Politica 89.8
Γίνεται συζήτηση για υποχρεωτικό 4ημερο με μείωση των ωρών απασχόλησης σε 35, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχει γίνει στην χώρα μας υποχρεωτική ούτε η γενική εφαρμογή του 5ημερου.
Συστήματα απασχόλησης
Στην Ελλάδα υπάρχουν βασικά δύο συστήματα απασχόλησης.
Το εξαήμερο σύστημα απασχόλησης, το οποίο εφαρμόζεται μετά την καθιέρωση ως αργίας της Κυριακής με νόμο της Κυβέρνησης Μαυρομιχάλη, με όχι καθολική εφαρμογή στην αρχή, την 4 Ιανουαρίου 1910 (καθιέρωση της Κυριακής αργίας στη Θεσσαλονίκη έγινε την δεκαετία 1920) και του οκτάωρου με την κύρωση στην χώρα μας, της ΔΣΕ 1/1919, με το νόμο 2251/1920.
Το σύστημα αυτό δηλαδή το εξαήμερο, είναι το υποχρεωτικά ισχύον για όλους τους εργοδότες και εργαζόμενους σύστημα απασχόλησης.
Το πενθήμερο σύστημα απασχόλησης. Η καθιέρωση της πενθήμερης απασχόλησης δεν υπήρξε απόλυτη. Η Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. της 26ης.02.1975 καθιέρωσε την πενθήμερη εργασία, η επιλογή της οποίας αφέθηκε «…εις την κρίσιν του εργοδότου» (άρθρο 6 §4).
Η ΠΝΠ/29.12.1980 (που κυρώθηκε με το ν. 1157/1981), προέβλεψε τη δυνατότητα καθιέρωσης του συστήματος πενθήμερης απασχόλησης ως υποχρεωτικού, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3239/1955 (άρθρο 2). Μέσω, δηλαδή, συλλογικών συμβάσεων εργασίας (Σ.Σ.Ε.) και διαιτητικών αποφάσεων (Δ.Α.).
Το πενθήμερο σύστημα εφαρμόζεται υποχρεωτικά, μόνο αν είναι σε ισχύ δεσμευτική ΣΣΕ, που από 14.2.2012 υπάρχουν ελάχιστες, που αρκούν και τα δάκτυλα του ενός χεριού, ακόμα και μετά την ισχύ του 5278/2026 και προαιρετικά με ατομικές συμβασεις εργασίας.
Ώρες ημερήσιας και εβδομαδιαίας εργασίας
Οι ώρες εβδομαδιαίας εργασίας, διακρίνονται δύο είδη ωραρίων.
Νόμιμο ωράριο ονομάζεται το ωράριο εργασίας που καθορίζεται από νομοθετικές διατάξεις (με την ουσιαστική έννοια του όρου, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι κανονιστικές διοικητικές πράξεις, που έχουν εκδοθεί κατ’ εξουσιοδότηση νόμου), που έχουν το χαρακτήρα κανόνων δημόσιας τάξης και ισχύουν ανεξάρτητα από το κύρος της εργασιακής σύμβασης (Αποφάσεις Αρ. Πάγου 1188/90, Ειρ. Αθηνών 4911/92 κ.λπ.).
Με το άρθρο 1 του Ν. 3385/2005 (ΦΕΚ Α’ 210) και με ο άρθρο 58 του ν. 4808/2021 (ΦΕΚ Α’ 101), όπως αυτό τροποποίησε το άρθρο 4 του ν.2874/2000 , το νόμιμο εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας καθορίστηκε σε 45 ώρες επί πενθήμερου και 48 ώρες επί εξαήμερου συστήματος εβδομαδιαίας εργασίας.
Μετά την ισχύ δε του πενθήμερου, το νόμιμο ημερήσιο ωράριο καθορίσθηκε σε 9 ώρες, ενώ επί εξαήμερου παρέμεινε σε 8 ώρες [άρθρο 6 της από 26-2-1975 ΕΓΣΣΕ, Ν. 2269/1920, (αρ. 18 του Π.Δ./8-4-32) Απόφαση Αρ. Πάγου 119/97].
Συμβατικό ωράριο δηλαδή αυτό που δύναται να καθορίζεται με ατομικές ή συλλογικές συμβάσεις ωράριο εργασίας και μπορεί να είναι μικρότερο ποτέ όμως μεγαλύτερο από το νόμιμο.
Ειδικότερα, με την από 14-2-84 Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΕΓΣΣΕ) καθώς και το άρθρο 55 του ν.4808/2021, καθορίστηκε σε 40 ώρες την εβδομάδα (ανεξάρτητα του εφαρμοζόμενου συστήματος απασχόλησης)το οποίο ανέρχεται σε 8 ώρες ημερησίως επί πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και 6,40 ώρες ημερησίως επί εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας.
Η διαφορά, των 5 ή 8 ωρών ανά εβδομάδα ονομάζεται υπερεργασία (που φυσικά δεν μπορεί να αποδοθεί εύκολα σε άλλη γλώσσα), μεταξύ του νόμιμου ωραρίου και συμβατικού ανάλογα με το σύστημα απασχόλησης.
