Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων

Δημοσιεύτηκε στις 17/11/2026 20:30

Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων
Προσθήκη του politica.gr ως προτεινόμενη πηγή στην Google

Oι ανήλικοι και οι κατάδικοι που εκτίουν ποινές φυλάκισης είναι οι ομάδες κρατουμένων που παρουσίασαν τη μεγαλύτερη αύξηση από το 2024.

Σύμφωνα με επιστήμονες, ποινικολόγους και εγκληματολόγους, που μιλούν στην «Κ», η εικόνα που σκιαγραφείται είναι το αποτέλεσμα της σταδιακής αυστηροποίησης του νομοθετικού πλαισίου, με αποκορύφωμα τον νόμο 5090/2024 που ξεκίνησε να εφαρμόζεται πριν από δύο χρόνια.

Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων-1

Η αυστηροποίηση αυτή έχει φέρει κατά τους ίδιους αύξηση συνολικά του αριθμού των κρατουμένων, καθώς μόνο από τις αρχές του προηγούμενου έτους μέχρι σήμερα ο πληθυσμός των σωφρονιστικών καταστημάτων αυξήθηκε κατά 2.977 κρατουμένους, με τα περισσότερα να «υποφέρουν» πλέον από υπερπληθυσμό. Συνολικά, οι κρατούμενοι έχουν φτάσει, με τα τελευταία στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η «Κ», τις 14.461, σπάζοντας νέο ρεκόρ.

1.508 κρατούμενοι με ποινές φυλάκισης έως 2 ετών

Σύμφωνα με τον Κώστα Κοσμάτο, αναπληρωτή καθηγητή Νομικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και δικηγόρο, προσοχή αξίζει να δοθεί στους κρατουμένους που εκτίουν ποινές φυλάκισης έως 2 ετών. Ο αριθμός τους στις αρχές Νοεμβρίου έχει φτάσει τους 1.508 και από το 2024 αυξήθηκε κατά 146,81%. Συνολικά, το ποσοστό αύξησης από το 2015 μέχρι σήμερα έφτασε το 307,57%.

Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων-2

«Ο αριθμός αυτός είναι υπερβολικός, καθώς ο νόμος για ποινές μέχρι δύο έτη προβλέπει ότι υπάρχει η δυνατότητα να αντιμετωπίζονται με εναλλακτικές τις στερητικές της ελευθερίας ποινές, όπως είναι η αναστολή εκτέλεσης ή η μετατροπή της ποινής σε χρηματική ή με παροχή κοινωφελούς εργασίας», εξήγησε στην «Καθημερινή» ο κ. Κοσμάτος.

Οπως παρατήρησε, τα τελευταία νομοθετήματα, ειδικά οι νόμοι Ν.4855/2021 και Ν.5090/2024, αύξησαν τις ποινές, τις προϋποθέσεις για την επιβολή εναλλακτικών των στερητικών της ελευθερίας ποινών, καθώς και τον χρόνο κράτησης εντός των φυλακών. «Δυστυχώς, αυτός ο τιμωρητισμός του ποινικού νομοθέτη και η φυλακτική προσέγγιση φαίνεται ότι έχουν ενσωματωθεί στη δικαστική κρίση», σημειώνει ο καθηγητής και δικηγόρος.

«Είναι βέβαιο ότι έχουμε μια σημαντική επιβάρυνση του πληθυσμού των φυλακών από ανθρώπους που εκτίουν ποινές μικρής διάρκειας, ακόμα και ολίγων μηνών. Αυτό είναι δεδομένο, το ξέρουμε, το βλέπουμε», επιβεβαίωσε ο Νίκος Κουλούρης, καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο.

Σύμφωνα με τους καθηγητές, οι νέες διατάξεις έχουν συμβάλει στην αύξηση και του συνολικού αριθμού των κρατουμένων με ποινές φυλάκισης. Τα στοιχεία αναδεικνύουν πως ο αριθμός τους έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2024 μέχρι τις αρχές του 2026 (αύξηση 109,6%) ενώ συνολικά από το 2015 κατέγραψε αύξηση 361,52%.

Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων-3

Οπως ανέλυσε η Μαργαρίτα Γασπαρινάτου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Εγκλήματος και του Κοινωνικού Ελέγχου, η αύξηση του αριθμού οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις αλλαγές που επήλθαν από τον νέο νόμο στον θεσμό της υφ’ όρον αναστολής που προβλέπεται στο άρ. 99 Π.Κ. «Το κατώφλι επιβολής της υφ’ όρον αναστολής άλλαξε και έπεσε από τα τρία χρόνια στο ένα έτος. Τώρα, σε ποινές φυλάκισης (για πλημμελήματα) από 1 έως 3 έτη προβλέπεται είτε η μετατροπή της ποινής σε χρηματική ποινή είτε η παροχή κοινωφελούς εργασίας, είτε -κατά την κρίση του δικαστηρίου- η πραγματική εκτέλεση μέρους της ποινής (με εγκλεισμό σε σωφρονιστικό κατάστημα), διάρκειας από 30 ημέρες έως 6 μήνες. Και στις περιπτώσεις που κάποιος καταδικαστεί σε φυλάκιση που υπερβαίνει τα 3 έτη το δικαστήριο διατάζει πραγματική έκτιση».

Σημειώνεται πως την ίδια στιγμή σε βαρύτερες ποινές δεν παρατηρείται αντίστοιχος ρυθμός αύξησης.

Αύξηση 236% στους ανήλικους κρατουμένους

Οι διατάξεις του 5090/2024 είναι επίσης και ένας από τους λόγους που τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι ανήλικοι κρατούνται στη φυλακή για αδικήματα που έχουν διαπράξει. Από το 2020, οι ανήλικοι κρατούμενοι αυξήθηκαν κατά 236% έχοντας φτάσει τριψήφιο νούμερο, και συγκεκριμένα τους 101. Σημειώνεται πως τον Οκτώβριο ο αριθμός των ανηλίκων είχε φτάσει τους 122. Αντίστοιχη είναι η τάση και στον αριθμό των νεαρών ενηλίκων, ατόμων δηλαδή έως 25 ετών, που μέσα σε τρία χρόνια, από τις αρχές του 2024 μέχρι σήμερα, κατέγραψαν αύξηση 76,5% φτάνοντας τον φετινό Νοέμβριο τους 1.931.

Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων-4

Οπως αναλύει ο κ. Κοσμάτος, ο νέος νόμος έφερε δύο σημαντικές αλλαγές: αύξησε τον χρόνο του περιορισμού σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων από 8 σε 10 χρόνια και διεύρυνε τον κύκλο των αξιόποινων πράξεων για τις οποίες μπορεί κάποιος ανήλικος να οδηγηθεί σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων. Ενώ προηγουμένως απαιτούνταν το κακούργημα να εμπεριέχει στοιχεία βίας ή να στρέφεται κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας, πλέον η δυνατότητα αυτή αφορά κακουργήματα γενικότερα, υπό την προϋπόθεση ειδικά αιτιολογημένης δικαστικής κρίσης – για παράδειγμα, η κλοπή μιας μηχανής. «Αυτό πιάνει μια πολύ μεγάλη γκάμα ατόμων οι οποίοι με το προηγούμενο καθεστώς δεν θα μπορούσαν να έχουν κλειστεί στο κατάστημα ανηλίκων», σχολίασε ο καθηγητής και δικηγόρος.

Στα Σωφρονιστικά Καταστήματα Νέων η μεγαλύτερη συμφόρηση

Η αύξηση των ανηλίκων και νεαρών ενηλίκων έχει προκαλέσει ασφυκτικές συνθήκες στα καταστήματα κράτησης νέων. Χαρακτηριστικό είναι πως το Σωφρονιστικό Κατάστημα Νέων Βόλου είναι πρώτο από άποψη συμφόρησης, με πληρότητα 225,9%, ενώ στην τρίτη θέση ακολουθεί το κατάστημα Νέων Αυλώνα, με πληρότητα 218,0%. Παράλληλα, όλοι οι κρατούμενοι ανήλικοι, πλην δύο, εκτίουν την ποινή τους στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Νέων Κασσαβέτειας που διαθέτει θέσεις μόλις για 80 ανηλίκους, και έχει ήδη υπερβεί τα όριά του, με πληρότητα 116,8%.

Γιατί γεμίζουν οι ελληνικές φυλακές; Η ακτινογραφία 14.461 κρατουμένων-5

«Προεξοφλείται η υποτροπή»

«Οι ανήλικοι είναι η πιο ανησυχητική ομάδα, γιατί εδώ ουσιαστικά προεξοφλείται η υποτροπή. Σε όσο μικρότερη ηλικία είναι η εμπλοκή ενός ανηλίκου ή ενός νεαρού ενήλικα με το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης και περνάει και από το σωφρονιστικό σύστημα, τα στοιχεία δείχνουν ότι προεξοφλείται και η περαιτέρω υποτροπή του», δηλώνει η κ. Γασπαρινάτου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Εγκλήματος και του Κοινωνικού Ελέγχου. Η ίδια υπογραμμίζει πως οι διεθνείς κανόνες και οι συστάσεις και οι κανόνες του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Φιλική και για τα παιδιά Δικαιοσύνη υπογραμμίζουν πως θα πρέπει να αποφεύγονται ο εγκλεισμός και οι ποινές στερητικής ελευθερίας, ακριβώς γιατί έχουν πάρα πολύ μεγάλες συνέπειες.

