Το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo έχει αποπλεύσει από το λιμάνι του Ηρακλείου, ήδη από την Τρίτη  για τις έρευνες που αφορούν το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, (GSI) ενώ τις επόμενες ώρες αναμένεται να βρεθεί σε διεθνή ύδατα και να ξεκινήσει τις έρευνες.

Την ίδια στιγμή η γαλλική ρηματική διακοίνωση ως ενημέρωση για το έργο προς την Τουρκία εξακολουθεί να προκαλεί αναταράξεις στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό για το αν έπρεπε ή όχι να γίνει και αν τελικά παράγει αποτελέσματα και δημιουργεί προηγούμενα.

Με την αντιπολίτευση να βάζει το θέμα κατά πόσο η ενημέρωση μπορεί να αξιοποιηθεί ως «άδεια» από την πλευρά της Άγκυρας, πέρα από τίτλους σε ΜΜΕ.

Η ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών από το Γεραπετρίτη

Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, το Σάββατο, όπως ανακοινώθηκε, θα ενημερώσει τους πολιτικούς αρχηγούς «για θέματα εξωτερικής πολιτικής», με τη συζήτηση να αφορά σαφώς το καλώδιο και το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης. Μία ενημέρωση, η οποία ξεκαθάριζε – σύμφωνα με τις πληροφορίες του in – πως δεν ζητά άδεια, απλά ενημερώνει, στο πλαίσιο της διπλωματικής ευγένειας και αβροφροσύνης.

Το αν αυτός ο «συμβιβασμός» για «ενημέρωση» της Άγκυρας μέσω Παρισιού, μπορεί να δημιουργήσει ένα προηγούμενο ή όχι, θα φανεί στο μέλλον, ωστόσο είναι σαφές γιατί η Αθήνα επέλεξε η οποιαδήποτε κίνηση να μην έχει ξεκινήσει από το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών.

Υπενθυμίζεται πως το «σήμα» για το πώς μπορεί να λυθεί ο γρίφος του καλωδίου, είχε δώσει ο τούρκος ΥΠΕΞ, Χακάν Φιντάν, όταν είπε πως η Τουρκία ζητά μία «ενημέρωση» και δεν θέλει να παρεμποδίσει το έργο.

Ο «πόλεμος» των NAVTEX

Η Τουρκία από την πλευρά της εξέδωσε NAVTEX –  μετά την γαλλική ρηματική διακοίνωση, της οποίας προηγήθηκαν η ελληνική και κυπριακή αδειοδότηση το έργο και η ελληνική και κυπριακή NAVTEX – στην οποία αποφεύγει μεν την λέξη «άδεια», σημειώνει ωστόσο ότι συγκατατίθεται στις έρευνες για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης, Ελλάδας – Κύπρου, επιχειρώντας σε ένα παιχνίδι με τις λέξεις να επηρεάσει το δικό της εσωτερικό ακροατήριο, αλλά και να κρατήσει κάποιες ισορροπίες.

Η τουρκική NAVTEX ακυρώθηκε από ελληνική αντί – NAVTEX, με αναλυτές και διπλωμάτες να σημειώνουν πως η προβολή ισχυρισμών περί δικαιωμάτων από την τουρκική πλευρά μέσω μηνυμάτων προς ναυτιλλομένους, δεν έχουν καμία συνέπεια, όσον αφορά τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας.

Στον τουρκικό τύπο βεβαίως η συγκατάθεση, γίνεται άδεια, ενώ γίνονται αναφορές και στο πώς η Τουρκία θα παρακολουθεί την εξέλιξη των ερευνών.

Οι εργασίες θα κυλήσουν σε «ήρεμα νερά»

Αναλυτές και διπλωμάτες, παρακολουθώντας την πορεία του γαλλικού πλοίου και των εξελίξεων εξακολουθούν να δηλώνουν τις εκτιμήσεις τους πως δεν θα υπάρξει κάποιου είδους ένταση, θεωρώντας πως δεν αποκλείεται κάποιο μήνυμα διά ασυρμάτου, από τουρκικό πλοίο. Τονίζοντας σε κάθε περίπτωση πως η Τουρκία δεν μπορεί να παρεμποδίσει το έργο.

Να σημειωθεί πως η πορεία του πλοίου καθώς και οι τυχόν κινήσεις της Άγκυρας στο πεδίο παρακολουθούνται από την Αθήνα, με το Πολεμικό Ναυτικό, όσο και το Λιμενικό να παραμένουν σε ετοιμότητα, για αντίστοιχη αντίδραση εφόσον υπάρξει ανάγκη.

Με την Τουρκία να έχει σχεδόν μηδενίσει τις τελευταίες μέρες τις παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου.

