Politica 89.8
Ποιος καθορίζει τις τιμές του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου στο ευρωπαϊκό τρίγωνο Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία
H αγορά εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου στην ΕΕ παραμένει ένας κρίσιμος κόμβος παγκόσμιας παραγωγής, εμπορίου και γαστρονομικής παράδοσης. Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία ευθύνονται για το 88% της συνολικής παραγωγής ελαιολάδου εντός ΕΕ, με την Ισπανία να κυριαρχεί με 56%, την Ιταλία με 21% και την Ελλάδα με 11% (βάσει στοιχείων της περιόδου 2024/25).
Η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου, γενικότερα, κατά την τελευταία δεκαετία ανέρχεται στο επίπεδο των 3 εκατ. τόνων κατά μέσο όρο, με την ΕΕ να αποτελεί τον κύριο παραγωγό διεθνώς, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 60%, σύμφωνα με στοιχεία του IOC. Πιο συγκεκριμένα, στην κατηγορία του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου, εντάσσεται περίπου το 34% της ισπανικής παραγωγής, ενώ για την Ιταλία το 60% της παραγωγής είναι εξαιρετικό παρθένο και για την Ελλάδα το ποσοστό ανέρχεται συνήθως σε πάνω από 80%.
Η μεταβλητότητα των τιμών ελαιολάδου έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, λόγω κλιματικών ακραίων φαινομένων, γεωπολιτικών κρίσεων και της παγκόσμιας ενσωμάτωσης των αγορών. Τα σοκ στις τιμές, όπως συνέβη εξ αιτίας της μειωμένης παραγωγής λόγω ξηρασίας στην Ισπανία, επηρεάζουν αναπόφευκτα και άλλες χώρες, ιδιαίτερα την Ελλάδα, όπως έχει διαπιστωθεί τις χρονιές που προηγήθηκαν. Η Ιταλία, ως αγωγός μεταβλητότητας, αποτελεί κρίσιμο κανάλι μετάδοσης σοκ σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Η κατανόηση αυτής της δυναμικής είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη πολιτικών σταθεροποίησης και την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας στην ΕΕ, υπογραμμίζει πρόσφατη μελέτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Η σύνθετη δυναμική αυτών των αγορών καθώς και οι συνέπειές που έχουν σε παραγωγούς, καταναλωτές και πολιτικές αναδεικνύονται και αναλύονται στην νέα αυτή μελέτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, για την αλληλεξάρτηση των τιμών παραγωγού στις τρεις κύριες παραγωγικές χώρες και αγορές εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου της ΕΕ (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία).
Πρόκειται για ερευνητική μελέτη, στο πλαίσιο της γενικότερης στρατηγικής της Επιτροπής, για την εμβάθυνση στην κατανόηση της δομής της αγοράς τροφίμων, επιτρέποντας στοχευμένες παρεμβάσεις για την προστασία του ανταγωνισμού και του καταναλωτή, σημειώνει στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή Ανταγωνισμού. Η νέα αυτή μελέτη εκπονήθηκε παράλληλα με ακόμη μία, η οποία εστιάζει στην ελληνική αγορά σουπερμάρκετ για το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, μετά το HCC Datathon που διοργανώθηκε τον Ιούνιο του 2025, με τις δύο από κοινού να επιχειρούν τη χαρτογράφηση σε βάθος των μηχανισμών διαμόρφωσης τιμών στην κατηγορία αυτή του ελαιολάδου.
Οι μακροχρόνιες ισορροπίες και οι αντιδράσεις στα σοκ
Μέσα από τη συγκριτική ανάλυση των τιμών παραγωγού στις τρεις μεγαλύτερες ελαιοπαραγωγικές χώρες της ΕΕ, κατά τη συγκεκριμένη μελέτη, προκύπτει μία σαφής εικόνα του τρόπου με τον οποίο αυτές αλληλεπιδρούν βραχυχρόνια και μακροχρόνια, ενώ, βάσει των ευρημάτων οι αγορές αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως μία ενιαία και πλήρως ολοκληρωμένη αγορά, σημειώνει η ερευνητική ομάδα. Μέσω της προσέγγισης που ακολουθείται, εξετάζεται όχι μόνο το κατά πόσο οι αγορές ελαιολάδου μοιράζονται μακροχρόνιες ισορροπίες τιμών αλλά και το πως η μεταβλητότητα και οι διασυνοριακές συσχετίσεις εξελίσσονται διαχρονικά και κατά πόσο αντιδρούν σε δυσμενή σοκ.
