Politica 89.8
Τις αδυναμίες του ΕΛΓΑ αναδεικνύει μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας – Κενά στην ασφάλιση και τη διαχείριση κινδύνων στην παραγωγή
Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η ευρωπαϊκή γεωργία, καθώς η αυξανόμενη ένταση των κλιματικών φαινομένων και η πολυπλοκότητα των σύγχρονων κινδύνων δοκιμάζουν τα όρια των υφιστάμενων μηχανισμών προστασίας. Τις αδυναμίες του σημερινού συστήματος διαχείρισης κινδύνων ανάμεσά τους και του ΕΛΓΑ αναδεικνύει μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, το αγροδιατροφικό σύστημα καλείται να αντιμετωπίσει ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, όπου οι παραδοσιακοί κίνδυνοι –όπως οι καιρικές μεταβολές– συνδυάζονται με νέες απειλές, όπως η γεωπολιτική αστάθεια, οι πανδημίες και οι διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα τη δυνατότητα των αγροτών να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να διατηρήσουν σταθερή παραγωγικότητα.
Οι αγρότες υποχρεούνται να καταβάλλουν ασφάλιστρα, τα οποία χρηματοδοτούν τις αποζημιώσεις και τα διοικητικά έξοδα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κλιματική αλλαγή, η οποία εντείνει φαινόμενα όπως η ξηρασία, οι πλημμύρες και οι ακραίες θερμοκρασίες. Για παράδειγμα, όπως αναφέρεται στην έκθεση, στην Ευρώπη, η ξηρασία ευθύνεται για πάνω από το 50% των αγροτικών απωλειών που σχετίζονται με το κλίμα, παραμένοντας ταυτόχρονα σε μεγάλο βαθμό υποασφαλισμένη. Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει ένα σημαντικό κενό προστασίας, που καθιστά τους αγρότες ιδιαίτερα ευάλωτους.
Παράλληλα, η ανάλυση κινδύνου της Παγκόσμιας Τράπεζας, δείχνει ότι μέχρι το 2050 οι απώλειες από φαινόμενα όπως η ξηρασία και ο παγετός αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τα εθνικά συστήματα ασφάλισης. Ήδη σήμερα, πάνω από το 60% των απωλειών σε συχνές ζημιογόνες χρονιές δεν καλύπτεται πλήρως, γεγονός που μεταφέρει μεγάλο μέρος του κινδύνου στους ίδιους τους παραγωγούς.
Η περίπτωση… ΕΛΓΑ
Ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα εθνικά συστήματα, αποτελεί σύμφωνα με την έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, η ελληνική περίπτωση. Όπως αναφέρεται, ο Ελληνικός Οργανισμός Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ), που λειτουργεί ως υποχρεωτικό δημόσιο σύστημα, καλύπτει βασικούς κινδύνους όπως χαλάζι, παγετό και πλημμύρες.
Οι αγρότες υποχρεούνται να καταβάλλουν ασφάλιστρα, τα οποία χρηματοδοτούν τις αποζημιώσεις και τα διοικητικά έξοδα. Ωστόσο, ο ΕΛΓΑ, αντιμετωπίζει σημαντικά οικονομικά ελλείμματα, καθώς οι αποζημιώσεις υπερβαίνουν σταθερά τα έσοδα από ασφάλιστρα.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η κατάσταση επιδεινώθηκε λόγω της αυξημένης συχνότητας ακραίων καιρικών φαινομένων. Το 2023, για παράδειγμα, οι καταστροφικές καταιγίδες στη Θεσσαλία προκάλεσαν ζημιές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, επηρεάζοντας δραματικά την αγροτική παραγωγή και αναδεικνύοντας τα όρια των υφιστάμενων μηχανισμών αποζημίωσης.
Προκλήσεις στη γεωργία και οικονομικά ελλείμματα
Ο ΕΛΓΑ ασφαλίζει καλλιέργειες μέσου κινδύνου, όπως σιτηρά, βαμβάκι, σταφύλια και λαχανικά, αλλά καλλιέργειες υψηλού κινδύνου, όπως ροδάκινα, νεκταρίνια και κεράσια, συχνά εξαιρούνται λόγω των αυξημένων κινδύνων αποζημίωσης. Το σύστημα αποφέρει 165 εκατ. ευρώ με 175 εκατ. ευρώ ετησίως σε ασφάλιστρα, ωστόσο οι αποζημιώσεις και τα διοικητικά έξοδα έχουν σταθερά υπερβεί τα 200 εκατομμύρια ευρώ τα τελευταία χρόνια, δημιουργώντας σημαντικά οικονομικά ελλείμματα.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την έκθεση, η Ελλάδα χρησιμοποιεί τα κονδύλια του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης για να επιδοτήσει τα ασφάλιστρα. Μεταξύ 2023 και 2027, διατέθηκαν 4,1 δισεκατομμύρια ευρώ από το ΕΓΤΑΑ για την ενίσχυση της οικονομικής προσιτότητας και της προσβασιμότητας της αγροτικής ασφάλισης.
