Politica 89.8
Επαγγελματικές ασθένειες: Γιατί μένουν «αόρατες» στην Ελλάδα – Τι προτείνεται για τους εργαζόμενους
Τι συμβαίνει όταν ένας εργαζόμενος αρρωσταίνει εξαιτίας της δουλειάς του; Ποιος μπορεί να πιστοποιήσει ότι η ασθένειά του προκλήθηκε από τις συνθήκες εργασίας και πώς μπορεί να διεκδικήσει την ασφαλιστική προστασία που δικαιούται;
Στην Ελλάδα, οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι καθόλου απλές. Και αυτό γιατί, παρά την ύπαρξη νομοθεσίας για τις επαγγελματικές ασθένειες, η χώρα δεν διαθέτει ένα αποτελεσματικό σύστημα που να τις αναγνωρίζει, να τις πιστοποιεί και να τις καταγράφει συστηματικά.
Το αποτέλεσμα είναι να μην γνωρίζουμε πόσοι εργαζόμενοι εμφανίζουν κάθε χρόνο προβλήματα υγείας που συνδέονται με τη δουλειά τους, ποιες ασθένειες είναι συχνότερες και ποια επαγγέλματα παρουσιάζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους.
Το σοβαρό αυτό πρόβλημα έφερε στο προσκήνιο το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ), παρουσιάζοντας προτάσεις για αλλαγές στην ασφάλιση των εργαζομένων, στην καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και στην προστασία από τις επαγγελματικές ασθένειες.
Ποιες ασθένειες μπορεί να προκαλέσει η εργασία
Οι επαγγελματικές ασθένειες δεν αφορούν μόνο όσους εργάζονται σε εργοστάσια ή σε επικίνδυνες εγκαταστάσεις. Ένας εργαζόμενος που εισπνέει για χρόνια σκόνη ή χημικές ουσίες μπορεί να εμφανίσει αναπνευστικά προβλήματα. Κάποιος που σηκώνει καθημερινά βάρη ή κάνει συνεχώς τις ίδιες κινήσεις μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρές μυοσκελετικές παθήσεις.
Αντίστοιχα, η πολύχρονη έκθεση σε υψηλά επίπεδα θορύβου μπορεί να προκαλέσει προβλήματα ακοής. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι δεν αρκεί κάποιος να εμφανίσει μια τέτοια πάθηση. Πρέπει να αποδειχθεί και ότι αυτή οφείλεται στην εργασία του. Για να συμβεί αυτό χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση, στοιχεία για τις συνθήκες απασχόλησης και διαδικασία πιστοποίησης.
Σήμερα, όμως, η αναγνώριση μιας ασθένειας ως επαγγελματικής παραμένει ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς δεν υπάρχει ένας ενιαίος και αποτελεσματικός μηχανισμός που να εξασφαλίζει τη συστηματική καταγραφή και πιστοποίησή της.
Τι προτείνεται να αλλάξει στην ασφάλιση
Μία από τις σημαντικότερες προτάσεις που αναδεικνύει το ΕΛΙΝΥΑΕ είναι η δημιουργία ξεχωριστού συστήματος ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου.
Σήμερα, η κάλυψη των εργαζομένων πραγματοποιείται μέσα από το γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Δεν υπάρχει, ωστόσο, ένας αυτοτελής φορέας ειδικά για τα εργατικά ατυχήματα και τις επαγγελματικές ασθένειες. Η πρόταση για τη σύσταση Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου στοχεύει στη δημιουργία ενός πιο οργανωμένου συστήματος προστασίας.
Σύμφωνα με το ΕΛΙΝΥΑΕ, το νέο πλαίσιο θα πρέπει να περιλαμβάνει καθολική εισφορά, αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών και αξιόπιστη καταγραφή των περιστατικών. Έτσι, θα μπορούσε να υπάρχει σαφέστερη διαδικασία για την αναγνώριση των παθήσεων που συνδέονται με την εργασία, αλλά και καλύτερη εικόνα για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι. Πρόκειται, πάντως, για πρόταση που έχει τεθεί προς συζήτηση και όχι για αλλαγή που έχει ήδη αποφασιστεί.
