Politica 89.8
Η συνεχής άνοδος του κόστους ζωής εξακολουθεί να περιορίζει την πραγματική αξία των συντάξεων, καθώς οι ετήσιες αναπροσαρμογές δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις της ακρίβειας. Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, η αύξηση που προβλέπεται για το 2027 διαμορφώνεται στο 2,8% μεικτά, ποσοστό χαμηλότερο από τον επίσημο πληθωρισμό, ο οποίος τον Αύγουστο του 2026 καταγράφηκε στο 3,8%. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τον προβληματισμό για τη διατήρηση της αγοραστικής δύναμης των συνταξιούχων.
Στην πράξη, η προβλεπόμενη αναπροσαρμογή μεταφράζεται σε περιορισμένα επιπλέον ποσά για τους δικαιούχους. Με αύξηση 2,8%, μια μηνιαία σύνταξη 500 ευρώ ενισχύεται κατά 14 ευρώ μεικτά, ενώ για σύνταξη 1.500 ευρώ η αντίστοιχη αύξηση ανέρχεται σε 42 ευρώ. Πρόκειται για ποσά πριν από την εφαρμογή φόρων και κρατήσεων, γεγονός που σημαίνει ότι το καθαρό όφελος θα είναι ακόμη μικρότερο, την ώρα που οι καθημερινές δαπάνες παραμένουν αυξημένες.
Με βάση τις προβλέψεις του οικονομικού επιτελείου, από την 1η Ιανουαρίου 2027 η αύξηση των κύριων συντάξεων αναμένεται να κινηθεί έως το 2,8%. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται και περίπου 670.000 συνταξιούχοι που διατηρούν προσωπική διαφορά, κατηγορία η οποία έχει αντιμετωπίσει ιδιαίτερους περιορισμούς ως προς τις αυξήσεις των προηγούμενων ετών.
Καθοριστικό ρόλο στο ύψος των αναπροσαρμογών διαδραματίζει ο ισχύων μαθηματικός τύπος, ο οποίος συνυπολογίζει κατά 50% τη μεταβολή του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή και κατά 50% τον ρυθμό αύξησης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Η συγκεκριμένη μέθοδος δεν εξασφαλίζει πάντοτε την πλήρη αναπλήρωση των απωλειών από τον πληθωρισμό, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η πραγματική οικονομική δυνατότητα των συνταξιούχων. Επιπλέον, η απουσία πλήρους τιμαριθμικής προσαρμογής της φορολογικής κλίμακας μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες φορολογικές επιβαρύνσεις, απορροφώντας μέρος των αυξήσεων.
Υπενθυμίζεται ότι οι συντάξεις παρέμειναν χωρίς ετήσιες αυξήσεις έως και το 2022, εξαιτίας των περιορισμών που είχαν επιβληθεί στο πλαίσιο των μνημονιακών πολιτικών.
Κατά την τετραετία 2023-2026, οι συνολικές ονομαστικές αυξήσεις στις κύριες συντάξεις έφτασαν, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, το 16,4%, όταν ο σωρευτικός πληθωρισμός της ίδιας περιόδου διαμορφώθηκε στο 19,8%. Η διαφορά αυτή αποτυπώνει τη δυσκολία των συνταξιούχων να διατηρήσουν την αγοραστική αξία των αποδοχών τους. Παράλληλα, πρέπει να συνυπολογιστούν οι σημαντικές περικοπές της περιόδου 2010-2018, οι οποίες σε αρκετές κατηγορίες κύριων συντάξεων κυμάνθηκαν συνολικά μεταξύ 20% και 45%.
Σε βάθος περίπου 17 ετών, οι απώλειες στις συνταξιοδοτικές αποδοχές εκτιμάται ότι έχουν φτάσει έως και το 45% για ορισμένες κατηγορίες δικαιούχων. Η παρατεταμένη περίοδος μειώσεων, σε συνδυασμό με τις ανατιμήσεις των τελευταίων ετών, έχει επιβαρύνει αισθητά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Έτσι, ακόμη και όταν καταγράφονται αυξήσεις στα καταβαλλόμενα ποσά, η επίδρασή τους στο πραγματικό βιοτικό επίπεδο παραμένει περιορισμένη.