Εκτός από την ΕΛΓΑ, η ελληνική κυβέρνηση διαχειρίζεται ένα πρόγραμμα ενίσχυσης για καταστροφές που παρέχει δωρεάν αποζημίωση για καταστροφικές απώλειες που πλήττουν παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία, όπως δέντρα ή αμπελώνες, και όχι τις ετήσιες αποδόσεις. Το πρόγραμμα ενίσχυσης για καταστροφές συμπληρώνει το ΕΛΓΑ, εξασφαλίζοντας στους αγρότες προσφυγή τόσο στην προστασία της απόδοσης όσο και των περιουσιακών στοιχείων, αποφεύγοντας όμως τη διπλή αποζημίωση για τον ίδιο κίνδυνο.
Για κινδύνους όπως οι πυρκαγιές, η ενίσχυση για καταστροφές εφαρμόζεται μόνο εάν η ζημιά είναι εκτεταμένη (πάνω από 50 εκτάρια)· οι μικρότερες απώλειες από πυρκαγιές δεν καλύπτονται από κανένα πρόγραμμα.
Σοβαρές απώλειες στη γεωργία
Παραδείγματα από τις χρονιές 2021, 2022 και 2023 όπου παρατηρήθηκαν σοβαρές απώλειες παραγωγών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η κατάσταση από τον ΕΛΓΑ, παρατίθενται στην έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Το 2021
Το 2021, οι σοβαρές παγωνιές τον Μάρτιο και τον Απρίλιο έπληξαν σοβαρά τα οπωροφόρα δέντρα και τα αμπέλια σε αρκετές περιοχές. Περαιτέρω απώλειες αναφέρθηκαν από ισχυρές χαλαζοθύελλες τον Ιούνιο, που έπληξαν κυρίως δενδρώδεις καλλιέργειες, αμπέλια και λαχανικά στην Πέλλα και την Καρδίτσα, ενώ ένας καύσωνας τον Ιούλιο και τον Αύγουστο προκάλεσε επιπλέον ζημίες, ειδικά σε αμπελώνες στην Κόρινθο, το Ηράκλειο και την Αχαΐα.
Οι αναφερόμενες ζημίες ανήλθαν σε 354,17 εκατομμύρια ευρώ, με αποζημίωση ύψους 345,59 εκατομμυρίων ευρώ που χορηγήθηκε από την ΕΛΓΑ. Ωστόσο, η αυξανόμενη συχνότητα τέτοιων φαινομένων έχει επιβαρύνει την ΕΛΓΑ και έχει αναδείξει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αγρότες στη διαχείριση των επίμονων κλιματικών κινδύνων.
Φαινόμενα όπως αυτά αναμένεται πλέον να συμβαίνουν με πιθανότητα 5-10% κάθε χρόνο, με τις σωρευτικές επιπτώσεις τους να προσθέτουν πίεση στην αγροτική παραγωγή και την οικονομική ανθεκτικότητα.
Το 2022
Αντίστοιχα, το 2022 οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες συνέχισαν να πλήττουν την ελληνική γεωργία, με παγετούς τον Ιανουάριο που προκάλεσαν ζημιές στις καλλιέργειες εσπεριδοειδών στην Αργολίδα και παγετούς τον Μάρτιο και τον Απρίλιο που έπληξαν τα οπωροφόρα δέντρα στην Πέλλα και την Ημαθία. Σφοδρές χαλαζοθύελλες τον Μάιο, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε δενδρώδεις καλλιέργειες, αμπελώνες και κηπευτικά σε περιοχές όπως η Πέλλα, η Καβάλα και η Ημαθία. Οι βροχοπτώσεις του Αυγούστου έπληξαν περαιτέρω τους αμπελώνες στο Ηράκλειο και την Κόρινθο.
Οι αναφερόμενες ζημίες ανήλθαν συνολικά σε 264,38 εκατομμύρια ευρώ, με την ΕΛΓΑ να αποζημιώνει 241,70 εκατομμύρια ευρώ. Αν και η αποζημίωση παρείχε ουσιαστική στήριξη, πολλοί αγρότες αντιμετώπισαν σημαντικές καθυστερήσεις και διοικητικά εμπόδια στην πρόσβαση στην ενίσχυση.
