Politica 89.8
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η έγκριση της Λιβύης και οι επιπτώσεις για την Κρήτη
Έπειτα από έξι χρόνια, η Βουλή της Λιβύης ενέκρινε τη συμφωνία με την Τουρκία, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο και τις ενεργειακές έρευνες νότια της Κρήτης.
Σημαντική εξέλιξη στο ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου σημειώθηκε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026, καθώς το κοινοβούλιο της Λιβύης ενέκρινε τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία, αλλάζοντας τη στάση που είχε υιοθετήσει το 2020, όταν είχε αρνηθεί να την κυρώσει.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς αφορά τις συνεχιζόμενες διαφωνίες για τα θαλάσσια όρια στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και τις περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, όπου σχεδιάζονται έρευνες για την αναζήτηση υδρογονανθράκων.
Την έγκριση επιβεβαίωσαν αρχικά στο Reuters δύο μέλη του λιβυκού κοινοβουλίου, ενώ στη συνέχεια ακολούθησε ανακοίνωση από τον εκπρόσωπο του νομοθετικού σώματος.
Από την υπογραφή στην κοινοβουλευτική έγκριση
Το μνημόνιο υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, η οποία είχε την έδρα της στην Τρίπολη.
Η Βουλή που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη είχε απορρίψει τη συμφωνία, αμφισβητώντας τη νομιμότητά της, και το 2020 είχε αποφασίσει να μην την εγκρίνει. Με τη νέα απόφαση, η προηγούμενη στάση του κοινοβουλίου μεταβάλλεται, σε μια εξέλιξη που ενδέχεται να επηρεάσει τις πολιτικές ισορροπίες και τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.
Οι πανηγυρισμοί στην Τουρκία
Η είδηση της έγκρισης προβλήθηκε εκτενώς από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία συνέδεσαν την εξέλιξη με τη στρατηγική της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το CNN Türk έκανε αναφορά στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενώ άλλα δημοσιεύματα εκτίμησαν ότι η απόφαση θα μπορούσε να διευκολύνει την επέκταση των τουρκικών υπεράκτιων ερευνών σε λιβυκές θαλάσσιες περιοχές.
Ωστόσο, οι συγκεκριμένες αναφορές αποτελούν εκτιμήσεις των τουρκικών μέσων ενημέρωσης και δεν συνιστούν επιβεβαίωση ότι έχουν δρομολογηθεί νέες ερευνητικές δραστηριότητες.
Στο επίκεντρο οι έρευνες νότια της Κρήτης
Η απόφαση της λιβυκής Βουλής έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένουν ανοιχτές οι διαφωνίες μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι περιοχές «Νότια της Κρήτης 1», «Νότια της Κρήτης 2» και «Νοτιοδυτικά της Κρήτης», οι οποίες περιλαμβάνονται στον ελληνικό σχεδιασμό για σεισμικές έρευνες.
Η σχετική προκήρυξη προβλέπει έρευνες δύο και τριών διαστάσεων (2D και 3D) σε οκτώ συνολικά περιοχές. Για τον καθορισμό των ελληνικών θαλάσσιων οικοπέδων εφαρμόζεται το πλαίσιο του νόμου 4001/2011, με τη μέση γραμμή να χρησιμοποιείται ως εξωτερικό όριο σε περιοχές όπου δεν υπάρχει διμερής συμφωνία οριοθέτησης.
Ορισμένες από τις περιοχές αυτές βρίσκονται σε θαλάσσιες εκτάσεις τις οποίες διεκδικεί και η λιβυκή πλευρά, επικαλούμενη το τουρκολιβυκό μνημόνιο και άλλες μονομερείς οριοθετήσεις.
Η διακοίνωση της Λιβύης προς την Ελλάδα
Στις 24 Αυγούστου 2026, η Λιβύη είχε αποστείλει ρηματική διακοίνωση προς την Ελλάδα, εκφράζοντας αντιρρήσεις για τις σχεδιαζόμενες έρευνες σε περιοχές νότια της Κρήτης.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η λιβυκή πλευρά υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες θαλάσσιες εκτάσεις δεν έχουν οριοθετηθεί μεταξύ των δύο χωρών. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η συνέχιση των ελληνικών ενεργειών θα μπορούσε να δυσχεράνει τις διμερείς διαπραγματεύσεις ή ακόμη και να οδηγήσει στη διακοπή τους.
Η διακοίνωση παρέπεμπε, μεταξύ άλλων, στην πρόσκληση υποβολής προσφορών που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 17 Αυγούστου 2026, καθώς και σε ελληνική δημοσίευση της 30ής Ιουνίου 2026.
Η Λιβύη υποστήριξε επίσης ότι οι ελληνικές κινήσεις επηρεάζουν τη λιβυκή υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη στοιχεία που είχε καταθέσει μονομερώς στον ΟΗΕ στις 27 Μαΐου 2025. Οι θέσεις αυτές αποτελούν τους ισχυρισμούς της λιβυκής πλευράς και δεν συνιστούν συμφωνημένη οριοθέτηση μεταξύ των δύο κρατών.
Η Γαύδος και οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες
Σημαντικό μέρος της αντιπαράθεσης αφορά τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι θαλάσσιες ζώνες και την επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι λιβυκές διεκδικήσεις περιλαμβάνουν θέσεις που δεν αναγνωρίζουν πλήρη επήρεια σε νησιά όπως η Γαύδος. Παράλληλα, γίνεται αναφορά και στο ζήτημα του Κόλπου της Σύρτης.
Οι διαφωνίες αυτές σχετίζονται με τον καθορισμό της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κρήτη και τα γύρω νησιά να έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πλευρά.
Αλλαγή ηγεσίας στο λιβυκό κοινοβούλιο
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η μεταβολή της στάσης της Βουλής συνδέεται και με τις αλλαγές στην ηγεσία της. Ο Αγκίλα Σάλεχ αποχώρησε από την προεδρία του κοινοβουλίου, την οποία κατείχε επί δώδεκα χρόνια, ενώ ο διάδοχός του συνδέεται με το πολιτικό περιβάλλον του Σαντάμ Χαφτάρ.
Ο Σάλεχ είχε εκφράσει την αντίθεσή του στο τουρκολιβυκό μνημόνιο από την περίοδο της υπογραφής του και είχε διατηρήσει επαφές με την ελληνική πλευρά. Η αλλαγή στην κοινοβουλευτική ηγεσία προηγήθηκε της νέας απόφασης για τη συμφωνία.
Τι σημαίνει η απόφαση για την Κρήτη
Η έγκριση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή αποτελεί νέα εξέλιξη στις σχέσεις Τουρκίας και Λιβύης, ωστόσο δεν ισοδυναμεί από μόνη της με νέα οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης.
Παράλληλα, δεν επιλύει τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Αντίθετα, ενδέχεται να επηρεάσει τη στάση της λιβυκής πλευράς σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, όπου η Ελλάδα σχεδιάζει ενεργειακές έρευνες.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει πώς θα αξιοποιηθεί πολιτικά η κοινοβουλευτική έγκριση και κατά πόσο θα επηρεάσει τις σχέσεις των εμπλεκόμενων χωρών και τις εξελίξεις γύρω από τις θαλάσσιες διεκδικήσεις στην περιοχή.
