Α. Συρίγος: «Δεν μπορεί για ένα γινάτι να αποσύρουμε τους Patriot από τη Σαουδική Αραβία – Με την Τουρκία πρέπει να συζητάμε γιατί είναι επικίνδυνος αντίπαλος»

Σαφή θέση υπέρ της παραμονής των ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία, εφόσον δεν συντρέχουν επιχειρησιακοί λόγοι επιστροφής τους, πήρε ο βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής Άγγελος Συρίγος, μιλώντας στον Politica 89.8 και στον Χρήστο Κώνστα, στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά».

Ο κ. Συρίγος χαρακτήρισε λάθος μια ενδεχόμενη απόσυρσή τους ως πολιτική αντίδραση στη συμφωνία της Σαουδικής Αραβίας με την Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι η διεθνής παρουσία της Ελλάδας ενισχύει τη θέση της και ότι η χώρα οφείλει να λειτουργεί ως «ενεργητικός παράγοντας ασφάλειας».

Την ίδια ώρα, περιέγραψε την Τουρκία ως «επικίνδυνο αντίπαλο», εξηγώντας γιατί, ακόμη και όταν Αθήνα και Άγκυρα διαφωνούν ριζικά, οι δίαυλοι επικοινωνίας πρέπει να παραμένουν ανοικτοί. Προειδοποίησε ότι η περίοδος των «ήρεμων νερών» δεν μπορεί να έχει μακροημέρευση εφόσον δεν υπάρχει πρόοδος στις ελληνοτουρκικές διαφορές, ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στη «Γαλάζια Πατρίδα», στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και στον κρίσιμο ρόλο της στρατιωτικής ισχύος και των ισχυρών συμμαχιών ως παράγοντα αποτροπής.

«Με την Τουρκία πρέπει να συζητάς γιατί είναι επικίνδυνος αντίπαλος»

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Άγγελος Συρίγος στην ανάγκη διατήρησης ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με την Άγκυρα, ακόμη και σε περιόδους έντονης διαφωνίας. Όπως τόνισε, η συζήτηση δεν σημαίνει αποδοχή ή νομιμοποίηση των τουρκικών διεκδικήσεων, αλλά αποτελεί εργαλείο αποτροπής μιας ανεξέλεγκτης κρίσης.

«Με την Τουρκία συζητάς έστω και αν είναι για να διαφωνείς. Αλλά πρέπει να συζητάς», ανέφερε, παραπέμποντας και στην κρίση του 1987, για να προσθέσει με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο: «Πρέπει να συζητάς γιατί είναι ένας επικίνδυνος αντίπαλος. Καλό είναι να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας».

Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι οι συνομιλίες δεν μπορούν να αποτρέψουν μια σύγκρουση εάν η Τουρκία την έχει συνειδητά αποφασίσει. Μπορούν, όμως, να εμποδίσουν μια κρίση που θα προκύψει από λάθος υπολογισμό: «Άμα έχει πάρει η Τουρκία την απόφαση να προχωρήσει σε σύγκρουση, πάμε σε σύγκρουση. Όσο και να μιλάς δεν την αποτρέπεις. Μπορείς όμως να αποτρέψεις παρανοήσεις, οι οποίες εύκολα συμβαίνουν μεταξύ δύο εξαιρετικά καχύποπτων κρατών το ένα για το άλλο. Μπορείς να καταλάβεις πώς σκέφτεται ο άλλος και να αποτρέψεις εξελίξεις».

Τα «ήρεμα νερά» είχαν ημερομηνία λήξης

Ο βουλευτής της ΝΔ υποστήριξε ότι η Τουρκία απομακρύνεται σταδιακά από το κλίμα των «ήρεμων νερών», επισημαίνοντας όμως ότι αυτή η περίοδος δεν αποτέλεσε ποτέ μια μόνιμη στρατηγική επίλυσης των ελληνοτουρκικών.

«Τα ήρεμα νερά δεν ήταν μία πολιτική ούτε μία στρατηγική. Ήταν μία τακτική περίοδος στην οποία οι δύο χώρες θα έπρεπε να επιλύσουν τις διαφορές τους. Αυτή τη στιγμή δεν επιλύουν τις διαφορές τους. Επομένως τα πράγματα θα επανέλθουν σε παλαιότερη κατάσταση», σημείωσε.

Παράλληλα, αναγνώρισε τα οφέλη που είχε για την Ελλάδα η περίοδος αποκλιμάκωσης, καθώς περιορίστηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα οι εντάσεις στο Αιγαίο και, όπως ανέφερε, δόθηκε στη χώρα η δυνατότητα να ενισχύσει καλύτερα την αποτρεπτική της ισχύ.

«Η Ελλάδα είναι ένα κράτος το οποίο δεν επιλέγει τις φασαρίες, δεν επιλέγει τις πολεμικές εντάσεις, άρα αυτό ήταν κάτι θετικό», είπε, προσθέτοντας ότι «αυτό μας έδωσε και τη δυνατότητα να μπορέσουμε να εξοπλιστούμε καλύτερα».

Ο κ. Συρίγος επανέλαβε παράλληλα τη θεμελιώδη διαφορά των δύο χωρών ως προς την ατζέντα του διαλόγου: «Η Ελλάδα λέει ότι είναι μόνο μία διαφορά, η Τουρκία λέει ότι είναι πολλές διαφορές. Η Ελλάδα λέει ότι η μοναδική διαφορά είναι η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ. Η Τουρκία επιμένει να βάζει στο τραπέζι αποστρατιωτικοποίηση νησιών, γκρίζες ζώνες και μία σειρά άλλων ζητημάτων».

