Politica 89.8
Η Μενδώνη αναγνώρισε το μισό λάθος: Απέσυρε τη σβάστικα από την αφίσα αλλά διατηρεί την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού
Η κατακραυγή έφερε την πρώτη κυβερνητική υποχώρηση. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αναγκάστηκε να αναγνωρίσει δημόσια ότι ήταν λανθασμένη η επιλογή της αφίσας με τη ναζιστική σημαία να δεσπόζει πάνω από τον Παρθενώνα και ανακοίνωσε την αντικατάστασή της.
Ωστόσο, η κυβερνητική παρέμβαση σταμάτησε εκεί. Η αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού στις επίμαχες εκδηλώσεις δεν αποσύρθηκε, παρά το σχετικό αίτημα του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα.
Η εξέλιξη ήρθε λίγες ώρες μετά τις σοβαρές καταγγελίες που διατύπωσε στον Politica 89.8, στον Χρήστο Κώνστα και στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», ο συγγραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου Αριστομένης Συγγελάκης, ο οποίος είχε καταγγείλει απόπειρα διαστρέβλωσης της ιστορικής μνήμης της ναζιστικής Κατοχής, ζητώντας την άμεση απόσυρση της αιγίδας του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η παρέμβαση της υπουργού επιβεβαιώνει ότι η δημόσια διαμαρτυρία είχε ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ταυτόχρονα, όμως, αφήνει αναπάντητα ερωτήματα για την ευθύνη των διοργανωτών, την προηγούμενη αξιολόγηση του υλικού και την επιλογή του υπουργείου να συνεχίσει να στηρίζει θεσμικά τις εκδηλώσεις.
Η Μενδώνη παραδέχθηκε το λάθος μετά τις καταγγελίες
Το ζήτημα έφτασε στη Βουλή, στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων, όπου η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας Ζωή Κωνσταντοπούλου επικαλέστηκε την ανακοίνωση του Εθνικού Συμβουλίου και ζήτησε εξηγήσεις από την υπουργό Πολιτισμού.
Η Λίνα Μενδώνη αναγνώρισε ότι η αφίσα είχε επιλεγεί λανθασμένα, γνωστοποιώντας ότι το υπουργείο παρενέβη για την αντικατάστασή της.
Η υπουργός παραδέχθηκε επίσης ότι πληροφορήθηκε το ζήτημα από την αντίδραση του Εθνικού Συμβουλίου, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά τη βασιμότητα της συγκεκριμένης διαμαρτυρίας.
Η φωτογραφία, όπως εξήγησε, προέρχεται από το αρχείο του Γερμανικού Ιστορικού Μουσείου και αποτελεί αυθεντικό ιστορικό τεκμήριο. Υποστήριξε ότι οι διοργανωτές επιδίωξαν να μεταδώσουν μήνυμα αντίθετο από εκείνο που τελικά εισέπραξε το κοινό.
Η εξήγηση αυτή, ωστόσο, δεν απαντά πλήρως στο βασικό ερώτημα: γιατί επελέγη μια εικόνα ναζιστικής κυριαρχίας για την προβολή συνεδρίου που πραγματοποιείται τις ημέρες της επετείου απελευθέρωσης της Αθήνας;
Άλλωστε, άλλο πράγμα είναι η επιστημονική μελέτη ενός ιστορικού τεκμηρίου και εντελώς διαφορετικό η χρήση του ως κεντρικής εικόνας προβολής μιας εκδήλωσης.
Ο Συγγελάκης είχε προειδοποιήσει στον Politica 89.8
Είχε προηγηθεί η ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση του Αριστομένη Συγγελάκη στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά».
Ο συγγραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου είχε χαρακτηρίσει την επιλογή της φωτογραφίας προσβλητική για την ιστορική μνήμη, υποστηρίζοντας ότι αναπαράγει τον συμβολισμό της ναζιστικής κυριαρχίας στην Ελλάδα.
«Όταν λοιπόν το κάνουν αυτό 82 χρόνια μετά, φαίνεται ότι κάποιοι παραμένουν αμετανόητοι και όχι μόνο δεν αποδίδουν δικαιοσύνη, αλλά προσπαθούν να λερώσουν και τα όσια και τα ιερά μας και να παραχαράξουν την ιστορία», είχε τονίσει.
Είχε μάλιστα απευθύνει ευθεία έκκληση προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού, ζητώντας όχι απλώς την αντικατάσταση της αφίσας, αλλά την απόσυρση της αιγίδας από τις εκδηλώσεις.
Η μεταγενέστερη παρέμβαση της Λίνας Μενδώνη δικαιώνει τη διαμαρτυρία ως προς την ακαταλληλότητα της αφίσας, όχι όμως και το σύνολο των καταγγελιών για τον χαρακτήρα των εκδηλώσεων, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Το μισό λάθος διορθώθηκε-Η αιγίδα παραμένει
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και η ουσία της νέας εξέλιξης.
Το Υπουργείο Πολιτισμού παρενέβη για να αντικατασταθεί η εικόνα που προκάλεσε τις αντιδράσεις, αλλά δεν ανακοίνωσε την απόσυρση της αιγίδας του από το συνέδριο.
