Η διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού στην Ελλάδα έχει μετατραπεί σε μια καθημερινή άσκηση ισορροπίας. Η παρατεταμένη ακρίβεια σε συνδυασμό με τη διεύρυνση της ψαλίδας μεταξύ ονομαστικών αμοιβών και πραγματικού κόστους διαβίωσης, αναγκάζει τα νοικοκυριά να αναθεωρήσουν εκ βάθρων τις καταναλωτικές τους συνήθειες.

Η οικονομική πίεση στα νοικοκυριά έχει καταστήσει τη διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού μια εξαιρετικά δύσκολη καθημερινή δοκιμασία

Η αγοραστική άνεση των προηγούμενων ετών έχει δώσει τη θέση της σε μια δομική ανασφάλεια, με τους πολίτες να υπολογίζουν πλέον κάθε ευρώ που εξέρχεται από το πορτοφόλι τους.

Ακρίβεια και μια αγορά σε διαρκή πίεση

Η ιδιωτική κατανάλωση, που παραδοσιακά αποτελεί τη «μηχανή» της ελληνικής οικονομίας, δείχνει σημάδια κοπώσεως. Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα πιέζεται, ενώ η αποταμίευση των νοικοκυριών παραμένει σε αρνητικό ή οριακό πεδίο. Η κατάσταση αυτή περιορίζει τα περιθώρια ευημερίας και καθιστά την οικονομία ευάλωτη σε τυχόν εξωτερικές διαταραχές.

Η παγίωση της διαφοράς πληθωρισμού μεταξύ Ελλάδας και ευρωπαϊκών εταίρων αποτελεί δομικό κίνδυνο. Οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται πλέον μόνο στα ενεργειακά αγαθά, αλλά διαχέονται δημιουργώντας ένα μόνιμο επιβαρυντικό περιβάλλον για τα νοικοκυριά.

Τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας της Circana με τίτλο «Κατανάλωση σε Μετάβαση: Οι Δυνάμεις που Διαμορφώνουν το Αύριο της Αγοράς», η οποία πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 1.000 καταναλωτών (18-70 ετών) και παρουσιάστηκε στο συνέδριο του ECR Hellas, αποτυπώνουν με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την εικόνα μιας αγοράς σε διαρκή πίεση.

Το βάρος… του ραφιού και η δοκιμασία της καθημερινότητας

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών στο σούπερ μάρκετ διαμορφώνεται πλέον στα 347 ευρώ. Το ποσό αυτό, αν και αντιπροσωπεύει μόνο τις βασικές ανάγκες διατροφής και διαβίωσης, απορροφά δυσανάλογα μεγάλο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, ιδίως για τα νοικοκυριά με χαμηλά ή μεσαία εισοδήματα.

Ο δείκτης οικονομικής ασφάλειας των καταναλωτών διαμορφώνεται στο ανησυχητικά χαμηλό επίπεδο του 3,89 με άριστα το 10. Παράλληλα, το 74% των ερωτηθέντων δηλώνει κατηγορηματικά ότι διαχειρίζεται τα οικονομικά του με δυσκολία ή απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του μήνα.

Η κύρια πηγή αυτής της ανασφάλειας εντοπίζεται στη βαθιά αναντιστοιχία μεταξύ του ύψους των μισθών και του πραγματικού κόστους ζωής. Το 57% των συμμετεχόντων αναφέρει τη δυσαναλογία αυτή ως τη μεγαλύτερη αιτία προβληματισμού, ενώ ακολουθεί το αυξανόμενο στεγαστικό κόστος, το οποίο απορροφά σημαντικό μέρος των μηνιαίων πόρων, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα αποταμίευσης ή ελεύθερης κατανάλωσης.

Στρατηγικές εξοικονόμησης: Εκπτώσεις, ιδιωτική ετικέτα και σύγκριση τιμών

Μπροστά σε αυτή τη δυστοπική πραγματικότητα, οι Έλληνες καταναλωτές δεν παραμένουν αδρανείς. Αντίθετα, υιοθετούν πιο «έξυπνες», συνειδητές και υπολογισμένες αγοραστικές συμπεριφορές, θυμίζοντας σε πολλά σημεία τις συνήθειες που κυριάρχησαν κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