Βενιζέλος: Το καλώδιο δεν σημαίνει οριοθέτηση

Χαρακτηριστική και η τοποθέτηση του Ευάγγελου Βενιζέλου, πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ και πρώην ΥΠΕΞ, ο οποίος επεσήμανε, μιλώντας στην ΕΡΤ, πως το διεθνές δίκαιο διακρίνει την εγκατάσταση υποθαλάσσιων καλωδίων από την τοποθέτηση αγωγών. Και διευκρίνισε πως στην περίπτωση των αγωγών απαιτείται συνεννόηση για την όδευσή τους, ενώ για τα καλώδια προβλέπεται δικαίωμα εγκατάστασης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Ο Βενιζέλος υπενθύμισε πως η Ελλάδα σε συνεργασία με την Κύπρο έχει αποφασίσει να εγκαταστήσει ένα καλώδιο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, που να συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Ένα έργο όπως είπε το οποίο «χρηματοδοτείται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό το έργο έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια. Υπήρχαν κυπριακές αντιρρήσεις οικονομικού χαρακτήρα και το 2024 έγινε το γνωστό επεισόδιο της Κάσου. Διεκόπησαν δηλαδή στην πραγματικότητα οι έρευνες που είναι αναγκαίες τεχνικά προκειμένου στη συνέχεια να ποντιστεί το καλώδιο».

Σημείωσε ότι τέτοια καλώδια έχουν ποντιστεί από το 1974 και επεσήμανε πως το GSI δεν είναι «το μόνο καλώδιο για το οποίο γίνεται συζήτηση στην περιοχή αυτή την περίοδο. Υπάρχουν και καλώδια μεταφοράς δεδομένων, καλώδια τηλεπικοινωνιακά. Ένα πολύ σημαντικό καλώδιο, αυτό που ακούει στο όνομα «East to Med» από την Ανατολή στη Μεσόγειο, ας το πούμε έτσι, μεταφοράς δεδομένων, κι αυτό είχε κάποια προβλήματα, εντέλει προχώρησε. Το γεγονός ότι θέλουμε να εγκαταστήσουμε το καλώδιο αυτό, φέρνει στην επιφάνεια το ζήτημα της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών και πιο συγκεκριμένα, το πρόβλημα της υφαλοκρηπίδας, στην προκειμένη περίπτωση κατά κυριολεξία της υφαλοκρηπίδας γιατί μιλάμε για τον βυθό, και συνακόλουθα της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης που αφορά και την άνω του βυθού θαλάσσια στήλη. Άρα, μένουμε στην υφαλοκρηπίδα τώρα, την παλιά έννοια που υπάρχει ήδη από την Σύμβαση της Γενεύης, πριν πάμε στην λεγόμενη UNCLOS, στην ισχύουσα Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας».

Τόνισε ότι «η μόνη διαφορά είναι αυτή που μας επιβάλλει το ίδιο το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, γιατί το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι, το μεν κυριαρχικό δικαίωμα –όχι κυριαρχία, κυριαρχικό δικαίωμα-  στην υφαλοκρηπίδα υπάρχει από μόνο του και εξαρχής, ipso facto και ab initio λατινιστί, αλλά δεν μπορείς να το ασκήσεις αν δεν οριοθετήσεις. Το δε κυριαρχικό δικαίωμα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, που είναι νεότερο και πληρέστερο, δεν υπάρχει ipso facto και ab initio, αλλά πρέπει να ανακηρύξεις την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και να την οριοθετήσεις».

Και εξήγησε πως «αν δεν έχεις οριοθετημένες ζώνες, πρέπει να προσπαθείς να λύσεις τα προβλήματα προσωρινά και πρακτικά. Δηλαδή να εφαρμόζεις κάποιους προσωρινούς μηχανισμούς πρακτικών μέτρων, με συνεννοήσεις, με διευθετήσεις. Εν πάση περιπτώσει, μέσα από την εγκατάσταση του καλωδίου, όταν δεν έχεις οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, δεν ασκείς κυριαρχικό δικαίωμα. Μπορεί να το υπενθυμίζεις, αλλά πάντως δεν το οριοθετείς με τους τρόπους αυτούς».