Τη διαφορά ανάμεσα στην ονομαστική αύξηση μιας σύνταξης και στην πραγματική οικονομική της αξία αναδεικνύει και σχετική ανάλυση του ΙΟΒΕ. Το γεγονός ότι ένας συνταξιούχος λαμβάνει περισσότερα χρήματα σε σχέση με το προηγούμενο έτος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να αγοράσει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες. Όταν οι τιμές αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τις αποδοχές, η πραγματική αγοραστική δύναμη υποχωρεί. Με αυτόν τον τρόπο, ο πληθωρισμός μπορεί να εξουδετερώσει μεγάλο μέρος των οικονομικών ενισχύσεων, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων για τη στήριξη των συνταξιούχων.
Πώς διαμορφώνεται ο μηχανισμός αύξησης των συντάξεων
Βασική αιτία για την αδυναμία πλήρους αναπλήρωσης των πληθωριστικών απωλειών θεωρείται ο τρόπος με τον οποίο καθορίζονται οι ετήσιες αυξήσεις. Ο σημερινός μηχανισμός προβλέπει συγκεκριμένα κριτήρια και περιορισμούς, με αποτέλεσμα οι αναπροσαρμογές να μην ακολουθούν υποχρεωτικά το σύνολο της ανόδου των τιμών. Αυτό δημιουργεί ένα διαρκές κενό ανάμεσα στην ονομαστική εξέλιξη των συντάξεων και στις πραγματικές ανάγκες των δικαιούχων.
Μετά την πολυετή περίοδο κατά την οποία οι συντάξεις παρέμειναν παγωμένες, έως το τέλος του 2022, οι ετήσιες αυξήσεις επανήλθαν με βάση έναν συνδυασμό οικονομικών δεικτών. Συγκεκριμένα, το ποσοστό αναπροσαρμογής προκύπτει από τη συνεκτίμηση του πληθωρισμού και της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, ενώ το θεσμικό πλαίσιο θέτει ως ανώτατο όριο τον πληθωρισμό. Επομένως, ακόμη και σε περιόδους θετικών οικονομικών επιδόσεων, ο μηχανισμός δεν εγγυάται αύξηση της πραγματικής αξίας των συντάξεων.
Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στις καθημερινές ανάγκες των ηλικιωμένων. Οι υψηλότερες τιμές στα τρόφιμα, στην ηλεκτρική ενέργεια, στη θέρμανση και σε βασικές υπηρεσίες απορροφούν σημαντικό μέρος του μηνιαίου εισοδήματος. Για αρκετούς συνταξιούχους, η κάλυψη των απαραίτητων εξόδων εξακολουθεί να αποτελεί οικονομική πρόκληση, παρά τις αυξήσεις που έχουν δοθεί τα τελευταία χρόνια.
Μπροστά σε αυτές τις συνθήκες, οι συνταξιουχικές οργανώσεις ζητούν την αναθεώρηση του συστήματος υπολογισμού των ετήσιων αναπροσαρμογών. Βασικό αίτημά τους είναι οι αυξήσεις να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα στις μεταβολές του κόστους ζωής, ώστε να προστατεύεται το εισόδημα από τις πληθωριστικές πιέσεις. Παράλληλα, επιδιώκουν τη σταδιακή ανάκτηση μέρους των οικονομικών απωλειών που συσσωρεύτηκαν κατά την προηγούμενη δεκαπενταετία.
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό που παρουσιάζεται, η αύξηση 2,8% μεικτά αναμένεται να καταβληθεί τον Δεκέμβριο του 2026, μαζί με τη σύνταξη Ιανουαρίου 2027, και να αφορά περίπου 2,5 εκατομμύρια συνταξιούχους. Η αναπροσαρμογή προβλέπεται για τις κύριες συντάξεις, ενώ οι επικουρικές εξακολουθούν να παραμένουν εκτός του μηχανισμού ετήσιων αυξήσεων.
newmoney.gr