• Το κυνήγι των προσφορών: Το 75% των καταναλωτών δηλώνει ότι αγοράζει συστηματικά περισσότερα προϊόντα που βρίσκονται σε προσφορά ή έκπτωση. Η ευελιξία στην επιλογή μάρκας είναι πλέον εκπεφρασμένη: το 72% θεωρεί πολύ ή αρκετά πιθανό να αλλάξει την σύνηθη μάρκα που επιλέγει, εάν βρει μια ελκυστική προωθητική ενέργεια σε κάποιο ανταγωνιστικό προϊόν.
• Η επικράτηση της Ιδιωτικής Ετικέτας (Private Label): Το 63% των νοικοκυριών στρέφεται πλέον συχνά στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας των σούπερ μάρκετ, αναγνωρίζοντάς τα ως ένα αξιόπιστο εργαλείο συγκράτησης του κόστους χωρίς απαραίτητα να θυσιάζεται η ποιότητα.
• Έλεγχος τιμής ανά μονάδα μέτρησης: Η συμπεριφορά στο ράφι έχει γίνει εξαιρετικά αναλυτική. Το 65% των καταναλωτών ελέγχει πλέον εξονυχιστικά την τιμή ανά κιλό, λίτρο ή τεμάχιο πριν τοποθετήσει ένα προϊόν στο καλάθι του, επιδιώκοντας να εντοπίσει την πραγματική συμφέρουσα επιλογή.
• Αλλαγή αγοραστικών συνηθειών: Το 66% των ερωτηθέντων παραδέχεται ότι έχει τροποποιήσει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο ψωνίζει εξαιτίας των ανατιμήσεων, ενώ το 48% περιορίζει συνολικά τον όγκο των αγορών του.

Οριζόντιες περικοπές στις μη βασικές δαπάνες

Η προσπάθεια εξισορρόπησης του προϋπολογισμού δεν περιορίζεται μόνο εντός των ορίων του σούπερ μάρκετ. Για να καλυφθούν οι αυξημένες υποχρεώσεις σε διατροφή, ενέργεια και στέγαση, οι καταναλωτές προχωρούν σε γενναίες περικοπές σε άλλες κατηγορίες.

Το εντυπωσιακό 85% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι έχει περιορίσει τις αγορές σε είδη ένδυσης, υπόδησης και αξεσουάρ. Παράλληλα, σημαντικές περικοπές καταγράφονται στους τομείς της διασκέδασης, των μετακινήσεων και της κατανάλωσης ενέργειας στο σπίτι. Οι μη απαραίτητες δαπάνες αναβάλλονται ή καταργούνται, καθώς η διασφάλιση των βασικών αγαθών αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα.

Οι μικρές απολαύσεις

Παρά την έντονη πιεστική κατάσταση, η έρευνα της Circana αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα κοινωνική διάσταση: οι Έλληνες προσπαθούν να διατηρήσουν ορισμένες μικρές καθημερινές απολαύσεις και εμπειρίες ως ανάχωμα στην οικονομική πίεση.

Το φαγητό εκτός σπιτιού και οι διακοπές παραμένουν κομμάτι του τρόπου ζωής. Ειδικότερα, οι καταναλωτές πραγματοποιούν κατά μέσο όρο 4,3 γεύματα εκτός σπιτιού την εβδομάδα, ενώ το 60% δηλώνει ότι προγραμματίζει διακοπές, αν και από αυτούς, το 44% υπολόγιζε να δαπανήσει λιγότερα χρήματα σε σχέση με το παρελθόν.

Όπως σημειώνεται, η διατήρηση αυτών των στιγμών λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης της προσωπικής και οικογενειακής ευημερίας μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών οικονομικών προκλήσεων.

Μια αγορά σε διαρκή μετάβαση

Η ακρίβεια δεν αποτελεί πλέον μια παροδική διατάραξη της αγοράς, αλλά μια συνθήκη που αναδιαμορφώνει τη δομή της καταναλωτικής συμπεριφοράς στην Ελλάδα. Ο καταναλωτής εμφανίζεται πιο υποψιασμένος, περισσότερο ορθολογιστής και λιγότερο πιστός σε συγκεκριμένες μάρκες, θέτοντας ως πρώτο κριτήριο τη σχέση ποιότητας και τιμής.

Όσο η αναντιστοιχία αμοιβών και κόστους διαβίωσης παραμένει ενεργή, η διαχείριση του καθημερινού «καλαθιού» θα συνεχίσει να θυμίζει εξίσωση για δυνατούς λύτες, με τις επιχειρήσεις λιανεμπορίου και τη βιομηχανία να καλούνται να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα μιας αγοράς που μετρά, πλέον, και το τελευταίο ευρώ.