Σύμφωνα με τον Ευάγγελο Βενιζέλο «το καλώδιο είναι κάτι πολύ ελαφρύ. Υπάρχει πλήθος καλωδίων. Τα καλώδια διέρχονται από παντού. Τα καλώδια. Για τους αγωγούς ισχύει κάτι διαφορετικό. Για τους αγωγούς πρέπει να γίνει συνεννόηση με το κράτος στην υφαλοκρηπίδα του οποίου έρχεσαι να περάσεις τον αγωγό, για την όδευση. Αλλά τα καλώδια τα τοποθετείς ούτως ή άλλως. Έχεις δηλαδή δικαίωμα εφόσον δεν ενοχλείς τον βυθό ή εφόσον δεν κάνεις τη λεγόμενη επιστημονική έρευνα, να εγκαταστήσεις το καλώδιο. Αλλά όταν έχεις ένα ανοιχτό ζήτημα σε μια θάλασσα όπως είναι η Μεσόγειος, δηλαδή περιορισμένη, με αντικείμενα και παρακείμενα κράτη, κράτη που είναι απέναντι και κράτη που είναι δίπλα, βεβαίως πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός. Και μπορεί να έχεις όλα τα δίκια του κόσμου με το μέρος σου, αλλά πάντως δεν θα τα βρεις επειδή θα εγκαταστήσεις ένα καλώδιο ή επειδή θα κάνεις έναν αγωγό, αλλά επειδή θα αποκτήσεις νόμιμο τίτλο.

Νόμιμο τίτλο αποκτάς με την οριοθέτηση. Και η οριοθέτηση γίνεται με δύο τρόπους: με συμφωνία ή με δικαστική απόφαση. Απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, του Δικαστηρίου του Δικαίου της Θάλασσας του Αμβούργου, διαιτητικού διεθνούς δικαστηρίου. Πάντως χωρίς οριοθέτηση δεν μπορείς να ασκήσεις τα πλήρη δικαιώματά σου, θα υπάρχει πάντα ένα πρόβλημα προσωρινότητας»…

Δεν θα λύσει τα θέματα μας το καλώδιο

Κατά την άποψη δε του πρώην ΥΠΕΞ και αντιπροέδρου της κυβέρνησης «η Ελλάδα τώρα δίνει πολύ μεγάλη έμφαση στο καλώδιο». Σημείωσε δε πως «δεν πρέπει το καλώδιο να μας κρύβει τα βασικά θέματα. Εμείς λοιπόν έχουμε ως βασικό θέμα την οριοθέτηση που πρέπει να κάνουμε και με την Τουρκία, και με τη Λιβύη, και με την Αλβανία. Κάναμε μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο και ολοκληρωμένη με την Ιταλία, την οποία είχαμε ξεκινήσει από το 1977 για την υφαλοκρηπίδα. Αλλά έχουμε κι άλλα θέματα. Έχουμε τις μονομερείς, ας το πούμε έτσι αν θέλετε, διεκδικήσεις της Τουρκίας. Έχουμε τα θέματα που θέτει η τουρκική πλευρά, όπως είναι για παράδειγμα όλα αυτά που ακούμε κατά καιρούς: η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, το ζήτημα του εναερίου χώρου των 10 ναυτικών μιλίων, το ζήτημα της έρευνας και διάσωσης. Όλα αυτά τώρα έχουν υποχωρήσει και το ζήτημα είναι το καλώδιο. Αν τοποθετήσουμε το καλώδιο χωρίς κανένα πρόβλημα, δεν θα έχουμε λύσει κανένα από τα θέματα αυτά».

Σύμφωνα με τον Ευάγγελο Βενιζέλο το καλώδιο «είναι μία πολύ σοβαρή άσκηση, αλλά βεβαίως δεν θα λυθεί κανένα θέμα. Θα γίνει τοποθέτηση των κρατών, θα πουν τα κράτη στην πραγματικότητα την άποψή τους».

Οι NAVTEX

Αναφερόμενος στις NAVTEX, o κ. Βενιζέλος σημειώνει πως «γίνεται μία συζήτηση η οποία έχει ένα στοιχείο, ας το πούμε έτσι, αμφισημίας και απροσδιοριστίας, διότι συμβαίνει το εξής πολύ απλό: η NAVTEX αφορά τη θαλάσσια ασφάλεια, δεν αφορά την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ».

Πολύ περισσότερο όπως είπε «δεν αφορά τα χωρικά ύδατα που είναι κυριαρχία, που είναι στην πραγματικότητα ισοδύναμη του εδάφους, η οριοθέτηση. Ως εκ τούτου, η Σύμβαση που διέπει τα θέματα αυτά, που είναι καταρχάς μία Σύμβαση του 1974 για την ασφάλεια στη θάλασσα, την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα, SOLAS, αφορά αυτό το θέμα. Δεν είναι, αν θέλετε, μία μέθοδος καταγραφής θέσεων σε σχέση με την οριοθέτηση. Το μεγάλο επεισόδιο των Ιμίων όμως, το 1996, ξεκίνησε από ζητήματα έρευνας και διάσωσης. Πώς κατανέμονται οι περιοχές έρευνας και διάσωσης και ποιος έχει την ευθύνη έρευνας και διάσωσης. Η NAVTEX λοιπόν και η ακύρωσή της, η αντί-NAVTEX, η άλλη NAVTEX, είναι ζητήματα συνδεόμενα με την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα, με την έρευνα και τη διάσωση. Εκεί έχουμε όντως διαφορετικές απόψεις με την Τουρκία, γιατί αυτή επικαλείται τη Σύμβαση του IMO, του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού του Αμβούργου, εμείς θεωρούμε ότι το FIR Αθηνών προβάλλεται και στη θάλασσα από τη Σύμβαση του Σικάγου. Δεν θέλω να σας μπλέξω με τεχνικότητες. Αυτό λοιπόν αφορά όλο το θέμα: τη ναυσιπλοΐα, την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα και την έρευνα και διάσωση».

