Politica 89.8
Επισιτιστική ανασφάλεια και ακραίες ξηρασίες – Ποιες χώρες και πώς θα πληρώσουν το φετινό Ελ Νίνιο
Ένα ισχυρό Ελ Νίνιο έχει ήδη διαμορφωθεί πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, για το οποίο οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι μπορεί να αποδειχθεί ιστορικό. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) έχει προειδοποιήσει για θερμοκρασίες υψηλότερες από το κανονικό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και των αρχών του φθινοπώρου, ενώ σύμφωνα με τους μετεωρολόγους τις επόμενες ημέρες αναμένονται θερμοκρασίες 40°C και «τροπικές νύχτες» σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Το φαινόμενο, που εμφανίζεται κάθε δύο έως επτά χρόνια λόγω της εξασθένησης των αληγών ανέμων στον Ειρηνικό, αφήνει θερμότερα τα επιφανειακά νερά κοντά στις ακτές της Αμερικής και προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις σε όλον τον πλανήτη. Το φετινό Ελ Νίνιο δείχνει ικανό να ανεβάσει τον παγκόσμιο θερμοστάτη σε νέα ρεκόρ, να φέρει ξηρασίες, πλημμύρες και επισιτιστική κρίση αλλά και να πλήξει την παγκόσμια οικονομία.
Δύο από τα ισχυρότερα Ελ Νίνιο, το 1982 και το 1997, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύτηκε στο «Science» το 2023 κόστισαν στην παγκόσμια οικονομία 4,1 και 5,7 τρισ. δολάρια αντιστοίχως, κυρίως λόγω απωλειών στην αγροτική παραγωγή εξαιτίας καυσώνων και πλημμυρών. Αν ο φετινός κύκλος αποδειχθεί εξίσου ισχυρός – όπως προβλέπουν η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) – οι επιπτώσεις αναμένονται ακόμα εντονότερες τόσο για τις φτωχότερες χώρες όσο και για τις πλούσιες οικονομίες.
Το τελευταίο Ελ Νίνιο διήρκεσε από τον Μάιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024 και συνέβαλε στη δημιουργία θερμοκρασιών στην επιφάνεια της θάλασσας στον Ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό που έσπασαν κάθε ρεκόρ, οι οποίες πυροδότησαν μια σειρά θανατηφόρων καυσώνων, δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Όπως προειδοποιούν ειδικοί, το φετινό Ελ Νίνιο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή επανάληψη του φαινομένου αλλά ως ένας πιθανός συστημικός κίνδυνος που απαιτεί προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα, ιδίως τη στιγμή που συμπίπτει με ήδη αυξημένη αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και τροφίμων.
Τα ισχυρότερα Ελ Νίνιο του 1982 και του 1997 κόστισαν στην παγκόσμια οικονομία 4,1 και 5,7 τρισ. δολάρια, αντιστοίχως.
Το 2026 προβλέπεται ήδη να εξελιχθεί σε ένα από τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί ποτέ, με την Ευρώπη να έχει ήδη υποστεί τις επιπτώσεις ενός θανατηφόρου καύσωνα τον Μάιο. Η Ισπανία κατέγραψε 101 θανάτους που μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη, ο υψηλότερος αριθμός θανάτων από όταν άρχισαν να τηρούνται αρχεία το 2015.
Ελ Νίνιο: Ξηρασία και επισιτιστική ανασφάλεια
Ωστόσο, το Ελ Νίνιο δεν επηρεάζει μόνο τη θερμοκρασία, αναφέρει δημοσίευμα του Euronews. Εμπειρογνώμονες του Ινστιτούτου Εκπαίδευσης για το Νερό (IHE Delft) στην Ολλανδία έχουν προειδοποιήσει ότι το κλιματικό φαινόμενο μπορεί να έχει σοβαρές δευτερογενείς επιπτώσεις, πυροδοτώντας ξηρασία, επισιτιστική ανασφάλεια, ακόμα και ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος.
Βασικές καλλιέργειες όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κακάο είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες σε ακραίες κλιματικές συνθήκες. Αυτό αποτελεί επίσης πηγή ανησυχίας για την ΕΕ, η οποία εισάγει ετησίως τρόφιμα αξίας περίπου 188,6 δισ. ευρώ από άλλες χώρες.
Το Ινστιτούτο δραστηριοποιείται σε περιοχές του κόσμου που επηρεάζονται άμεσα από το φαινόμενο και προειδοποιεί ότι η έλλειψη τροφίμων ενδέχεται να επιδεινωθεί τα επόμενα δύο χρόνια. Στη Νικαράγουα, για παράδειγμα, βασικές καλλιέργειες όπως ο αραβόσιτος και τα φασόλια ενδέχεται να αποτύχουν σε περιοχές που είναι ήδη ευάλωτες, οδηγώντας σε απώλεια εισοδήματος.
