Μείωση 15% στις άμεσες ενισχύσεις ΚΑΠ βγάζει εκτός βιωσιμότητας μικρές αγροτικές εκμεταλλεύσεις

Δημοσιεύτηκε στις 16/11/2026 15:04

Μείωση 15% στις άμεσες ενισχύσεις ΚΑΠ βγάζει εκτός βιωσιμότητας μικρές αγροτικές εκμεταλλεύσεις
Προσθήκη του politica.gr ως προτεινόμενη πηγή στην Google

Σύμφωνα με μελέτη που εκπονήθηκε από ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Κόρκ (UCC), για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η προτεινόμενη αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής αγροτικής χρηματοδότησης ενδέχεται να περιορίσει σημαντικά τη στήριξη προς συγκεκριμένες κατηγορίες παραγωγών, εντείνοντας τις πιέσεις για εγκατάλειψη της γεωργικής δραστηριότητας.

Τη μελέτη υπογράφουν οι ερευνητές Thia Hennessy και Tesfai Tsegai, οι οποίοι αξιολόγησαν τις πιθανές συνέπειες της νέας αρχιτεκτονικής της ΚΑΠ στη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών εκμεταλλεύσεων, εξετάζοντας τις ενισχύσεις, τις περιβαλλοντικές παρεμβάσεις, τα μέτρα αντιμετώπισης κρίσεων, αλλά και τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών.Μόλις μία στις τρεις εκμεταλλεύσεις καλύπτει το συνολικό κόστος

Η οικονομική εικόνα του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα αποτυπώνει ήδη τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σημαντικό μέρος των παραγωγών. Κατά την περίοδο 2021-2023, μόλις το ένα τρίτο των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ κατέγραψε επαρκείς αποδόσεις ώστε να καλύπτει τόσο τις πραγματικές χρηματικές δαπάνες όσο και το τεκμαρτό κόστος παραγωγής, στο οποίο περιλαμβάνονται η γη, η εργασία και το κεφάλαιο.

Περίπου οι μισές εκμεταλλεύσεις κατάφεραν να καλύψουν μόνο τις άμεσες χρηματικές τους δαπάνες, χωρίς όμως να εξασφαλίζουν πλήρη απόδοση των παραγωγικών συντελεστών τους, ενώ οι υπόλοιπες λειτουργούσαν με ζημιές.

Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται οι μικρές εκμεταλλεύσεις, οι μονάδες εκτροφής ζώων εκτός γαλακτοπαραγωγής, καθώς και οι αγροτικές δραστηριότητες σε περιοχές με φυσικούς ή άλλους παραγωγικούς περιορισμούς.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι άμεσες ενισχύσεις εξακολουθούν να αποτελούν βασικό πυλώνα του αγροτικού εισοδήματος. Αν και οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις εισπράττουν υψηλότερα συνολικά ποσά λόγω των μεγαλύτερων εκτάσεων που καλλιεργούν, οι μικρότερες εξαρτώνται περισσότερο από τις επιδοτήσεις σε σχέση με το συνολικό τους εισόδημα. Επομένως, μια οριζόντια μείωση των πληρωμών μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγαλύτερες συνέπειες για αυτές, αυξάνοντας τον κίνδυνο εξόδου από την παραγωγή.

Περικοπή 15% στον προϋπολογισμό της αγροτικής πολιτικής

Ένα από τα βασικά σημεία της προτεινόμενης μεταρρύθμισης αφορά τον προϋπολογισμό της νέας ΚΑΠ. Η ελάχιστη δεσμευμένη χρηματοδότηση για τη γεωργία προβλέπεται να διαμορφωθεί περίπου στα 300 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε μείωση της τάξης του 15% σε σύγκριση με ένα αντίστοιχο σημερινό χρηματοδοτικό επίπεδο.

Παρότι προβλέπεται η δυνατότητα πρόσθετης χρηματοδότησης μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (NRPPs), η πρόσβαση στους συγκεκριμένους πόρους θα εξαρτάται από τις εθνικές προτεραιότητες και τις πολιτικές επιλογές κάθε κράτους-μέλους. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, δημιουργεί μεγαλύτερη αβεβαιότητα ως προς το ύψος της μελλοντικής στήριξης των αγροτών.