Όπως υποδεικνύει η ανάλυση, υπάρχει μία σύνθετη και ασύμμετρη δομή αγοράς, ανάλογα πάντα με τη χώρα και τον χρονικό ορίζοντα, όπου οι ρόλοι έχουν ως εξής:
Η Ισπανία, λόγω μίας σειράς παραγόντων όπως, του κρίσιμου όγκου παραγωγής της και τις ισχυρής παρουσίας της στην αγορά, λειτουργεί ως βασικός διαμορφωτής τιμών.
Η Ιταλία, με το χαρακτηριστικό της branding, μεταξύ άλλων, και το ρόλο του μεγαλύτερου εισαγωγέα χύμα προϊόντος στην ΕΕ, λειτουργεί ως αγωγός βραχυχρόνιας μεταβλητότητας.
Και η Ελλάδα, με τον παραδοσιακό κατακερματισμένο ελαιώνα της, αλλά και το υψηλής ποιότητας προϊόν της, παραμένει, κυρίως αποδέκτης τιμών, προσαρμοζόμενη στις μακροχρόνιες τάσεις που καθορίζονται από την Ισπανία.
Μία εικόνα, δηλαδή, λίγο πολύ γνωστή σε όσους παρακολουθούν συστηματικά το προϊόν.
Μεταβλητότητα και Αλληλεξάρτηση Τιμών
Η μελέτη, συνοπτικά, έδειξε ότι οι τιμές ελαιολάδου δεν κινούνται πάντοτε παράλληλα. Η Ισπανία λειτουργεί ως καθοριστική αγορά, ενώ η Ελλάδα προσαρμόζεται στις μακροχρόνιες τάσεις της Ισπανίας. Η Ιταλία, μεταδίδει βραχυχρόνια σοκ, κυρίως προς άλλες μεσογειακές αγορές. Χρησιμοποιώντας προηγμένα οικονομετρικά μοντέλα, η μελέτη αποτύπωσε τις χρονικά μεταβαλλόμενες συσχετίσεις τιμών και αποκάλυψε ότι η ασυμμετρία στις αντιδράσεις σε σοκ είναι σημαντική, ιδιαίτερα μεταξύ Ισπανίας–Ελλάδας και Ισπανίας–Ιταλίας.
Η αναγνώριση των ρόλων κομβικής σημασίας για τη χάραξη πολιτικής
Παρόλο, που μία πληρέστερη εικόνα θα μπορούσε να προκύψει από μελλοντικές μελέτες οι οποίες θα μπορούσαν να ενσωματώσουν κι άλλες μεταβλητές, όπως να συμπεριληφθούν κι άλλες χώρες παραγωγής της Μεσογείου (π.χ. Πορτογαλία, αλλά και Τυνησία, Τουρκία), ή τα κλιματικά δεδομένα και οι προβλέψεις συγκομιδής, αλλά και οι υπόλοιπες κατηγορίες του ελαιολάδου, τα ευρήματά της συγκεκριμένης μελέτης κρίνονται σημαντικά για τη χάραξη πολιτικής. Αυτό, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένης μεταβλητότητας τιμών που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή (όπως η διετία που προηγήθηκε) ή και γεωπολιτικά γεγονότα.
«Σε επίπεδο ΕΕ, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν τον ρόλο της Ισπανίας ως του βασικού ηγέτη τιμών και τον ρόλο της Ιταλίας ως ενός ιδιαίτερα ευαίσθητου παγκόσμιου κόμβου, που εισάγει χύμα ελαιόλαδο για ανάμειξη και επανεξαγωγή» σημειώνουν στα συμπεράσματά τους οι ερευνητές.
Όπως εξηγούν, βάσει ανάλυσης, τα παραγωγικά σοκ εντός της Ισπανίας (π.χ. μια σοβαρή ξηρασία) θα έχουν αναπόφευκτα επιδράσεις διάχυσης, επηρεάζοντας άλλες χώρες, ιδίως την Ελλάδα.
Γι’ αυτό, «οι πολιτικές σταθεροποίησης της αγοράς σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει, συνεπώς, να αναγνωρίζουν τη συστημική σημασία της Ισπανίας» υποστηρίζουν. Επιπλέον, ο ρόλος της Ιταλίας ως αγωγού βραχυχρόνιας μεταβλητότητας την καθιστά κρίσιμο κανάλι μετάδοσης σοκ σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. «Η κατανόηση αυτής της δυναμικής χαρακτηρίζεται καίρια για τη διαμόρφωση πολιτικών που θα μετριάσουν ακραία επεισόδια τιμών και θα ενισχύσουν την επισιτιστική ασφάλεια στην ΕΕ» υπογραμμίζουν.
ypaithros.gr