Εσωτερικές αντιφάσεις

Αξίζει να τονιστεί πως στην Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων προβλέπεται η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου και των συνθηκών κράτησης των ανηλίκων. Συγκεκριμένα, προβλέπεται από το 2023 η μετεγκατάσταση των ανήλικων κρατουμένων του Ειδικού Αγροτικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Νέων Κασσαβέτειας και των Ειδικών Σωφρονιστικών Καταστημάτων Νέων. «Από τη μία έχουμε την Εθνική Στρατηγική, η οποία κινείται σε ένα πλαίσιο θεσμοθέτησης μιας φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης, και από την άλλη βλέπουμε την πολιτεία να αντιμετωπίζει πάλι με κατασταλτικούς όρους την παραβατικότητα ανηλίκων. Εδώ υπάρχει μια εσωτερική αντίφαση», σχολίασε η κ. Γασπαρινάτου.

Η ίδια υπογράμμισε πως για όλα τα παραπάνω προβλήματα είχε προειδοποιήσει η επιστημονική κοινότητα την πολιτεία κατά τη διάρκεια διαβούλευσης του νέου νομοθετικού πλαισίου.

Δυσκολότερο το μέλλον

Οπως υπογράμμισε ο Νίκος Κουλούρης, το μέλλον προδιαγράφεται πιο δύσκολο γιατί ο νόμος 5090/2024 θα αρχίσει να δείχνει όλα του τα αποτελέσματα από εδώ και πέρα. «Μέχρι τώρα, λόγω των αρχών του ποινικού δικαίου, που λένε ότι όταν υπάρχουν περισσότεροι νόμοι που είναι εφαρμοστέοι, εφαρμόζεις εκείνον που είναι επιεικέστερος για τον κατηγορούμενο, εφαρμόζονταν οι προηγούμενες νομοθετικές ρύθμισες. Από εδώ και πέρα όμως, καθώς περνάει ο χρόνος, δεν θα τίθεται ζήτημα εφαρμογής παλαιότερων ή νέων διατάξεων. Θα εφαρμόζονται απευθείας οι καινούργιες».

«Θλιβερό ιστορικό ρεκόρ»

Το φαινόμενο σχολίασε και ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Ανδρέας Κουτσόλαμπρος, λέγοντας πως η πληρότητα των φυλακών έφτασε το 131,9%, κάτι που αποτελεί ένα θλιβερό ιστορικό ρεκόρ.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμα πιο ανησυχητικό είναι πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων στην πρόσφατη έκθεσή της για τις ελληνικές φυλακές περιγράφει άθλιες συνθήκες και υποστελέχωση. «Αυτή την εικόνα μού μεταφέρουν και συνάδελφοί μου», συνέχισε ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου. Οπως ανέφερε, η Πολιτεία οφείλει να επανεξετάσει τα θέματα αυτά και κάθε ποινική και δικονομική μεταρρύθμιση να είναι συμβατή με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. «Χρειαζόμαστε ένα σχέδιο αντεγκληματικής πολιτικής, με συναίνεση των πολιτικών κομμάτων, που θα προστατεύει το θύμα αλλά θα δίνει βάρος και στη σωφρονιστική μέριμνα και την αποτροπή, καθώς και μια επίβλεψη των συνθηκών κράτησης από ανεξάρτητους φορείς».

Αναμένεται νέα ρύθμιση

Οπως επισημαίνεται σε δημοσίευμα της «Καθημερινής», το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη φέρεται να ετοιμάζει νομοθετική διάταξη με στόχο την αποσυμφόρηση των φυλακών.

Στο ρεπορτάζ αναφέρεται πως η νέα ρύθμιση, η οποία αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση το επόμενο διάστημα, θα προβλέπει ότι όσοι κρατούμενοι για πλημμέλημα έχουν εκτίσει μέχρι την ημέρα δημοσίευσης στο ΦΕΚ το 1/5 της ποινής φυλάκισης θα μπορούν να απολύονται και να εκτίουν το υπόλοιπο της ποινής στην κατοικία τους υπό ηλεκτρονική επιτήρηση – με «βραχιολάκι».


Περισσότερα Video

Ακολουθήστε το Politica στο Google News και στο Facebook