Η απασχόληση κατά υπερεργασία δεν έχει περιορισμό και στην πραγματικότητα είναι διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη, σύμφωνα με το άρθρο 659 του ΑΚ ή το άρθρο 12 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου και η αμοιβή της υπόκειται σε καταλογισμό (συμψηφισμό) με τυχόν υπέρτερες των νομίμων αποδοχές.
Η υπέρβαση των 8 ωρών την ημέρα ή/και των 48 ωρών την εβδομάδα είναι υπερωρία (νόμιμη ή παράνομη κατά περίπτωση) επί εξαήμερου συστήματος ενώ η υπέρβαση των 9 ωρών την ημέρα ή/και των 45 ωρών την εβδομάδα είναι υπερωρία (νόμιμη ή παράνομη κατά περίπτωση) επί πενθήμερου συστήματος.
Η υπερωριακή απασχόληση, για να είναι νόμιμη, έχει τους παρακάτω περιορισμούς:
· Να υπάρχει έκτακτη ανάγκη (μάλλον θεωρητικός περιορισμός)
· Να δηλωθεί πριν την έναρξη πραγματοποίησης στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ (όσοι έχουν ενταχθεί στο σύστημα της ψηφιακής κάρτας, μπορούν να επιλέξουν να την δηλώσουν απολογιστικά δηλαδή απογραφικά μέχρι το τέλος του επόμενου της πραγματοποίησης μήνα) ή ορισμένες κατηγορίες οδηγών απογραφικά – απολογιστικά εντός 15 ημερών από την λήξη της εβδομάδας που πραγματοποιήθηκε η εργασία αυτή.
· Να μην υπερβούν τις 4 ώρες την ημέρα ή/και τις 15 τον χρόνο [ΣΣ Εδώ στηρίζεται το 13ωρο ήτοι 8 εργασία + 1 υπερεργασία + 4 υπερωρία) και
· Να υπάρχει ανάπαυση 11 συναπτών ωρών ανά 24ωρο.
Συνοπτικά
Το υποχρεωτικό σύστημα απασχόλησης είναι το εξαήμερο (6ημερο) ενώ το πενθήμερο (5ημερο) υποχρεωτικό μόνο με δεσμευτική ΣΣΕ με 40 ώρες εργασίας.
Ο παρακάτω πίνακας μας δίνει τα συστήματα απασχόλησης καθώς και τις ώρες ημερήσιας και εβδομαδιαίας απασχόλησης καθώς και υποχρεωτικότητα εφαρμογής.
«Ευέλικτα» μοντέλα οργάνωσης της εργασίας
Τα «ευέλικτα» μοντέλα οργάνωσης της εργασίας που ισχύουν στην χώρα μας είτε στα πλαίσια των οδηγιών της ΕΕ είτε με πρωτοβουλίες των Εθνικών Κυβερνήσεων διαχρονικά είναι:
Η δυνατότητα 6ημερης απασχόλησης λόγω μη ύπαρξης δεσμευτικών ΣΣΕ από το 2012 (14 χρόνια)
α) Η δυνατότητα απασχόλησης την 6η ημέρα σε περίπτωση εφαρμογής (όχι ακόμα υποχρεωτικά με ΣΣΕ0 το 5ημερο σύστημα ανάλογα αν είναι συνεχούς λειτουργίας 24 ώρες την ημέρα για 7 ημέρες την εβδομάδα ή 24 ώρες την ημέρα για 5 ή 6 ημέρες την εβδομάδα, έως 6 ώρες και προσαύξηση 40% ή όπου δεν είναι υποχρεωτικό το 5ημερο σύστημα και δεν ανήκουν στις παραπάνω περιπτώσεις με βάση το άρθρο 659 του ΑΚ ή το άρθρο 12 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου. Στην περίπτωση υποχρεωτικής ΣΣΕ τότε απαγορεύεται και επιβάλλεται πρόστιμο και πληρωμή στον εργαζόμενο προσαύξησης 30%.
β) Την δυνατότητα επέκτασης της τηλεργασίας με μη άσκηση στην ουσία, από τον εργαζόμενο, του δικαιώματος αποσύνδεσης
γ) Την θεσμοθέτηση των κατά παραγγελία συμβάσεων εργασίας ή αλλιώς του μη προβλέψιμου της οργάνωσης του χρόνου εργασίας, με οδηγία της ΕΕ.
δ) Η δυνατότητα νόμιμης απασχόλησης 12 ώρες (επί 6ημερου συστήματος) ή 13 ώρες (επί 5ημερου συστήματος) για 37 ημέρες ΄ή όπως λέγονται στην αγορά 12ωρα και 13ωρα και λόγω πλημμελών μέχρι τώρα ελέγχων παράνομων απλήρωτων υπερωριών.
