, οι προσομοιώσεις στηρίζονται σε συγκεκριμένες παραδοχές, μεταξύ των οποίων ότι ο πρόσθετος φόρος μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στον καταναλωτή.
Οι επιπτώσεις μιας τόσο μεγάλης φορολογικής επιβάρυνσης δεν περιορίζονται στην αγοραστική δύναμη των καπνιστών. Οι υψηλότερες τιμές μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του καπνίσματος, που αποτελεί βασικό στόχο της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη δημόσια υγεία, δημιουργούν όμως και προβληματισμό για το ενδεχόμενο ένα μέρος της κατανάλωσης να στραφεί σε παράνομα και αφορολόγητα προϊόντα. Σε μια τέτοια περίπτωση, η υποχώρηση των νόμιμων πωλήσεων θα μπορούσε να επιφέρει απώλειες φορολογικών εσόδων, χωρίς να συνοδεύεται απαραίτητα από ανάλογη μείωση της συνολικής κατανάλωσης τσιγάρων.
Τι ζητά η Ελλάδα και γιατί γίνεται λόγος για το 2036
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ταχθεί υπέρ μιας περισσότερο σταδιακής εφαρμογής των αλλαγών, επιδιώκοντας να αποφευχθούν απότομες αυξήσεις που θα επιβάρυναν τους καταναλωτές και θα μπορούσαν να ενισχύσουν το λαθρεμπόριο. Στις διαπραγματεύσεις προβάλλει επίσης τη σημασία της εγχώριας καπνοβιομηχανίας για την οικονομική δραστηριότητα, την απασχόληση και τις εξαγωγές, επισημαίνοντας ότι οι αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στις ευρωπαϊκές αγορές.
Μάλιστα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, είχε ανακοινώσει στις 26 Οκτωβρίου ότι η Ελλάδα, σε συνεργασία με άλλα κράτη-μέλη, εξασφάλισε σημαντικές βελτιώσεις στη συμβιβαστική πρόταση που θα εξεταστεί σήμερα. Όπως ανέφερε κατά την επίσκεψή του στις εγκαταστάσεις της Συνεταιριστικής Ένωσης Καπνοπαραγωγών Ελλάδος στην Ξάνθη, «έχουμε πετύχει οι αυξήσεις στη φορολογία να είναι πολύ πιο λελογισμένες και να μην ισχύσουν από το 2028, όπως ήταν και η αρχική πρόταση της Επιτροπής. Άρα, από το 2036 για τη χώρα μας».
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη σημασία για τους καπνίζοντες στη χώρα μας, καθώς, εφόσον διατηρηθεί η σχετική πρόβλεψη στην τελική ευρωπαϊκή συμφωνία, οι νέες φορολογικές επιβαρύνσεις θα εφαρμοστούν με σημαντική χρονική μετάθεση. Ωστόσο, το 2036 αποτελεί προς το παρόν μέρος της υπό διαπραγμάτευση συμβιβαστικής λύσης και όχι ένα οριστικά θεσπισμένο χρονοδιάγραμμα. Ο ίδιος ο υπουργός έχει υπογραμμίσει ότι η δημόσια υγεία παραμένει προτεραιότητα, θεωρώντας όμως αναγκαίο οι νέοι φορολογικοί συντελεστές να είναι ρεαλιστικοί και αναλογικοί.
Πέραν της Ελλάδας, πάντως, επιφυλάξεις για τις συνέπειες των υψηλότερων φόρων έχουν εκφράσει παράλληλα η Ιταλία και η Ρουμανία, ενώ η Σουηδία διαφωνεί με την προτεινόμενη επιβάρυνση ορισμένων προϊόντων νικοτίνης. Αντιρρήσεις έχουν διατυπωθεί όμως και από την Ουγγαρία, οπότε μένει να δούμε εάν θα υπάρξει μια συμφωνία που θα είναι αποδεκτή απ’ όλους. Το εγχείρημα πάντως είναι εξαιρετικά δύσκολο, καθώς στα φορολογικά ζητήματα απαιτείται ομοφωνία και επομένως ακόμα και μία χώρα μπορεί να εμποδίσει την έγκριση του νέου πλαισίου.
Το παράδειγμα της Γαλλίας και τα 20,5 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα
Ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα όσων ζητούν προσεκτικότερη εφαρμογή των αυξήσεων προέρχεται από τη Γαλλία, χώρα που έχει επιλέξει ιδιαίτερα υψηλή φορολόγηση των τσιγάρων στο πλαίσιο της αντικαπνιστικής της πολιτικής. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά την υποχώρηση των νόμιμων πωλήσεων, η παράνομη αγορά εξακολουθεί να καταλαμβάνει εξαιρετικά μεγάλο μερίδιο της συνολικής κατανάλωσης.
Σύμφωνα με έρευνα της KPMG, η οποία δημοσιοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2026 και πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Philip Morris, το ποσοστό των παράνομων τσιγάρων στη γαλλική αγορά έφτασε το 2025 στο 41,4% της συνολικής κατανάλωσης, έναντι 37,6% το προηγούμενο έτος. Σε απόλυτους αριθμούς, η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 20,5 δισεκατομμύρια τσιγάρα, με τα παραποιημένα προϊόντα να αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικό μέρος της παράνομης αγοράς.
Την ίδια περίοδο, οι νόμιμες εγχώριες πωλήσεις τσιγάρων στη Γαλλία μειώθηκαν κατά 8,7%, ενώ η συνολική εκτιμώμενη κατανάλωση υποχώρησε μόλις κατά 0,7%. Η μεγάλη απόκλιση μεταξύ των δύο μεγεθών αποτελεί ένδειξη ότι η μείωση των νόμιμων πωλήσεων δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά αντίστοιχη μείωση του καπνίσματος. Χρειάζεται, πάντως, να επισημανθεί ότι πρόκειται για εκτιμήσεις έρευνας χρηματοδοτούμενης από εταιρεία του καπνικού κλάδου και ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν αρκούν από μόνα τους για να αποδείξουν σε ποιον βαθμό η φορολογία ευθύνεται για την έκταση του λαθρεμπορίου.
Η ανησυχία αφορά και τα δημόσια έσοδα, καθώς η μετατόπιση της κατανάλωσης προς την παράνομη αγορά στερεί από τα κράτη τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και τον ΦΠΑ που θα εισέπρατταν από τις νόμιμες πωλήσεις. Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αύξηση της φορολογίας αποτελεί σημαντικό εργαλείο περιορισμού του καπνίσματος, ενώ στο νέο νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει και μέτρα για την αυστηρότερη παρακολούθηση της διακίνησης ακατέργαστου καπνού, με στόχο την αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου.
Η σημερινή συνεδρίαση του Ecofin αναμένεται, επομένως, να εξελιχθεί σε μια δύσκολη διαπραγμάτευση, καθώς οι υπουργοί Οικονομικών καλούνται να συμφωνήσουν τόσο στο ύψος των νέων ελάχιστων φόρων όσο και στον χρόνο εφαρμογής τους. Εάν, πάντως, δεν επιτευχθεί συμφωνία στη σημερινή συνεδρίαση του Ecofin, οι αποφάσεις ενδέχεται να μετατεθούν για το πρώτο εξάμηνο του 2027, όταν την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αναλάβει η Λιθουανία. Εάν μάλιστα οι διαφωνίες συνεχιστούν, το ζήτημα δεν αποκλείεται να φτάσει και στα χέρια μας, στην ελληνική προεδρία, που ξεκινά την 1η Ιουλίου 2027.
newsbeast.gr