Η υπουργός υποστήριξε ότι σκοπός της έκθεσης δεν είναι η συγκάλυψη των εγκλημάτων της Κατοχής, αλλά η παρουσίαση αυτής της σκοτεινής ιστορικής περιόδου. Συνέδεσε μάλιστα τις σχετικές πρωτοβουλίες με την προσπάθεια επαναπατρισμού αρχαιοτήτων.
Πρόκειται για μια εξήγηση που οφείλει να καταγραφεί. Δεν αναιρεί, όμως, την ανάγκη να αποσαφηνιστεί πώς εγκρίθηκε η αιγίδα, ποιο υλικό είχε τεθεί υπόψη των υπηρεσιών του υπουργείου και εάν είχε προηγηθεί ουσιαστικός έλεγχος του προγράμματος και της επικοινωνιακής παρουσίασης.
Η απόσυρση μιας αφίσας διορθώνει ένα συγκεκριμένο σφάλμα. Δεν αποτελεί αυτομάτως απάντηση σε όλες τις ενστάσεις που έχουν διατυπωθεί για το ιστορικό πλαίσιο και το περιεχόμενο των εκδηλώσεων.
Και μια ομιλία με τίτλο «Μακάρι να ήμουν εκεί όταν υψώθηκε η σημαία στην Ακρόπολη»
Η κοινοβουλευτική συζήτηση ανέδειξε και μια επιπλέον πτυχή που δεν αφορά την αφίσα.
Η Ζωή Κωνσταντοπούλου αναφέρθηκε σε ομιλία Γερμανού ιστορικού με τίτλο «Μακάρι να ήμουν εκεί όταν υψώθηκε η σημαία στην Ακρόπολη», ζητώντας από την υπουργό να τοποθετηθεί για το περιεχόμενο και τον συμβολισμό της.
Η Λίνα Μενδώνη αναγνώρισε ότι ο τίτλος προκαλεί, σημείωσε όμως ότι ενδέχεται να χρησιμοποιείται σκόπιμα με προβοκατόρικο τρόπο και ότι πρέπει να ακουστεί η επιστημονική εισήγηση πριν εξαχθούν συμπεράσματα για ενδεχόμενη ιστορική αναθεώρηση.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία: ένας προκλητικός τίτλος δεν αποδεικνύει από μόνος του ότι η εισήγηση εξυμνεί τη ναζιστική Κατοχή.
Ωστόσο, η ύπαρξή του προσθέτει ένα ακόμη ερώτημα στη δημόσια συζήτηση για την επιλογή του υλικού και τον τρόπο παρουσίασης ενός τόσο ευαίσθητου ιστορικού ζητήματος.
Από την αλλαγή της αφίσας στις γερμανικές οφειλές
Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στον συμβολισμό της ναζιστικής σημαίας.
Στη συνέντευξή του στον Χρήστο Κώνστα, ο Αριστομένης Συγγελάκης είχε συνδέσει το ζήτημα της ιστορικής μνήμης με τις εκκρεμείς ελληνικές αξιώσεις για τις πολεμικές επανορθώσεις, τις αποζημιώσεις των θυμάτων, το κατοχικό αναγκαστικό δάνειο και την επιστροφή των αρχαιολογικών θησαυρών που λεηλατήθηκαν.
Είχε ζητήσει από την ελληνική κυβέρνηση να υλοποιήσει την ομόφωνη απόφαση της Βουλής του 2019, να ασκήσει πολιτική και διπλωματική πίεση στη Γερμανία και, εφόσον απαιτηθεί, να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα νομικά μέσα.
Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, η Λίνα Μενδώνη διαβεβαίωσε ότι η ελληνική κυβέρνηση διεκδικεί όσα οφείλει να διεκδικήσει.
Το ερώτημα, ωστόσο, που παραμένει είναι ποιες συγκεκριμένες ενέργειες έχουν πραγματοποιηθεί για την προώθηση των ελληνικών αξιώσεων και ποια είναι τα επόμενα βήματα.
Η αφίσα άλλαξε αλλά τα ερωτήματα παραμένουν
Η παρέμβαση του Υπουργείου Πολιτισμού αποτελεί μια ουσιαστική εξέλιξη και αναγνώριση του προβλήματος που ανέδειξε το Εθνικό Συμβούλιο.
Είναι όμως μια μερική διόρθωση.
Η πολιτική ηγεσία αποδέχθηκε ότι η εικόνα δεν έπρεπε να χρησιμοποιηθεί, χωρίς να ανακαλέσει τη θεσμική υποστήριξη στις εκδηλώσεις.
Από εδώ και πέρα, η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντληθεί στο ποια φωτογραφία θα αντικαταστήσει την προηγούμενη.
Αφορά το πώς αντιμετωπίζεται η ιστορία της ναζιστικής Κατοχής, πώς προστατεύεται η μνήμη των θυμάτων και της Εθνικής Αντίστασης και με ποια κριτήρια το ελληνικό κράτος προσφέρει την αιγίδα του σε εκδηλώσεις με τόσο βαρύ ιστορικό περιεχόμενο.
Η σβάστικα αποσύρθηκε από την αφίσα. Η αιγίδα, όμως, παραμένει. Και μαζί της παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν το Υπουργείο Πολιτισμού αντιμετώπισε την ουσία της διαμαρτυρίας ή περιορίστηκε στη διόρθωση της εικόνας που προκάλεσε τον σάλο.