ε) Η διευθέτηση του χρόνου εργασίας με την δυνατότητα 10ωρης απασχόλησης για 4 ημέρες της εβδομάδας 10ωρο ήμερα) κ.λπ.
Επισημάνσεις
Η διευθέτηση του χρόνου εργασίας γενικότερα και ειδικότερα το τετραήμερο με 40 ώρες την εβδομάδα δεν έχει τύχη εφαρμογής από τις επιχειρήσεις που θα μπορούσε να αποτελέσει πιλοτική εφαρμογή που είναι διαθέσιμο στην χώρα μας, τυπικά από τον Ιούνιο 2021, ουσιαστικά με άρση και των τελευταίων εμποδίων από τον Οκτώβριο του 2025 αι με δυνατότητα δήλωσης στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ από την 16.2.2026, που τέθηκε σε λειτουργικό περιβάλλον το ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.
Υπάρχουν κλάδοι όπως η εστίαση και ο τουρισμός που όχι μόνο δυσκολεύονται να εφαρμόσουν το 5ημερο που ορίζει η κλαδική ΣΣΕ, με τις πολλές ευχέρειες παρέκκλισης που προβλέπει, όπως λόγω εποχικότητας ή αυξημένου φόρτου εργασίας ή έκτακτης ανάγκης της επιχείρησης ή λόγω αδυναμίας εξεύρεσης ή/και αναπλήρωσης προσωπικού, και αναζητούν τρόπους όχι μόνο 6ημερης αλλά 7ημερης εργασίας, όπως έχει γίνει παρέκκλιση με τοπικές ΣΣΕ.
Το εμπόριο αντιμετωπίζει πολλές ιδιαιτερότητες και όπως επισημαίνεται από τον κλάδο «η πραγματικότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δεν επιτρέπει την υιοθέτηση οριζόντιων παρεμβάσεων που αυξάνουν το λειτουργικό κόστος, χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί οι προϋποθέσεις για αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας και υπάρχουν Κίνδυνοι για μικρές επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας» και επισημαίνουν ότι ακόμα και η και η κατά τα παραπάνω εργασία της 6ης ημέρας δημιουργεί προβλήματα ανταγωνισμού.
Κατά το ΕΒΕΑ είναι ρίσκο για την οικονομία η τετραήμερη εργασία στην Ελλάδα, διότι η εφαρμογή τετραήμερης εργασίας στην Ελλάδα χωρίς αύξηση της παραγωγικότητας ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση κόστους, πιέζοντας επιχειρήσεις και απασχόληση και το μέτρο θα επιβαρύνει ιδιαίτερα μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με κινδύνους αύξησης τιμών ή απώλειας θέσεων εργασίας.
Στην Ευρώπη έχουν ξεκινήσει σε κάποιες χώρες συζητήσεις και πιλοτική εφαρμογή μεταξύ αυτών Γερμανία, Ολανδία, Μεγάλη Βρετανία, Ισπανία και λίγο πιο πολύ η Ισλανδία.
Πρωτοπόρος της τετραήμερης εβδομάδας εργασίας είναι η Ισλανδία. Από το 2015 έως το 2019, η Ισλανδία εφάρμοσε πρώτη στον κόσμο μια εβδομάδα 35-36 ωρών ,χωρίς να απαιτήσει αντίστοιχη περικοπή μισθού. Στη δοκιμαστική φάση συμμετείχαν περίπου 2.500 άτομα.
Τα αποτελέσματα αξιολογήθηκαν από τη βρετανική δεξαμενή σκέψης Autonomy και την Ισλανδική μη κερδοσκοπική Ένωση για την Αειφορία και τη Δημοκρατία (ALDA).
Το πιλοτικό έργο χαρακτηρίστηκε επιτυχημένο από τους ερευνητές και τα ισλανδικά συνδικάτα διαπραγματεύτηκαν στη συνέχεια τη μείωση των ωρών εργασίας.
Η μελέτη οδήγησε επίσης σε μια σημαντική αλλαγή στην Ισλανδία: σχεδόν το 90% του εργατικού δυναμικού έχει τώρα μειωμένες ώρες εργασίας ή άλλες προσαρμογές.
Συμπέρασμα
Να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα στις άλλες χώρες και φυσικά η διαφοροποίηση της δομής και οργάνωσης της αγοράς, το μέγεθος των λεγόμενων ΜΜΕ, να εξασφαλιστεί η επάρκεια εργατικού δυναμικού να αρχίσει να εφαρμόζεται ο ν. 5278/2025 και υπάρξουν ΣΣΕ ώστε να εφαρμοστεί γενικευμένα το 5ημερο σύστημα και να μην σχεδιάζουμε με θεωρητική θεώρηση ότι έχουμε 5ημερο γιατί στην πράξη στις ΜΜΕ εφαρμόζεται 6ημέρο τα τελευταία 10 χρόνια.
O Παλαιολόγος Ι. Λιάζος είναι οικονομολόγος – σύμβουλος Εργασιακών και Ασφαλιστικών
Πηγή: ot.gr
