Politica 89.8
Το τέλος της καπνοδόχου; «Στοπ» σε τζάκια και ξυλόσομπες βάζουν οι ευρωπαϊκές πόλεις
Με την πτώση της θερμοκρασίας σε όλη την επικράτεια, τα τζάκια πήραν άλλη μια φορά… κυριολεκτικά φωτιά, μπολιάζοντας με άρωμα Τσικνοπέμπτης την ατμόσφαιρα. Μαζί τους έφεραν και άφθονα αιωρούμενα σωματίδια, η συγκέντρωση των οποίων ενίοτε ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια, οδηγώντας τις αρμόδιες αρχές να εκδώσουν ειδικές συστάσεις.
Κι ενώ στην Ελλάδα εξακολουθούμε να συνδέουμε τη φλόγα του τζακιού με τη σπιτική θαλπωρή, στην υπόλοιπη Ευρώπη τα τζάκια, οι ξυλόσομπες και άλλες ανοιχτές εστίες θερμότητας βρίσκονται υπό διωγμό, ως δυνάμει επικίνδυνοι ρυπαντές.
Όταν η ρύπανση κρατάει από τζάκι
Η τελευταία είδηση έρχεται από τη Γαλλία, όπου εντός του 2026 τα τζάκια ανοιχτού τύπου θα απαγορευθούν σε μια σειρά από περιοχές, στο πλαίσιο νέων κανονισμών για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Απαγορεύσεις ή/και περιορισμοί ισχύουν ήδη στο Παρίσι και σε όλη τη διοικητική περιοχή της Ιλ Ντε Φρανς, όπου τα τζάκια επιτρέπονται μόνο ως συμπληρωματική πηγή θέρμανσης και υπό αυστηρές προϋποθέσεις, εφόσον πληρούν συγκεκριμένα πρότυπα – π.χ. μόνο ενεργειακά τζάκια νέας γενιάς, κλειστού τύπου.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα 690 δημοτικά διαμερίσματα και κοινότητες σε όλη τη Γαλλία θα έχουν απαγορεύσει τα ανοιχτά τζάκια ως το τέλος του 2026. Σε ορισμένες περιοχές θα απαγορεύονται σταδιακά οι ξυλόσομπες παλαιού τύπου και τα χτιστά τζάκια που χρονολογούνται πριν από το 2002.
Αυστηρές κυρώσεις
Οι κυρώσεις για μη συμμόρφωση αναμένονται να είναι αυστηρές, με τα πρόστιμα να ξεκινάνε από 450 ευρώ και να φτάνουν τα 1.500 ευρώ, ανάλογα με την περιοχή, ενώ μπορεί να διπλασιαστούν σε περίπτωση υποτροπής της παράβασης. Τα τζάκια, και άλλες ανοιχτές εστίες καύσης ξύλου, θεωρούνται από τα πλέον επιβαρυντικά για την ατμόσφαιρα, καθώς «ενοχοποιούνται» για την εκπομπή λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων PM 2,5 – τα οποία εισχωρούν στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος.
Σύμφωνα με επιστημονική μελέτη, η καθημερινή χρήση ανοιχτής εστίας θέρμανσης με καύση ξύλου για τέσσερις ώρες την ημέρα – χωρίς ανανέωση του αέρα με εξωτερικο αερισμό – μπορεί να μειώσει το προσδόκιμο ζωής των ενοίκων κατά 1,6 χρόνια.
Υπό διωγμό τα τζάκια και στην Αγγλία
Αν ο φίλος της Μέρι Πόπινς, ο εύθυμος καπνοδοχοκαθαριστής Μπερτ, ζούσε στην Αγγλία του Κιρ Στάρμερ, θα ήταν άνεργος ή θα είχε αλλάξει επάγγελμα. Η κυβέρνηση των Εργατικών έχει στα σκαριά επικαιροποιημένο στρατηγικό σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος (Εnvironmental Improvement Plan – EIP), το οποίο ενδέχεται να θέσει νέους περιορισμούς στα τζάκια και τις ξυλόσομπες.
Μιλώντας στην εφημερίδα Guardian, η υπουργός Περιβάλλοντος Έμα Ρέινολντς, δήλωσε ότι το νέο πλαίσιο θεσπίζει μεταξύ άλλων πιο αυστηρούς στόχους για τη μείωση της συγκέντρωσης αιωρούμενων μικροσωματιδίων PM2,5, ώστε να αντιστοιχούν στους τρέχοντες στόχους της ΕΕ.