Η έλλειψη βροχής και η χαμηλή ροή στα ποτάμια σημαίνει επίσης ότι οι αρδευόμενες καλλιέργειες στην Κολομβία, τη βορειοανατολική Βραζιλία και την Ινδία θα αντιμετωπίσουν σοβαρούς περιορισμούς ή θα χρειαστεί να βασιστούν περισσότερο στα υπόγεια ύδατα, προκαλώντας ενδεχομένως υπερεκμετάλλευση.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο αναμένεται να προκαλέσει σοβαρές παγκόσμιες ξηρασίες το 2026 και το 2027, και η Ευρώπη δεν αποτελεί εξαίρεση. «Οι προβλέψεις για θερμότερο και ξηρότερο καιρό στην Ολλανδία και σε ολόκληρη την Ευρώπη θα αυξήσουν τον κίνδυνο καύσωνα και δασικών πυρκαγιών, τα οποία, όπως έδειξαν τα φαινόμενα ξηρασίας του 2018 και του 2022, έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και στην ανθρώπινη υγεία», προειδοποιεί το IHE Delft.
Ο αντίκτυπος στην ενέργεια και το ηλιακό παράδοξο
H έλλειψη βροχοπτώσεων και η χαμηλή ροή των ποταμών μπορούν να οδηγήσουν και σε εκτεταμένες ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος, ιδίως σε περιοχές όπου η υδροηλεκτρική ενέργεια αποτελεί βασικό μέρος του ενεργειακού μείγματος. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα κόστη και εκπομπές CO2, καθώς οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας βασίζονται σε εναλλακτικές πηγές που τροφοδοτούνται από ορυκτά καύσιμα, όπως το πετρέλαιο και ο άνθρακας.
Λόγω της κλιματικής αλλαγής αυτό συνέβη προτού ακόμα σχηματιστεί το φαινόμενο Ελ Νίνιο. Η Νορβηγία, η οποία θεωρείται η «μεγαλύτερη μπαταρία» της Ευρώπης λόγω του εκτεταμένου δικτύου φραγμάτων της, είδε τα αποθέματα χιονιού της να πέφτουν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δύο δεκαετιών λόγω ενός ζεστού και ξηρού χειμώνα.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι αυτό έχει δημιουργήσει έλλειμμα περίπου 25 TWh, ποσότητα ενέργειας που αντιστοιχεί στην τροφοδοσία περίπου 2,5 εκατομμυρίων νοικοκυριών για έναν χρόνο και αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα πέμπτο της συνολικής παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας της Νορβηγίας για το 2025.
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι περιοχές όπου η υδροηλεκτρική ενέργεια αποτελεί βασικό μέρος του ενεργειακού μείγματος.
Η ακραία ζέστη μπορεί επίσης να μειώσει την παραγωγή ηλιακής ενέργειας, λόγω του φαινομένου που είναι γνωστό ως ηλιακό παράδοξο. Όπως εξηγεί η Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια της πλατφόρμας wfy24.com που αναλύει δεδομένα καιρού και τάσεις κλιματικής μεταβλητότητας, πρόκειται για «μια γνωστή παρανόηση ότι περισσότερος ήλιος σημαίνει πάντα περισσότερη ενέργεια».
Ωστόσο, συμπληρώνει, «τα φωτοβολταϊκά (PV) κύτταρα είναι ημιαγωγοί και, όπως όλα τα ηλεκτρονικά εξαρτήματα, χάνουν την αποδοτικότητά τους καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία». Για κάθε βαθμό πάνω από τους 25°C, η απόδοση των ηλιακών πάνελ μειώνεται κατά περίπου 0,4 έως 0,5 τοις εκατό.
«Το επερχόμενο φαινόμενο Ελ Νίνιο μας υπενθυμίζει ότι η ξηρασία δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα», δηλώνει ο δρ. Μίχα Βέρνερ, καθηγητής ανθεκτικότητας στην ξηρασία στο Τμήμα Υδάτινων Πόρων και Οικοσυστημάτων του IHE Delft.
Η χαμηλή ροή των ποταμών στην Ευρώπη θα μειώσει τη διαθεσιμότητα γλυκού νερού, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε περιορισμούς στη γεωργία και στη χρήση νερού ψύξης στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. «Επηρεάζει τα συστήματα διατροφής, την παραγωγή ενέργειας, τις οικονομίες, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη ευημερία. Η ανάπτυξη ανθεκτικότητας απαιτεί δράση πριν ξεσπάσει μια κρίση», προσθέτει ο ίδιος.
Προβλέψεις για πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία
Μετά την πρώτη ανακούφιση που προκάλεσε στις αγορές η ανακοίνωση της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για την παύση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή και την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, η ανακοίνωση της NOAA για ενδεχόμενα δυσεπίλυτα προβλήματα για τις επιχειρήσεις τους επόμενους μήνες λόγω του «σούπερ» Ελ Νίνιο επανήλθε στο προσκήνιο.
Αν και βρισκόμαστε ακόμα στις αρχές του κύκλου του φαινομένου, οι επιπτώσεις του προβλέπεται να εξαπλωθούν ραγδαία σε παγκόσμιο επίπεδο. Προηγούμενες εκδηλώσεις του φαινομένου έχουν αυξήσει το κόστος τροφίμων και έχουν επιδεινώσει τους κινδύνους σε τομείς ευάλωτους στις καιρικές μεταβολές, όπως η γεωργία και η ευρύτερη παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων.
