Politica 89.8
Στο τραπέζι η κατάργηση της υποχρεωτικής αποχώρησης από την εργασία – Τι προτείνει ο ΟΟΣΑ
Μπορεί ένας εργαζόμενος που συμπλήρωσε το όριο ηλικίας για σύνταξη να συνεχίσει να εργάζεται, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να αποχωρήσει;
Το ερώτημα αυτό βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο, μετά τη νέα παρέμβαση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), ο οποίος προτείνει να καταργηθεί η υποχρεωτική συνταξιοδότηση στις χώρες όπου εξακολουθεί να εφαρμόζεται.
Η πρόταση δεν σημαίνει ότι αυξάνονται τα όρια ηλικίας για τη σύνταξη, ούτε ότι οι πολίτες θα αναγκαστούν να εργάζονται περισσότερα χρόνια. Αντίθετα, ο ΟΟΣΑ εισηγείται να δίνεται η δυνατότητα σε όσους έχουν ήδη θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα να επιλέγουν οι ίδιοι αν θα αποχωρήσουν ή αν θα συνεχίσουν να εργάζονται, εφόσον το επιθυμούν και μπορούν να ανταποκριθούν στα καθήκοντά τους.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς το ισχύον καθεστώς δεν είναι το ίδιο για όλους. Στον ιδιωτικό τομέα η συνέχιση της εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση είναι ήδη εφικτή υπό προϋποθέσεις. Στο Δημόσιο, όμως, η υποχρεωτική αποχώρηση εξακολουθεί να αποτελεί τον κανόνα, γεγονός που σημαίνει ότι τυχόν αλλαγές θα επηρέαζαν κυρίως τους δημοσίους υπαλλήλους.
Τι ισχύει σήμερα
Σήμερα ένας ασφαλισμένος μπορεί να λάβει πλήρη σύνταξη είτε με τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας του και τουλάχιστον 15 ετών ασφάλισης είτε στα 62, εφόσον έχει συμπληρώσει 40 χρόνια ασφάλισης.
Στον ιδιωτικό τομέα, όμως, η θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος δεν σημαίνει ότι η σύμβαση εργασίας λύεται αυτόματα. Αν εργοδότης και εργαζόμενος επιθυμούν να συνεχίσουν τη συνεργασία τους, αυτό μπορεί να γίνει κανονικά. Μάλιστα, μετά τις αλλαγές των τελευταίων ετών, πολλοί συνταξιούχοι εργάζονται και λαμβάνουν παράλληλα τη σύνταξή τους, χωρίς τις μεγάλες περικοπές που ίσχυαν στο παρελθόν.
Διαφορετική είναι η εικόνα στο Δημόσιο. Εκεί οι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδίκαια όταν συμπληρώσουν το 67ο έτος της ηλικίας τους. Η μοναδική εξαίρεση αφορά όσους δεν έχουν συμπληρώσει τα απαιτούμενα χρόνια ασφάλισης για να θεμελιώσουν δικαίωμα σύνταξης. Στην περίπτωση αυτή μπορούν να παραμείνουν στην υπηρεσία έως το 70ό έτος, προκειμένου να αποκτήσουν το απαιτούμενο ασφαλιστικό δικαίωμα.
Αυτό ακριβώς το σημείο είναι που θα μπορούσε να αλλάξει, εφόσον η Ελλάδα αποφάσιζε να κινηθεί προς την κατεύθυνση που προτείνει ο ΟΟΣΑ.
Γιατί ανοίγει τώρα αυτή η συζήτηση
Η απάντηση βρίσκεται στο δημογραφικό πρόβλημα. Ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνά, οι γεννήσεις μειώνονται και οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν προσωπικό. Ταυτόχρονα, αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των συνταξιούχων, γεγονός που ασκεί πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα.
Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι πολλοί άνθρωποι μετά τα 67 εξακολουθούν να είναι υγιείς, ενεργοί και παραγωγικοί. Διαθέτουν εμπειρία, γνώσεις και δεξιότητες που δύσκολα αντικαθίστανται. Για τον λόγο αυτό θεωρεί ότι η ηλικία δεν θα πρέπει από μόνη της να αποτελεί λόγο υποχρεωτικής αποχώρησης από την εργασία.
Παράλληλα, η παραμονή περισσότερων εργαζομένων στην αγορά εργασίας σημαίνει περισσότερες ασφαλιστικές εισφορές, μεγαλύτερα φορολογικά έσοδα και μικρότερες πιέσεις στη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος.
Τι σημαίνει στην πράξη
Αν υιοθετούνταν μια τέτοια πρόταση, ένας δημόσιος υπάλληλος που συμπληρώνει το 67ο έτος της ηλικίας του δεν θα ήταν υποχρεωμένος να αποχωρήσει αυτόματα από την υπηρεσία. Θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις που θα όριζε ο νόμος, να παραμείνει στη θέση του για όσο διάστημα επιθυμεί ή μέχρι να αποφασίσει ο ίδιος ότι θέλει να συνταξιοδοτηθεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα εργάζονται μέχρι τα 70 ή και περισσότερο. Η βασική διαφορά είναι ότι η απόφαση δεν θα λαμβάνεται αποκλειστικά με βάση την ηλικία, αλλά θα υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία.
Στον ιδιωτικό τομέα, αντίθετα, οι αλλαγές θα ήταν πολύ πιο περιορισμένες, καθώς ήδη υπάρχει η δυνατότητα συνέχισης της εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση, εφόσον υπάρχει συμφωνία μεταξύ εργαζομένου και εργοδότη.
Οι επιφυλάξεις
Η πρόταση του ΟΟΣΑ δεν βρίσκει όλους σύμφωνους. Συνδικαλιστικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η μεγαλύτερη παραμονή των εργαζομένων στην αγορά εργασίας μπορεί να περιορίσει τις ευκαιρίες απασχόλησης για τους νέους, ιδιαίτερα σε επαγγέλματα όπου οι θέσεις είναι περιορισμένες.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι δεν μπορούν όλοι οι εργαζόμενοι να συνεχίσουν να εργάζονται σε προχωρημένη ηλικία. Υπάρχουν επαγγέλματα με έντονη σωματική καταπόνηση ή αυξημένους κινδύνους, όπου η παραμονή στην εργασία μετά από μια συγκεκριμένη ηλικία δεν είναι πάντα εφικτή.
Για τον λόγο αυτό θεωρούν ότι, ακόμη και αν προχωρήσουν αλλαγές, θα πρέπει να προβλεφθούν ειδικές εξαιρέσεις και μέτρα προστασίας για όσους απασχολούνται σε βαριές ή επικίνδυνες εργασίες.
Προς το παρόν, πάντως, δεν αλλάζει τίποτα στο ισχύον καθεστώς. Οι προτάσεις του ΟΟΣΑ δεν είναι δεσμευτικές και δεν συνεπάγονται αυτόματα αλλαγές στην ελληνική νομοθεσία. Ωστόσο, η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει και θεωρείται βέβαιο ότι τα επόμενα χρόνια θα βρεθεί στο επίκεντρο, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και οι ελλείψεις εργαζομένων αναγκάζουν όλο και περισσότερες χώρες να επανεξετάσουν τους κανόνες που ισχύουν για τη συνταξιοδότηση και την παραμονή στην εργασία.