Το 2023
Το 2023 έφερε περαιτέρω προκλήσεις για τον αγροτικό τομέα της Ελλάδας, με ακραία καιρικά φαινόμενα να προκαλούν σημαντικές και άνευ προηγουμένου ζημιές, ιδίως στην Περιφέρεια Θεσσαλίας. Οι παγετοί τον Μάρτιο και τον Απρίλιο έπληξαν σοβαρά τις οπωροφόρες καλλιέργειες, ενώ οι ισχυρές χαλαζοθύελλες από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο προκάλεσαν ζημιές σε δενδρώδεις καλλιέργειες, αμπελώνες και λαχανικά στην Πέλλα και την Ημαθία.
Οι βροχοπτώσεις τον Μάιο και τον Ιούνιο έπληξαν τις καλλιέργειες οσπρίων, βαμβακιού και κερασιών, ενώ οι καύσωνες του Ιουλίου προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές στους αμπελώνες της Κορινθιακής περιοχής. Τα πιο καταστροφικά φαινόμενα, ωστόσο, σημειώθηκαν τον Σεπτέμβριο με τις καταιγίδες «Daniel» και «Elias», οι οποίες έφεραν βροχοπτώσεις ρεκόρ και εκτεταμένες πλημμύρες στη Θεσσαλία. Αυτές οι καταιγίδες, με εκτιμώμενη πιθανότητα εμφάνισης 0,5% σε οποιοδήποτε έτος, κατέστρεψαν τις καλλιέργειες και τις γεωργικές υποδομές, αφήνοντας τον πρωτογενή τομέα της περιοχής σε κατάσταση κρίσης. Στη Θεσσαλία, σχεδόν το 70% της βαμβακοκαλλιέργειας υπέστη ζημίες, με μείωση της παραγωγής κατά τουλάχιστον 50-60%, επηρεάζοντας τη συνολική παραγωγή βαμβακιού της Ελλάδας κατά 15-20%.
Οι αναφερόμενες ζημίες για το έτος ανήλθαν σε 461 εκατομμύρια ευρώ, με την ΕΛΓΑ να παρέχει αποζημίωση ύψους 452,5 εκατομμυρίων ευρώ, ένα υψηλό ποσοστό κάλυψης. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε 43,1 εκατομμύρια ευρώ από το Γεωργικό Αποθεματικό 2023 στην Ελλάδα, προσφέροντας περαιτέρω στήριξη για την ανάκαμψη των αγροτών και των επιχειρήσεων που επλήγησαν από αυτές τις κλιματικές και μακροοικονομικές προκλήσεις.
Καθυστερήσεις στις πληρωμές και κενά κάλυψης
Παρά τα μέτρα αυτά, η ένταση και η κλίμακα των ζημιών ανέδειξαν τη σημαντική πίεση στις διοικητικές και οικονομικές δυνατότητες του ΕΛΓΑ. Οι αγρότες αντιμετώπισαν καθυστερήσεις στη διαδικασία αποζημίωσης, ενώ οι άνευ προηγουμένου πλημμύρες ανέδειξαν την ανάγκη για ενισχυμένους μηχανισμούς ανθεκτικότητας.
Τα γεγονότα του 2023, σε συνέχεια των ζημιών των δύο προηγούμενων ετών, αποτυπώνουν την αυξανόμενη πρόκληση για τους Έλληνες αγρότες και τα συστήματα διαχείρισης κινδύνων να προσαρμοστούν στην αυξανόμενη σοβαρότητα και συχνότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων. Αναμένεται βελτίωση της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των γεωργικών ασφαλίσεων και των μηχανισμών αντιμετώπισης καταστροφών.
Πάντως επί του παρόντος, σύμφωνα με την έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, πάνω από το 60% των απωλειών που προκύπτουν από συχνές (1 στις 5) χρονιές απωλειών λόγω των κύριων κινδύνων αναμένεται να μην καλύπτονται από ασφάλιση ή να βαρύνουν τους αγρότες.
Η σοβαρότητα των απωλειών που προκαλούνται από διαφορετικούς κινδύνους ποικίλλει, επομένως οι ασφαλιστικές αποζημιώσεις διαφέρουν και το ποσοστό των απωλειών που αναμένεται να βαρύνουν τους αγρότες ή να μην καλύπτονται από ασφάλιση διαφέρει για κάθε κίνδυνο.
Η ξηρασία αποτελεί τον κύριο κίνδυνο για τις απώλειες καλλιεργειών στην Ελλάδα, αλλά η ασφάλιση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα καλλιεργειών, ενώ είναι και υποχρεωτική, οπότε ένα μικρότερο ποσοστό των συχνών απωλειών λόγω ξηρασίας βαρύνει τους αγρότες σε σύγκριση με άλλες χώρες.
Μέχρι το 2050, οι συχνές (1 στα 5 έτη) απώλειες λόγω ξηρασίας αναμένεται να υπερδιπλασιαστούν, με τις αυξανόμενες απώλειες να καλύπτονται από την ασφάλιση και τους αγρότες σε σχεδόν ίση αναλογία.
ot.gr