Εργατικά ατυχήματα: Γιατί οι αριθμοί δεν συμφωνούν;
Ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα είναι ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες εμφανίζουν πολύ διαφορετικά στοιχεία για τα εργατικά ατυχήματα. Σύμφωνα με την παρουσίαση του ΕΛΙΝΥΑΕ, για το 2024 καταγράφονται:
14.388 εργατικά ατυχήματα από την Επιθεώρηση Εργασίας.
5.693 εργατικά ατυχήματα από τον ΕΦΚΑ.
4.999 εργατικά ατυχήματα από την ΕΛΣΤΑΤ.
4.824 εργατικά ατυχήματα από τη Eurostat.
Η διαφορά μεταξύ του μεγαλύτερου και του μικρότερου αριθμού φτάνει τα 9.564 περιστατικά. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χιλιάδες ατυχήματα δεν δηλώθηκαν, καθώς οι υπηρεσίες μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικούς τρόπους καταγραφής.
Δείχνει, όμως, πόσο δύσκολο είναι να υπάρχει μία ξεκάθαρη εικόνα για το τι πραγματικά συμβαίνει στους χώρους εργασίας. Και ενώ για τα εργατικά ατυχήματα υπάρχουν τουλάχιστον διαφορετικές καταγραφές, για τις επαγγελματικές ασθένειες δεν υπάρχει αντίστοιχο αξιόπιστο σύστημα αποτύπωσης.
Δεν κινδυνεύουν μόνο όσοι κάνουν βαριές δουλειές
Οι κίνδυνοι για την υγεία των εργαζομένων έχουν αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Εκτός από τα εργατικά ατυχήματα και τις ασθένειες που προκαλούνται από επιβλαβείς ουσίες ή τη σωματική καταπόνηση, ολοένα μεγαλύτερη σημασία αποκτούν το έντονο εργασιακό στρες, η επαγγελματική εξουθένωση ή burnout, η βία και η παρενόχληση. Παράλληλα, οι υψηλές θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους, κυρίως για όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους.
Η τηλεργασία, η υβριδική απασχόληση, οι εργολαβίες και η συχνή μετακίνηση εργαζομένων από έναν χώρο εργασίας σε άλλον δημιουργούν επίσης νέες ανάγκες για ελέγχους και πρόληψη.
Όπως επισήμανε η πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ, Ρένα Μπαρδάνη: «Η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία βρίσκεται σήμερα σε ένα σημείο καμπής. Οι παραδοσιακοί επαγγελματικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να υπάρχουν, ενώ ταυτόχρονα αναδύονται νέες προκλήσεις, όπως οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι συνεχείς μεταβολές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους απαιτεί έγκαιρη πρόληψη, αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας επιχειρήσεων και εργαζομένων».
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι εργαζόμενοι
Σημαντικό ρόλο στην πρόληψη των ατυχημάτων και των ασθενειών μπορεί να παίξει η εκπαίδευση. Το ΕΛΙΝΥΑΕ προτείνει περισσότερα εκπαιδευτικά προγράμματα, αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και πιστοποίηση βασικών γνώσεων ασφάλειας. Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνεται και το «Safety Pass», ένα ελάχιστο επίπεδο γνώσεων για την αναγνώριση των κινδύνων στον χώρο εργασίας.
Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου για το 2026, η εκπαίδευση εργαζομένων και εργοδοτών και η καλύτερη καταγραφή των ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών αποτελούν βασικούς παράγοντες για ασφαλέστερους χώρους εργασίας. Οι προτάσεις αυτές θα συζητηθούν στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία, στις 23 και 24 Νοεμβρίου, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
