Politica 89.8
Λιπάσματα: Αγώνας δρόμου για επάρκεια εν μέσω πολέμου και ενεργειακής κρίσης
Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο επιδίδονται σε αγώνα δρόμου για να εξασφαλίσουν επαρκείς ποσότητες λιπασμάτων ενόψει της ανοιξιάτικης σποράς, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διαταράσσει τις ροές βασικών εμπορευμάτων και ενισχύει τους φόβους για μια νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Τα λιπάσματα βρίσκονται στον πυρήνα της σύνδεσης μεταξύ ενέργειας και τροφίμων, αποτελώντας κρίσιμο παράγοντα για τις αποδόσεις των καλλιεργειών παγκοσμίως. Η Μέση Ανατολή αποτελεί βασικό προμηθευτή, διαθέτοντας τόσο ορυκτά αποθέματα όσο και φυσικό αέριο που απαιτείται για την παραγωγή θρεπτικών στοιχείων για βασικές καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι, το σιτάρι και το ρύζι. Με τα Στενά του Ορμούζ ουσιαστικά κλειστά, οι αποστολές έχουν σχεδόν παγώσει, καθώς Ιράν, Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ συνεχίζουν τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές.
Ως αποτέλεσμα, οι τιμές της ουρίας — του πιο διαδεδομένου αζωτούχου λιπάσματος — έχουν εκτοξευθεί, ενώ και οι προμήθειες φωσφορικών βρίσκονται σε κίνδυνο. Μεγάλο μέρος των παγκόσμιων αποθεμάτων συνδέεται με τον Περσικό Κόλπο, προκαλώντας κύμα ανησυχίας σε μεγάλες αγροτικές οικονομίες.
Οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς, Κίνα και Ρωσία, περιορίζουν τις εξαγωγές λιπασμάτων, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες χαλαρώνουν περιορισμούς στις μεταφορές για να ενισχύσουν την εγχώρια διακίνηση. Η Ινδία, ο μεγαλύτερος αγοραστής ουρίας, αναζητά επειγόντως νέες προμήθειες, εξετάζοντας και διεθνείς διαγωνισμούς. Παράλληλα, χώρες όπως η Ελλάδα και η Γαλλία ενισχύουν οικονομικά τους αγρότες, ενώ στη Γκάνα εφαρμόζεται πρόγραμμα δωρεάν διάθεσης λιπασμάτων.
«Οι αγρότες δεν πρέπει να επωμιστούν το βάρος μιας κρίσης», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι, ανακοινώνοντας μέτρα για την ενίσχυση των αποθεμάτων.
Η άνοδος των τιμών λιπασμάτων απειλεί να μετακυλιστεί στις τιμές τροφίμων, τη στιγμή που ο πληθωρισμός στον αγροτικό τομέα είχε αρχίσει να υποχωρεί μετά από χρόνια αλλεπάλληλων κρίσεων — από την πανδημία μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Παρότι συχνά εξαιρούνται από τον δομικό πληθωρισμό, οι τιμές τροφίμων παραμένουν κρίσιμος παράγοντας για τις κεντρικές τράπεζες.
Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να προστατεύσουν τους αγρότες, οι οποίοι ήδη πλήττονται από χαμηλές τιμές παραγωγής, υψηλό κόστος εισροών και τις δασμολογικές πολιτικές του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ.
Ο ανταγωνισμός για πρώτες ύλες εντείνεται. Η κυβέρνηση Τραμπ ήρε κυρώσεις στα λιπάσματα της Βενεζουέλας για να μειώσει τις πιέσεις στους Αμερικανούς παραγωγούς, ενώ η κρατική εταιρεία Ecopetrol της Κολομβίας εξετάζει πρόσβαση σε αντίστοιχα αποθέματα. Στη Βραζιλία, ενισχύονται οι εισαγωγές από Μαρόκο και χώρες του Κόλπου, ενώ εξετάζονται κοινά ενεργειακά και αγροτικά projects με τη Βολιβία.
«Όλοι βρίσκονται σε αναζήτηση προμηθειών», σημειώνει χαρακτηριστικά αναλυτής της αγοράς.
Σε αντίθεση με την κρίση του 2022, όταν οι ροές λιπασμάτων ανακατευθύνθηκαν, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δημιουργεί πολύ πιο σοβαρό πρόβλημα, καθώς πρόκειται για φυσικό αποκλεισμό ενός κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου. Η περιοχή καλύπτει πάνω από το ένα τρίτο των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και σχεδόν το ένα τέταρτο της αμμωνίας, ενώ περίπου το 50% του θείου — βασικού συστατικού για τα φωσφορικά λιπάσματα — διέρχεται από εκεί.
Η Ινδία βρίσκεται στο επίκεντρο της πίεσης. Η παραγωγή λιπασμάτων είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής φυσικού αερίου στη χώρα, με ορισμένα εργοστάσια να έχουν ήδη αναστείλει λειτουργία λόγω ελλείψεων. Οι αρχές στρέφονται στην Κίνα για προμήθειες, ενώ εγκρίνουν νέα είδη λιπασμάτων για να περιορίσουν την εξάρτηση από τα παραδοσιακά.
Στο πεδίο, οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Αγρότες δυσκολεύονται να βρουν βασικά θρεπτικά συστατικά, ενώ οι τιμές αυξάνονται. Σε πολλές περιπτώσεις, οι παραγωγοί πληρώνουν υψηλότερα ποσά για να εξασφαλίσουν προμήθειες, καθώς η ζήτηση αυξάνεται και οι διαθέσιμες ποσότητες μειώνονται.
Παράλληλα, χώρες της Αφρικής και της Νότιας Ασίας βρίσκονται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση, λόγω της εξάρτησής τους από εισαγωγές τροφίμων και των περιορισμένων δημοσιονομικών δυνατοτήτων. Η Νιγηρία έχει ήδη αναφέρει καθυστερήσεις στις προμήθειες, ενώ άλλες χώρες εκφράζουν έντονη ανησυχία για την προστασία βασικών εξαγωγικών προϊόντων.
Ακόμη και οι χώρες του Κόλπου δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν πλήρως τις υψηλές τιμές, όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Κίνα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παίκτη. Ως ο μεγαλύτερος παραγωγός ουρίας παγκοσμίως, με σημαντικά αποθέματα και αυστηρό κρατικό έλεγχο στις εξαγωγές, μπορεί να προστατεύσει την εγχώρια παραγωγή και να επηρεάσει τις διεθνείς ισορροπίες.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις πιέσεις στις τιμές, εξετάζοντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία. Έχουν ήδη ληφθεί μέτρα για τη διευκόλυνση των μεταφορών λιπασμάτων και καυσίμων, ενώ προγραμματίζονται συναντήσεις με εκπροσώπους του αγροτικού τομέα.
Παρά τις παρεμβάσεις, οι προοπτικές παραμένουν δύσκολες. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, οι τιμές δύσκολα θα αποκλιμακωθούν.
Ο ΟΗΕ έχει ήδη προειδοποιήσει για ιστορικά υψηλά επίπεδα πείνας μέσα στο 2026, ενώ η συνέχιση της κρίσης για μερικούς ακόμη μήνες θα μπορούσε να οδηγήσει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια.
«Ο κόσμος έχει συνηθίσει σε μεγάλες σοδειές και ομαλές ροές τροφίμων», σημειώνουν παράγοντες της αγοράς. «Αν αυτό διαταραχθεί για μεγάλο διάστημα, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές».
Πηγή: newmoney.gr