«Το Ελ Νίνιο συχνά αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα μετεωρολογικό φαινόμενο, αλλά το 2026 αυτό ενέχει τον κίνδυνο του εφησυχασμού. Οι τελευταίες προβλέψεις πρέπει να θεωρηθούν ως έγκαιρη προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις, τις εταιρείες και τους οργανισμούς ανθρωπιστικής βοήθειας, ώστε να προετοιμαστούν για αυτό που θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό συστημικό σοκ», έγραψε στο ιστολόγιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ νωρίτερα αυτόν το μήνα ο Ρόμπερτ Μούγκα, πολιτικός επιστήμονας και σύμβουλος πολλών κυβερνήσεις σε θέματα ασφαλείας.
Η ανακοίνωση της NOAA την περασμένη εβδομάδα προέβλεψε πιθανότητα 63% οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας να ξεπεράσουν τους 2,0°C στον Ειρηνικό, ένα όριο που θα σηματοδοτούσε ένα «πολύ ισχυρό» φαινόμενο Ελ Νίνιο. Αυτό αποτελεί κακό οιωνό για την παγκόσμια οικονομία. Όπως αναφέρει δημοσίευμα του Fortune, κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα, οι σωρευτικές επιπτώσεις αυτού του καιρικού φαινομένου θα μπορούσαν να ανέλθουν σε οικονομικές απώλειες ύψους 84 τρισ. δολαρίων, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο «Science».
Οι προβλέψεις για το κόστος που συνδέεται με το φετινό Ελ Νίνιο πιθανότατα θα γίνουν γνωστές σε μερικούς μήνες, αλλά οι αναλυτές ήδη προεξοφλούν μια δύσκολη χρονιά. Ο αντίκτυπος θα είναι πιο σοβαρός στις φτωχότερες χώρες, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσίευσε τη Δευτέρα ο οίκος αξιολόγησης Fitch. Οι χώρες που βασίζονται στη γεωργία πιθανότατα θα αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος και περισσότερες ζημιές που θα προκληθούν από περιβαλλοντικούς παράγοντες, αν και ο πληθωρισμός θα αποτελέσει παγκόσμιο πρόβλημα, με ακόμα και τις πλούσιες χώρες να νιώθουν το βάρος των υψηλότερων τιμών των τροφίμων.
Σύμφωνα με τους αναλυτές της Fitch, «οι παρατεταμένες ελλείψεις θα μπορούσαν να εντείνουν τους κινδύνους για τις τιμές των βασικών τροφίμων που διακινούνται παγκοσμίως, οι οποίοι προκύπτουν από το φαινόμενο του Ελ Νίνιο, επηρεάζοντας ενδεχομένως τον πληθωρισμό ακόμα και σε κράτη με υψηλή πιστοληπτική ικανότητα».
Να σημειωθεί ότι εκτός από τις υψηλές τιμές καυσίμων που οφείλονται στον πόλεμο, το φαινόμενο Ελ Νίνιο έχει ιστορικά σοβαρές επιπτώσεις στη ναυτιλία λόγω των χαμηλών επιπέδων νερού σε κρίσιμα σημεία διέλευσης. Το ισχυρό Ελ Νίνιο του 2023 οδήγησε σε παρατεταμένη ξηρασία στην Κεντρική Αμερική, μειώνοντας τα επίπεδα νερού στη Διώρυγα του Παναμά σε ιστορικό χαμηλό, με αποτέλεσμα οι καθημερινές διελεύσεις πλοίων να φτάνουν μόλις τις 24 από 36 που ήταν πριν.
Και στο βάθος κλιματική αλλαγή
Οι ενδεχόμενες επιπτώσεις του «σούπερ» Ελ Νίνιο έχουν προκαλέσει παγκόσμια ανησυχία, ωστόσο για κάποιους το πρόβλημα παραμένει η κλιματική αλλαγή. Ερευνητές του Κολούμπια τονίζουν σε πρόσφατη μελέτη τους ότι ενώ η ένταση και η συχνότητα του Ελ Νίνιο είναι σημαντικές, ειδικά το κατά πόσον επηρεάζονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη, ένα ακόμα πιο σημαντικό ζήτημα είναι η «συνεχιζόμενη, εξαιρετική επιτάχυνση της θέρμανσης της επιφάνειας των ωκεανών».
Όταν ένα τυπικό φαινόμενο Ελ Νίνιο τείνει να προκαλεί προσωρινή αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 0,1 – 0,2℃, δεν είναι τόσο σημαντικό μπροστά στις αυξήσεις της θερμοκρασίας που προκαλούνται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, η οποία έχει οδηγήσει σε αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας της επιφάνειας κατά περίπου 1,3 – 1,5℃ σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
«Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο, έρχεται και φεύγει», επισημαίνει η κλιματολόγος Φρεντερίκε Ότο από το Imperial College του Λονδίνου, αλλά «η κλιματική αλλαγή επιδεινώνεται όσο δεν σταματάμε να καίμε ορυκτά καύσιμα. Επομένως, ο λόγος για να πανικοβληθούμε είναι η κλιματική αλλαγή».
in.gr
