Politica 89.8
Ίση αμοιβή: Τέλος στα «μυστικά» των μισθών – Υποχρεωτική διαφάνεια και βαριές κυρώσεις
Σε τροχιά νομοθέτησης εισέρχεται το νέο πλαίσιο για την ίση αμοιβή ανδρών και γυναικών, μετά την ολοκλήρωση του πορίσματος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/970. Η παρέμβαση του υπουργείου Εργασίας επιχειρεί να μετατρέψει μια διαχρονική αρχή σε ουσιαστική υποχρέωση, εισάγοντας μετρήσιμα κριτήρια, υποχρεωτική διαφάνεια και αυστηρό μηχανισμό ελέγχου.
Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, παραλαμβάνοντας το πόρισμα από την πρόεδρο της επιτροπής, καθηγήτρια Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου, έθεσε ως βασικό στόχο τη σταδιακή εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος μέσα από ένα σύστημα στο οποίο οι αποδοχές θα καθορίζονται με αντικειμενικά κριτήρια, όπως τα καθήκοντα, οι ευθύνες και η απόδοση. Το κείμενο έχει ήδη τεθεί σε διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, με τις τελικές ρυθμίσεις να αναμένονται το επόμενο διάστημα.
Το μισθολογικό χάσμα παραμένει
Παρά το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, η πραγματικότητα της αγοράς εργασίας δείχνει ότι οι ανισότητες επιμένουν. Στην Ελλάδα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται κατά μέσο όρο 13,6% λιγότερο από τους άνδρες. Το πόρισμα αποδίδει το φαινόμενο όχι μόνο σε άμεσες διακρίσεις, αλλά και σε βαθύτερα χαρακτηριστικά της αγοράς, όπως η περιορισμένη παρουσία γυναικών σε θέσεις ευθύνης και η συγκέντρωσή τους σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους.
Διαφάνεια στους μισθούς: η βασική αλλαγή
Κεντρικός άξονας της μεταρρύθμισης είναι η μισθολογική διαφάνεια. Οι επιχειρήσεις καλούνται να οργανώσουν σαφή και τεκμηριωμένα συστήματα αμοιβών, βασισμένα σε ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, όπως οι δεξιότητες, η ευθύνη, η προσπάθεια και οι συνθήκες εργασίας.
Παράλληλα, για πρώτη φορά θεσπίζεται ρητά δικαίωμα των εργαζομένων να έχουν πρόσβαση σε στοιχεία αποδοχών. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να ζητούν πληροφορίες όχι μόνο για τον δικό τους μισθό, αλλά και για τα μέσα επίπεδα αμοιβών σε αντίστοιχες θέσεις, κατανεμημένα ανά φύλο. Στόχος είναι να σπάσει η αδιαφάνεια που μέχρι σήμερα λειτουργούσε ως βασικός μηχανισμός αναπαραγωγής ανισοτήτων.
Αυστηρές υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις
Το νέο πλαίσιο θέτει αυξημένες υποχρεώσεις, κυρίως για επιχειρήσεις με πάνω από 100 εργαζόμενους. Οι εταιρείες αυτές θα πρέπει να συλλέγουν και να υποβάλλουν αναλυτικά στοιχεία για το μισθολογικό χάσμα, καλύπτοντας τόσο τους βασικούς μισθούς όσο και τα μεταβλητά στοιχεία, όπως επιδόματα και bonus.
Εάν εντοπιστεί απόκλιση άνω του 5% μεταξύ ανδρών και γυναικών που δεν δικαιολογείται από αντικειμενικά κριτήρια, ο εργοδότης θα υποχρεώνεται να προχωρήσει σε επανεξέταση των αμοιβών και διορθωτικές παρεμβάσεις εντός έξι μηνών, σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των εργαζομένων.
Αλλαγές στις προσλήψεις – «μπλόκο» στο ιστορικό μισθού
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι αλλαγές στη διαδικασία πρόσληψης. Οι εργοδότες δεν θα μπορούν πλέον να ζητούν πληροφορίες για τις προηγούμενες αποδοχές των υποψηφίων, πρακτική που συχνά αναπαρήγαγε παλαιότερες ανισότητες.
Παράλληλα, καθιερώνεται η υποχρέωση ενημέρωσης για το ύψος ή το εύρος της αμοιβής ήδη από τη φάση της αγγελίας ή πριν από τη συνέντευξη, ενισχύοντας τη διαφάνεια από την είσοδο στην αγορά εργασίας.
Πλήρης αποζημίωση για τους εργαζόμενους
Το νέο καθεστώς ενισχύει σημαντικά τα δικαιώματα όσων υφίστανται μισθολογικές διακρίσεις. Προβλέπεται πλήρης αποζημίωση, χωρίς ανώτατο όριο, η οποία καλύπτει:
- αναδρομικές διαφορές μισθών και επιδομάτων
- απώλεια επαγγελματικών ευκαιριών
- ηθική βλάβη
- τόκους υπερημερίας
Στόχος είναι ο εργαζόμενος να αποκαθίσταται πλήρως, σαν να μην είχε υπάρξει η διάκριση.
Βαριές κυρώσεις και αντιστροφή του βάρους απόδειξης
Οι εργοδότες που δεν συμμορφώνονται θα βρίσκονται αντιμέτωποι με πρόστιμα, υποχρεωτικά μέτρα συμμόρφωσης και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αποκλεισμό από δημόσιες συμβάσεις.
Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι και η αλλαγή στο βάρος απόδειξης: εφόσον δεν τηρούνται οι υποχρεώσεις διαφάνειας, ο εργοδότης καλείται να αποδείξει ότι δεν υπάρχει διάκριση. Η ρύθμιση αυτή ενισχύει σημαντικά τη θέση των εργαζομένων στις δικαστικές διεκδικήσεις.
Ενισχυμένος ρόλος του Συνηγόρου του Πολίτη
Το νέο πλαίσιο αναβαθμίζει τον ρόλο του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος αναλαμβάνει καθήκοντα παρακολούθησης και μπορεί, με τη συναίνεση των εργαζομένων, να τους εκπροσωπεί σε υποθέσεις διακρίσεων.
Ταυτόχρονα, ενισχύεται ο ελεγκτικός ρόλος της Επιθεώρησης Εργασίας, με στόχο την ουσιαστική εφαρμογή των νέων κανόνων.