Για το αν το καλώδιο μπορεί να ποντιστεί τελικά χωρίς τουρκική συναίνεση, ο Βενιζέλος απάντησε πως «εάν όλες οι χώρες σεβόντουσαν με πολύ καλή διάθεση, το Δίκαιο της Θάλασσας, θα έπρεπε να το τοποθετήσουμε, όπως και όλα τα καλώδια, χωρίς κανένα πρόβλημα. Όταν όμως δημιουργούνται τέτοιου είδους αντιρρήσεις οι οποίες ανεξαρτήτως της νομιμότητάς τους θέτουν ένα πραγματικό ζήτημα, οφείλεις να αντιμετωπίσεις μία πραγματική κατάσταση. Αλλά δεν θα τη λύσεις νομικά σε σχέση με τα κυριαρχικά δικαιώματα μέσα από τις NAVTEX».

Για τη ρηματική διακοίνωση

Όσον αφορά τη ρηματική διακοίνωση σημείωσε πως «δεν θα γίνει ποτέ η οριοθέτηση της θαλάσσιας ζώνης, της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας επειδή η Γαλλία θα πάει να κάνει μία παράσταση στην Άγκυρα. Δεν θα γίνει ούτε μέσω της Αιγύπτου, ούτε μέσω της Γαλλίας. Πρέπει να υπάρξει μία συμφωνία η οποία είναι ελληνοτουρκική, όπως και μία συμφωνία ελληνολιβυκή. Γίνεται και η συζήτηση για το τι είναι η ρηματική διακοίνωση και αν υπό το σενάριο, υπό την εκδοχή ότι η Γαλλία υπέβαλε μία ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία»…

Ανέφερε δε ότι «δεν χρειάζεται να μιλάμε για υποχωρήσεις, όλοι είμαστε εξίσου πατριώτες και όλοι θέλουμε να κάνουμε το καλύτερο, αλλά πρέπει να ξέρουμε τα νομικά και τεχνικά ζητήματα, διότι ο ερασιτεχνισμός είναι επικίνδυνος».

Όπως λέει «η note verbale είναι έγγραφο. Η note verbale είναι το κλασικό διπλωματικό έγγραφο, γραμμένο σε τρίτο πρόσωπο. «Η Πρεσβεία της Γαλλικής Δημοκρατίας στην Άγκυρα υποβάλλει τα σέβη της προς το Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκικής Δημοκρατίας και ανακοινώνει τα εξής: Α, Β, Γ, Δ». Σφραγίδα, μονογραφή. Δεν υπογράφεται».

«Η ρηματική διακοίνωση είναι χαρτί, είναι note, την οποία αναπτύσσεις, verbale. Δηλαδή στην πραγματικότητα είναι η περίληψη αυτού που μπορείς να πεις στην προφορική ανάπτυξη. Με note verbale κηρύσσεται πόλεμος, με note verbale μπορεί να καταγγελθεί μία συνθήκη», σημειώνει.

Ενώ τέλος για το αν η Γαλλία έπρεπε ή όχι να στείλει αυτή τη ρηματική διακοίνωση ο Βενιζέλος δεν τοποθετείται, λέγοντας πως «η Γαλλία ως σύμμαχη χώρα, ως χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως χώρα μέλος του ΝΑΤΟ –είναι εξίσου σύμμαχη και με την Τουρκία–ως μία χώρα η οποία είναι μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, προφανώς πρέπει να κινηθεί με σοβαρότητα και καλόπιστα, προστατεύοντας προεχόντως τα γαλλικά συμφέροντα. Βεβαίως έχει κοινά συμφέροντα επιχειρηματικά, και θα έλεγα και στο όνομα του Δικαίου της Θαλάσσης, με την Ελλάδα, αλλά δεν νομίζω ότι η γαλλοτουρκική σχέση προσδιορίζεται μόνο επί τη βάσει του καλωδίου ή μόνο επί τη βάσει των ελληνικών συμφερόντων. Υπάρχει πλέγμα