Politica 89.8
Θεσμικές παρεμβάσεις για την επανεκκίνηση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης
Στο επίκεντρο της κυβερνητικής ατζέντας για την αναμόρφωση του ασφαλιστικού τοπίου επανέρχονται τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, με το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης να προετοιμάζει στοχευμένες παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην άρση χρόνιων αντικινήτρων και στη θεσμική ενδυνάμωση του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης.
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου θέτει ως βασικό ζητούμενο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης εργαζομένων και εργοδοτών, μέσα από ένα πιο σαφές, ασφαλές και διαφανές πλαίσιο λειτουργίας.
Η βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου που διέπει τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης αποτελεί μία από τις βασικές προτεραιότητες της υπουργού Νίκης Κεραμέως, με έμφαση στη θωράκιση των παροχών και στη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των σχημάτων επαγγελματικής αποταμίευσης. Οι παρεμβάσεις στοχεύουν τόσο στην ενίσχυση της εποπτείας όσο και στη δημιουργία σταθερών κανόνων που θα επιτρέπουν στα Ταμεία να λειτουργούν με μεγαλύτερη ευελιξία και αξιοπιστία.
Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται – σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν δει το φως της δημοσιότητας – η θέσπιση ενός νέου σχήματος, του Ομαδικού Ασφαλιστικού Προϊόντος Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΟΑΠΕΣ). Πρόκειται για ένα προϊόν που θα ενσωματώνει αυξημένες εγγυήσεις διαφάνειας και θεσμικής προστασίας, λειτουργώντας με κανόνες αντίστοιχους εκείνων που ισχύουν για τα ΤΕΑ, γεφυρώνοντας ουσιαστικά το χάσμα μεταξύ επαγγελματικών ταμείων και ομαδικών ασφαλιστηρίων.
Παράλληλα, στις υπό διαμόρφωση ρυθμίσεις περιλαμβάνονται διευκολύνσεις στη μετακίνηση ασφαλισμένων μεταξύ Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και ομαδικών συμβολαίων, καθώς και παρεμβάσεις που οδηγούν σε πιο ενιαία αντιμετώπιση των δύο αυτών μορφών συμπληρωματικής ασφάλισης. Στόχος είναι να περιοριστούν τα εμπόδια που σήμερα λειτουργούν αποτρεπτικά για τη συμμετοχή εργαζομένων και επιχειρήσεων.
Το σχετικό νομοσχέδιο εκτιμάται ότι θα κατατεθεί στη Βουλή εντός των πρώτων μηνών του έτους και φιλοδοξεί να θεραπεύσει αδυναμίες του ισχύοντος πλαισίου, οι οποίες έχουν καθηλώσει την ανάπτυξη των επαγγελματικών ταμείων. Παρότι τα ΤΕΑ έχουν αφήσει θετικό αποτύπωμα, εξακολουθούν να κινούνται σε χαμηλές ταχύτητες, κυρίως λόγω φορολογικών αντικινήτρων και αυστηρών όρων συμμετοχής, τους οποίους η κυβέρνηση επιχειρεί πλέον να επαναξιολογήσει.
Θετική πορεία μεγεθών, αλλά χωρίς νέα ΤΕΑ
Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος αποτυπώνουν μια σαφώς θετική εικόνα ως προς τα οικονομικά μεγέθη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης. Συγκεκριμένα, στο τέλος του β’ τριμήνου του 2025 η συνολική αξία του ενεργητικού των ΤΕΑ αυξήθηκε κατά 3,8%, αγγίζοντας τα 2,639 δισ. ευρώ, έναντι 2,543 δισ. ευρώ το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι τα επαγγελματικά ταμεία εξακολουθούν να λειτουργούν ως οικονομικά εύρωστοι και αποδοτικοί θεσμοί συμπληρωματικής ασφάλισης, με σταθερή αναπτυξιακή δυναμική.
Παρά τα θετικά αυτά στοιχεία, η επέκταση του θεσμού παραμένει ουσιαστικά «παγωμένη». Από την εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου το 2023 έως σήμερα δεν έχει συσταθεί ούτε ένα νέο επαγγελματικό ταμείο. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η στασιμότητα αυτή δεν σχετίζεται με τη βιωσιμότητα των ΤΕΑ, αλλά αποδίδεται κυρίως στο ισχύον φορολογικό καθεστώς των παροχών τους, το οποίο λειτουργεί ανασταλτικά για τη συμμετοχή νέων ασφαλισμένων.
Η φορολογία ως κρίσιμο εμπόδιο
Στελέχη του υπουργείου Εργασίας αναγνωρίζουν ότι η φορολόγηση αποτελεί τον βασικό αποτρεπτικό παράγοντα και δεν αποκλείουν ακόμη και μια συνολική αναδιάρθρωσή της, με στόχο τη σταδιακή εφαρμογή χαμηλότερων συντελεστών για όλους τους ασφαλισμένους, ανεξαρτήτως ηλικίας εισόδου σε ΤΕΑ.
