Politica 89.8
Αρκεί μία ώρα εκπαίδευσης για να μάθουν οι μεσήλικες να μην παρασύρονται από fake news – Νέα έρευνα
Ένα βίντεο στο διαδίκτυο υπόσχεται ότι ένα απλό ρόφημα «θεραπεύει» μία χρόνια πάθηση. Ένας γνωστός γιατρός ή μια διάσημη προσωπικότητα φαίνεται να «συστήνει» ένα συμπλήρωμα ή μία θεραπεία. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ψεύτικο βίντεο ή παραποιημένη διαφήμιση που έχει δημιουργηθεί χωρίς τη γνώση ή την άδειά του. Ένας influencer ευεξίας μοιράζεται μία συμβουλή που έχει καταρριφθεί από την επιστήμη, ενώ ένα πειστικό βίντεο Τεχνητής Νοημοσύνης Τεχνητής παρουσιάζεται ως πραγματικό.
Στον ψηφιακό κόσμο, τέτοιες εικόνες εμφανίζονται καθημερινά στις οθόνες μας. Η διαφορά, όμως, μπορεί να βρίσκεται σε μία απλή κίνηση: Πριν κάποιος πατήσει «κοινοποίηση», να σταματήσει, να ελέγξει την πηγή και να αναζητήσει την άποψη ενός ειδικού.
Νέα έρευνα από την Αυστραλία δείχνει ότι αυτή η δεξιότητα μπορεί να ενισχυθεί αισθητά ακόμη και μέσα σε μόλις μία ώρα.
Η παραπληροφόρηση ως κίνδυνος για τη δημόσια υγεία
Σήμερα, οποιοσδήποτε διαθέτει σύνδεση στο διαδίκτυο μπορεί να δημοσιεύσει πληροφορίες άμεσα και να απευθυνθεί σε ένα τεράστιο κοινό, χωρίς να υπόκειται απαραίτητα σε κανόνες ακρίβειας, δεοντολογίας ή επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Η παραπληροφόρηση δεν επηρεάζει μόνο την πολιτική ή τη δημόσια συζήτηση. Αποτελεί και ουσιαστικό κίνδυνο για τη Δημόσια Υγεία. Αναπόδεικτες «θεραπείες», παραπλανητικές συμβουλές διατροφής, ψευδείς ισχυρισμοί για φάρμακα ή εμβόλια και διαφημίσεις που εκμεταλλεύονται τον φόβο μπορούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις των πολιτών και να τους απομακρύνουν από την έγκυρη ιατρική ενημέρωση.
Η εξάπλωση της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης κάνει την κατάσταση ακόμη πιο σύνθετη. Τα νέα εργαλεία μπορούν να δημιουργούν γρήγορα πειστικά κείμενα, εικόνες και βίντεο, τα οποία όμως ενδέχεται να περιέχουν σοβαρές ανακρίβειες, προκαταλήψεις ή εντελώς επινοημένες πληροφορίες.
Το πείραμα των 60 λεπτών
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε άτομα ηλικίας άνω των 55 ετών, καθώς προηγούμενα στοιχεία δείχνουν ότι συχνά αισθάνονται λιγότερο σίγουρα κατά την πλοήγηση στο διαδίκτυο και μπορεί να είναι περισσότερο εκτεθειμένα στην παραπληροφόρηση.
Στη μελέτη συμμετείχαν 79 άτομα από διαφορετικές περιοχές της Αυστραλίας, τα οποία παρακολούθησαν ένα σύντομο πρόγραμμα εκπαίδευσης, είτε διαδικτυακά είτε με φυσική παρουσία.
Μέσα σε 60 λεπτά έμαθαν πώς να:
- αναγνωρίζουν παραπλανητικό περιεχόμενο,
- ελέγχουν την ακρίβεια μίας πληροφορίας,
- αναζητούν αξιόπιστες πηγές,
- εντοπίζουν τις προσωπικές τους προκαταλήψεις όταν αξιολογούν όσα βλέπουν στο διαδίκτυο.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Το επίπεδο ψηφιακού και μιντιακού γραμματισμού των συμμετεχόντων αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 23%, ανεξάρτητα από το μορφωτικό, κοινωνικό ή πολιτικό τους υπόβαθρο.
Η ικανότητά τους να αξιολογούν αν μία πληροφορία ήταν αξιόπιστη βελτιώθηκε κατά 27%, ενώ η αυτοπεποίθησή τους στη διαχείριση του διαδικτυακού περιεχομένου ενισχύθηκε κατά 32%.
Ποιοι ωφελήθηκαν περισσότερο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το γεγονός ότι τα οφέλη διατηρήθηκαν περισσότερο σε ομάδες που συχνά βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο ψηφιακού αποκλεισμού.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες, όσοι ζούσαν σε περιφερειακές περιοχές, τα άτομα με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και εκείνοι με διαφορετικό πολιτισμικό ή γλωσσικό υπόβαθρο κατάφεραν να διατηρήσουν για μεγαλύτερο διάστημα τις νέες δεξιότητες.
Τρεις μήνες αργότερα, η συνολική βελτίωση είχε μειωθεί, ωστόσο οι επιδόσεις των συμμετεχόντων παρέμεναν κατά 11% υψηλότερες σε σχέση με την περίοδο πριν από την εκπαίδευση.
Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η εκπαίδευση κατά της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να αποτελεί μια εφάπαξ παρέμβαση. Χρειάζεται να επαναλαμβάνεται και να εντάσσεται στη διά βίου μάθηση, καθώς οι ψηφιακές πλατφόρμες, οι αλγόριθμοι και οι μορφές εξαπάτησης εξελίσσονται συνεχώς.
Η σημασία της «πνευματικής ταπεινότητας»
Όπως γράφουν στο The Conversation οι Saffron Howden, υποψήφια διδάκτωρ στη Σχολή Τεχνών και Σχεδιασμού του University of Canberra, η Janet Fulton, ερευνήτρια στο News & Media Research Centre του ίδιου πανεπιστημίου, και η Sora Park, καθηγήτρια Επικοινωνίας στο News & Media Research Centre, ένα βασικό στοιχείο του προγράμματος ήταν η καλλιέργεια της λεγόμενης «πνευματικής ταπεινότητας».
Πρόκειται για την αποδοχή ότι οι γνώσεις μας έχουν όρια, ότι μπορεί να κάνουμε λάθος και ότι χρειάζεται να είμαστε πρόθυμοι να αλλάξουμε άποψη όταν τα διαθέσιμα στοιχεία το επιβάλλουν.
Η στάση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν πρόκειται για την υγεία. Οι προσωπικές εμπειρίες, η οικογένεια, η μόρφωση, το κοινωνικό περιβάλλον και οι πεποιθήσεις μας επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε μια πληροφορία. Όταν αναγνωρίζουμε αυτές τις επιρροές, μπορούμε να αξιολογούμε πιο ψύχραιμα έναν εντυπωσιακό ισχυρισμό και να αναζητούμε επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι απλό: H προστασία απέναντι στην παραπληροφόρηση δεν απαιτεί πάντα πολύπλοκες παρεμβάσεις. Ακόμη και μία ώρα σωστά σχεδιασμένης εκπαίδευσης μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για πιο ασφαλείς και πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις – ιδιαίτερα όταν αυτές αφορούν την υγεία.
ygeiamou.gr