Μεταξύ άλλων εξετάζεται η αυστηροποίηση των ορίων ρύπανσης σε περιοχές «ελέγχου καπνού», οι οποίες ήδη περιορίζουν τη χρήση συγκεκριμένων στερεών καυσίμων και μέσων θέρμανσης. Για παράδειγμα ορίζουν ότι το ότι το ξύλο μπορεί να καεί μόνο σε εγκεκριμένους τύπους σομπών ή καυστήρων και όχι σε τζάκια.
Το νέο πλαίσιο θα μπορούσε να φέρει μια πιο αποτελεσματική απαγόρευση των παλαιότερων συσκευών καύσης ξύλου, ενώ σε ορισμένες περιοχές μπορεί να απαγορευθεί πλήρως η χρήση ξυλόσομπας, ακόμα και της λεγόμενης «οικολογικής».
Τζάκια και αιωρούμενα σωματίδια
Σύμφωνα με την αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, η επιτρεπτή ετήσια οριακή τιμή για τα λεπτά σωματίδια PM2,5, που θεωρούνται τα πιο επικίνδυνα, έχει μειωθεί στα 10 μg/m3 (μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο), από 25 μg/m3, όριο που ίσχυε ως και το 2024.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ καλούνται να έχουν συμμορφωθεί με τον παραπάνω στόχο ως το 2030, ώστε να προσεγγίσουν σταδιακά τα πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που συνιστούν ετήσιο όριο PM2,5 τα 5 μg/m3 .
Για την Ελλάδα, μια ματιά στους χάρτες της εφαρμογής iqair.com για την ποιότητα του αέρα, διαπιστώνει τιμές μικροσωματιδίων PM2,5 ως και τρεις φορές πάνω από τα όρια του ΠΟΥ.
Ευρωπαϊκές πόλεις: Βάλτε φρένο σε τζάκια και ξυλόσομπες
Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στην αναθεώρηση των κανόνων οικολογικού σχεδιασμού (Ecodesign) για τις συσκευές θέρμανσης στερεών καυσίμων, οι ευρωπαϊκές πόλεις ζητούν να παρθούν ολοκληρωμένα μέτρα, για μια σημαντική αλλά υποτιμημένη πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης: την καύση ξύλου για θέρμανση.
Το δίκτυο ευρωπαϊκών πόλεων Εurocities, μέλος του οποίου είναι και η Αθήνα, τονίζει σε σχετική παρέμβαση, ότι ο καπνός από το ξύλο συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην παρουσία επιβλαβών λεπτών και υπερλεπτών σωματιδίων στον αέρα, τα οποία, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, συνδέονται με πάνω από 240.000 πρόωρους θανάτους ετησίως.
Οι πόλεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της κρίσης δημόσιας υγείας, εφαρμόζοντας ένα συνδυασμό απαγορεύσεων, οικονομικών κινήτρων και εκστρατειών ευαισθητοποίησης του κοινού. Ωστόσο, οι προσπάθειές τους υπονομεύονται πολύ συχνά από ξεπερασμένα πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ που επιτρέπουν την παραμονή ρυπογόνων συσκευών στην αγορά.
Ζητούνται αυστηρότεροι κανόνες
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να διατηρήσει τον στόχο της να μειώσει κατά το ήμισυ τους πρόωρους θανάτους από ατμοσφαιρική ρύπανση έως το 2030 και να θεσπίσει αυστηρούς κανόνες οικολογικού σχεδιασμού για όλες τις συσκευές καύσης ξύλου», υπογραμμίζει το δίκτυο ευρωπαϊκών πόλεων Eurocities.
Η δήλωση επισημαίνει την ανάγκη για αυστηρότερα όρια εκπομπών για τις νέες συσκευές, τη σταδιακή κατάργηση των πιο ρυπογόνων μοντέλων και τη διασφάλιση ότι μόνο συσκευές τελευταίας τεχνολογίας με χαμηλές εκπομπές θα μπορούν να διατίθενται στην αγορά στο μέλλον. Η αυτοματοποίηση του ελέγχου της ροής του αέρα είναι μια άλλη βασική σύσταση, με στόχο τη μείωση των εκπομπών που προκαλούνται από λάθη των χρηστών, οι οποίες μπορούν να προκύψουν ακόμη και από τα πιο καθαρά μοντέλα, εάν δεν λειτουργούν σωστά.
.