Σήμερα, ο νόμος 5078/2023 προβλέπει φορολόγηση των παροχών με συντελεστές που θεωρούνται ιδιαίτερα αυστηροί, ιδίως για όσους εντάσσονται σε επαγγελματικό ταμείο σε μεγαλύτερη ηλικία. Για χρόνο ασφάλισης έως 5 έτη, ο φόρος διαμορφώνεται στο 20% για εφάπαξ παροχή και στο 10% για περιοδική. Για διάρκεια 6 έως 10 ετών, οι συντελεστές μειώνονται στο 15% και 7,5% αντίστοιχα, ενώ για 11 έως 20 έτη υποχωρούν στο 10% και 5%. Ουσιαστικά ευνοϊκή μεταχείριση προβλέπεται μόνο μετά τη συμπλήρωση 20 ετών ασφάλισης, με φόρο 5% στο εφάπαξ και 2,5% στη σύνταξη.
Στην πράξη, όμως, ένα μεγάλο μέρος των εργαζομένων που εξετάζουν την ένταξή τους σε ΤΕΑ βρίσκεται ήδη σε ηλικία που δεν επιτρέπει τη συμπλήρωση τόσο μακράς ασφαλιστικής διαδρομής. Το αποτέλεσμα είναι το σύστημα να λειτουργεί αποτρεπτικά, ιδίως για εργαζόμενους ηλικίας 55–60 ετών, οι οποίοι, παρά το γεγονός ότι θα μπορούσαν να ενισχύσουν ουσιαστικά το μελλοντικό τους εισόδημα, τελικά αποφεύγουν τη συμμετοχή λόγω της υψηλής φορολογικής επιβάρυνσης στις παροχές.
Διεύρυνση προς μεγαλύτερες ηλικίες
Στο επίκεντρο των υπό εξέταση αλλαγών βρίσκεται και η άρση των ηλικιακών εμποδίων. Το νέο πλαίσιο που επεξεργάζεται το υπουργείο φιλοδοξεί να δώσει τη δυνατότητα ένταξης και σε ασφαλισμένους μεγαλύτερης ηλικίας – όπως εργαζόμενους 58 ετών, για τους οποίους σήμερα η συμμετοχή δεν είναι συμφέρουσα – χωρίς να επιβαρύνονται με δυσανάλογα υψηλούς φορολογικούς συντελεστές. Στόχος είναι να δοθεί διέξοδος σε όσους επιδιώκουν να ενισχύσουν τη σύνταξη που θα λάβουν από τον ΕΦΚΑ, ιδίως σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει επικουρική ασφάλιση.
Εστίαση στους ελεύθερους επαγγελματίες
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στους ελεύθερους επαγγελματίες, για τους οποίους τα επαγγελματικά ταμεία μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μηχανισμό ενίσχυσης του συνταξιοδοτικού τους εισοδήματος. Η πλειονότητα ασφαλίζεται στη χαμηλότερη κατηγορία εισφορών του ΕΦΚΑ, γεγονός που περιορίζει τη μελλοντική τους σύνταξη στα επίπεδα των 700–800 ευρώ. Ταυτόχρονα, απουσιάζει η επικουρική κάλυψη, με εξαίρεση ορισμένες επαγγελματικές ομάδες, όπως οι μηχανικοί και οι υγειονομικοί. Η συμμετοχή σε ΤΕΑ μπορεί να αυξήσει το τελικό συνταξιοδοτικό εισόδημα κατά 15%–20%, λειτουργώντας ως ουσιαστικό δίχτυ προστασίας.
Στο πλαίσιο αυτό, προετοιμάζονται ρυθμίσεις που θα διευκολύνουν τη δημιουργία νέων επαγγελματικών ταμείων, καταργώντας τον σημερινό περιορισμό των 100 μελών. Θα δίνεται η δυνατότητα σύστασης ΤΕΑ με μικρότερο αριθμό ασφαλισμένων, ακόμη και από επαγγελματίες διαφορετικών κλάδων.
Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα μεταφοράς ασφαλιστικών δικαιωμάτων από ομαδικά ασφαλιστήρια συμβόλαια σε επαγγελματικά ταμεία, ώστε οι εργαζόμενοι να διασφαλίζουν το ασφαλιστικό τους κεφάλαιο με μεγαλύτερη ευελιξία. Τα φορολογικά κίνητρα που θα θεσπιστούν θα ισχύουν αντίστοιχα και για τα ομαδικά προγράμματα των επιχειρήσεων.
Τέλος, στο τραπέζι βρίσκεται η δημιουργία ενός Εθνικού Παρατηρητηρίου Επαγγελματικής Ασφάλισης, ενός Εθνικού Συμβουλίου Επαγγελματικής Ασφάλισης με τη συμμετοχή εκπροσώπων του δεύτερου πυλώνα και της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς και μιας Πλατφόρμας Συνταξιοδοτικών Πληροφοριών, μέσω της οποίας οι ασφαλισμένοι θα μπορούν να παρακολουθούν και να συγκρίνουν σε πραγματικό χρόνο τις συνταξιοδοτικές τους προσδοκίες από όλους τους πυλώνες ασφάλισης.