Η αλλαγή συνδέεται και με μια ευρύτερη αναδιάρθρωση της ΚΑΠ, καθώς το σημερινό σύστημα των δύο πυλώνων προτείνεται να αντικατασταθεί από ένα πιο ευέλικτο μοντέλο, το οποίο θα υλοποιείται μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων. Στόχος της Επιτροπής είναι η απλούστευση των διαδικασιών, η καλύτερη στόχευση των παρεμβάσεων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του αγροτικού τομέα, με μεγαλύτερα περιθώρια προσαρμογής στις ανάγκες κάθε χώρας.

Ποιοι παραγωγοί θα δεχθούν τις μεγαλύτερες πιέσεις

Οι προσομοιώσεις της μελέτης εξετάζουν το ενδεχόμενο μείωσης κατά 15% των αποσυνδεδεμένων εισοδηματικών ενισχύσεων και καταγράφουν σημαντικές αποκλίσεις στις επιπτώσεις ανάλογα με τον τύπο της εκμετάλλευσης.

Οι μεγαλύτερες απώλειες ως ποσοστό της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας της Εκμετάλλευσης (FNVA) εντοπίζονται στην εκτροφή λοιπών βοσκήσιμων ζώων, όπου η μείωση φτάνει το 6,4%. Ακολουθούν οι αροτραίες καλλιέργειες με 4,6%, οι μικτές εκμεταλλεύσεις με 4,4% και η γαλακτοπαραγωγός κτηνοτροφία με 2,8%.

Αντίθετα, μικρότερες επιπτώσεις καταγράφονται στις εκμεταλλεύσεις που δραστηριοποιούνται στην εκτροφή μονογαστρικών ζώων, όπως οι χοίροι και τα πουλερικά (0,9%), στην αμπελουργία (0,8%) και στην κηπευτική παραγωγή (0,4%).

Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η εξάρτηση από τις άμεσες ενισχύσεις, σε συνδυασμό με τη διάρθρωση του κόστους και τα επίπεδα παραγωγικότητας, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το μέγεθος των οικονομικών απωλειών.

Ανακατανομή ενισχύσεων και στήριξη των μικρότερων παραγωγών

Στο νέο πλαίσιο προβλέπεται η εφαρμογή του συστήματος Degressive Area-Based Income Support (DABIS), μέσω του οποίου επιδιώκεται η ανακατανομή των ενισχύσεων προς μικρότερες εκμεταλλεύσεις και νεότερους αγρότες. Η λογική του μέτρου είναι η σταδιακή μείωση των πληρωμών προς τους μεγαλύτερους δικαιούχους και η διοχέτευση των πόρων σε ομάδες που θεωρούνται προτεραιότητας.

Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η υποχρεωτική σταδιακή μείωση των ενισχύσεων και η θέσπιση ανώτατων ορίων πληρωμών ενδέχεται να επηρεάσουν σχετικά μικρό αριθμό δικαιούχων, καθώς η πλειονότητα των εκμεταλλεύσεων λαμβάνει σήμερα ποσά χαμηλότερα από τα προβλεπόμενα όρια.

Κατά συνέπεια, η πραγματική αναδιανεμητική επίδραση του μέτρου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις των κρατών-μελών για τα ύψη των ενισχύσεων και τον τρόπο αξιοποίησης των πόρων που θα εξοικονομηθούν.

Παράλληλα, η μεγαλύτερη ευελιξία στη χορήγηση συνδεδεμένων ενισχύσεων θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετη στήριξη σε ευάλωτους κτηνοτροφικούς κλάδους και άλλους τομείς προτεραιότητας. Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιλογή έχει και περιορισμούς: επειδή οι πληρωμές συνδέονται με την παραγωγή, οι αγρότες πρέπει να συνεχίσουν να παράγουν και να αγοράζουν εισροές προκειμένου να τις λάβουν. Έτσι, μέρος του οικονομικού οφέλους μπορεί να καταλήγει στους προμηθευτές εφοδίων και όχι αποκλειστικά στους παραγωγούς.

Περιβάλλον και διαχείριση κρίσεων στο επίκεντρο των αλλαγών

Ερωτήματα προκύπτουν και για το μέλλον της περιβαλλοντικής διάστασης της ΚΑΠ. Η κατάργηση των ελάχιστων δεσμευτικών απαιτήσεων για τις περιβαλλοντικές δαπάνες ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών ως προς το επίπεδο των δράσεων για το κλίμα και την προστασία του περιβάλλοντος.

Όπως επισημαίνουν οι συντάκτες της μελέτης, η αυξημένη εθνική ευελιξία μπορεί να επιτρέψει καλύτερη προσαρμογή των παρεμβάσεων στις τοπικές ανάγκες. Ωστόσο, χωρίς κοινές ευρωπαϊκές εγγυήσεις για τις σχετικές δαπάνες, οι κυβερνήσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με μια δύσκολη επιλογή: την κατανομή των διαθέσιμων πόρων μεταξύ της εισοδηματικής στήριξης των αγροτών και των περιβαλλοντικών και κλιματικών στόχων.

Η ενίσχυση της πρώτης κατεύθυνσης μπορεί να περιορίσει τα κονδύλια για τη δεύτερη, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαφορετικών επιπέδων περιβαλλοντικής φιλοδοξίας σε ολόκληρη την ΕΕ.

Στον αντίποδα, η νέα αρχιτεκτονική περιλαμβάνει ενισχυμένο πλαίσιο αντιμετώπισης κρίσεων και ανθεκτικότητας, στο οποίο εντάσσεται και το Ταμείο Αλληλεγγύης και Ασφάλειας ύψους 6,3 δισ. ευρώ (Unity Safety Net). Το εργαλείο αυτό αποσκοπεί στην ενίσχυση της δυνατότητας του αγροτικού τομέα να ανταποκρίνεται σε οικονομικές, κλιματικές και γεωπολιτικές αναταράξεις, οι οποίες καθιστούν ολοένα πιο ασταθές το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν οι ευρωπαϊκές εκμεταλλεύσεις.

Το κρίσιμο στοίχημα για τη νέα ΚΑΠ

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση μετατοπίζει την ΚΑΠ από ένα περισσότερο ενιαίο και προκαθορισμένο ευρωπαϊκό σύστημα σε ένα μοντέλο με αυξημένο ρόλο των εθνικών κυβερνήσεων.

Η ευελιξία μπορεί να διευκολύνει την προσαρμογή των μέτρων στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε χώρας και παραγωγικού κλάδου. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί αβεβαιότητα για το ύψος της χρηματοδότησης, την κατανομή των ενισχύσεων και τη διατήρηση κοινών περιβαλλοντικών δεσμεύσεων.

Όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Cork, η βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών αγροτικών εκμεταλλεύσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη-μέλη θα επιλέξουν να εφαρμόσουν το νέο πλαίσιο. Η πρόκληση για τους Ευρωπαίους και εθνικούς υπευθύνους χάραξης πολιτικής είναι να διασφαλίσουν ότι η μεγαλύτερη ευελιξία δεν θα υπονομεύσει τους κοινούς στόχους για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος, την περιβαλλοντική προστασία, την ανθεκτικότητα και την ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα.

Από την πλευρά του, ο πρώην Ευρωπαίος επίτροπος Γεωργίας Janusz Wojciechowski χαρακτήρισε τη μελέτη όχι ως «πολιτική πολεμική», αλλά ως συμπεράσματα επιστημονικής ανάλυσης που εκπονήθηκε για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Παράλληλα, συνέστησε την ανάγνωσή της πριν από την αξιολόγηση της μεταρρύθμισης που προτείνει η σημερινή Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επισημαίνοντας ότι αναδεικνύεται ιδιαίτερη απειλή για τις μικρές αγροτικές εκμεταλλεύσεις.

Εκτιμώμενες επιπτώσεις από τη μείωση κατά 15% των άμεσων ενισχύσεων ανά τύπο εκμετάλλευσης *

 

**FNVA (Farm Net Value Added) είναι η Καθαρή Προστιθέμενη Αξία της Εκμετάλλευσης

* Τα ποσά αφορούν το υποθετικό σενάριο μείωσης των άμεσων ενισχύσεων κατά 15%

Πηγή: Thia Hennessy και Tesfai Tsegai, University College Cork (UCC), agronews.gr


Περισσότερα Video

Ακολουθήστε το Politica στο Google News και στο Facebook