«Η Γαλάζια Πατρίδα ως νόμος θα κάνει πολύ κακό στη διπλωματία»

Ιδιαίτερα ανήσυχος εμφανίστηκε για το ενδεχόμενο θεσμικής κατοχύρωσης της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέσω τουρκικής νομοθεσίας. Κατά τον κ. Συρίγο, ακόμη κι αν πρόκειται για εσωτερικό νόμο της Τουρκίας, οι συνέπειές του στις διπλωματικές επαφές Αθήνας και Άγκυρας μπορεί να είναι εξαιρετικά σοβαρές.

«Το πρόβλημα για μένα είναι άλλο. Είναι ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν επαφές μεταξύ των δύο πλευρών, μεταξύ πρέσβεων, μεταξύ υπουργών. Εάν ψηφιστεί αυτός ο νόμος, θα λένε στους Τούρκους “ξέρετε, αυτό που κάνατε είναι εντελώς αντίθετο προς το διεθνές δίκαιο”. Οι απαντήσεις των Τούρκων θα λένε “μπορεί, αλλά εμείς το κάνουμε κατ’ εφαρμογή του συγκεκριμένου νόμου που έχουμε ψηφίσει”. Και εκεί θα τελειώνει η συζήτηση».

Η προειδοποίησή του ήταν σαφής: «Θα κάνει πολύ κακό στη διπλωματία. Και μένω στη διπλωματία, διότι υπάρχει και ένα δεύτερο στάδιο. Αν κάποιος επιχειρήσει να το εφαρμόσει αυτό το πράγμα στην πράξη, εκεί θα υπάρξει και η πολεμική ένταση στην πράξη».

Ως προς την ελληνική αντίδραση, εκτίμησε ότι η Αθήνα πρέπει να αξιοποιήσει τα σημεία στα οποία η Άγκυρα έχει πραγματικό στρατηγικό ενδιαφέρον, αναφέροντας μεταξύ άλλων τη συμμετοχή της Τουρκίας στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα και την επιδίωξή της για την απόκτηση F-35. «Αυτά που έκανε μας δίνουν εξαιρετικά όπλα για να τινάξουμε στον αέρα όλη αυτή την προσπάθεια της Τουρκίας και εκεί πρέπει να επικεντρωθούμε», υπογράμμισε.

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ο Άγγελος Συρίγος έθεσε δύο προτεραιότητες: το έργο να ολοκληρωθεί λόγω της στρατηγικής σημασίας του, αλλά ταυτόχρονα να αποφευχθεί μια πολεμική σύγκρουση με την Τουρκία.

«Το κρίσιμο σημείο είναι δύο κρίσιμα σημεία. Το ένα είναι να γίνει το έργο, γιατί είναι στρατηγικής σημασίας. Το δεύτερο είναι να γίνει το έργο χωρίς σύγκρουση με την Τουρκία, χωρίς πολεμική σύγκρουση», τόνισε.

Στο πλαίσιο αυτό απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στη γαλλική παρουσία και στη δυνατότητα της Ελλάδας να εκπέμπει ένα ισχυρό αποτρεπτικό μήνυμα προς την Άγκυρα. «Πώς χτίζεις ένα αφήγημα για να το παρουσιάσεις στην Τουρκία και να λειτουργήσει όλο αυτό αποτρεπτικά και να την πείσεις να μείνει σε κάποιες διαμαρτυρίες, να μείνει σε κάποιες κινήσεις οι οποίες δεν θα έχουν πολεμικό χαρακτήρα. Ο γαλλικός παράγοντας είναι η εγγύηση απέναντι στο έργο».

«Ισχυρό στρατό και ισχυρούς συμμάχους»

Ο κ. Συρίγος συμπύκνωσε τη λογική της ελληνικής αποτροπής σε δύο στοιχεία: στρατιωτική ισχύ και συμμαχίες.

«Ο Μακιαβέλι συμβούλευε τον ηγεμόνα του ότι χρειάζεται δύο πράγματα: ισχυρό στρατό και ισχυρούς συμμάχους. Ισχυρό στρατό πρέπει να έχεις. Είναι κάτι που έχουμε. Ισχυρούς συμμάχους τους χρειάζεσαι για να περάσεις τα σωστά μηνύματα στον αντίπαλό σου».

Και σε ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σημεία της συνέντευξης ξεκαθάρισε ότι η κύρια ευθύνη υπεράσπισης της ελληνικής επικράτειας ανήκει στην ίδια την Ελλάδα: «Μην τρέφουμε ψευδαισθήσεις ότι θα έρθουν οι Λουξεμβουργιανοί πεζοναύτες να υπερασπιστούν το Καστελόριζο. Εμείς πρέπει να το υπερασπιστούμε».

Άλλο όμως, όπως εξήγησε, να βρίσκεται η Ελλάδα μόνη στο πεδίο και άλλο να γνωρίζει η Άγκυρα ότι δίπλα στις ελληνικές δυνάμεις υπάρχει έμπρακτη παρουσία ενός ισχυρού συμμάχου: «Είναι διαφορετικό να ξέρεις ότι δίπλα στο ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό θα πετάνε από πάνω και τέσσερα γαλλικής ιδιοκτησίας Rafale, εκτός από τα δικά μας. Είναι διαφορετικό να ξέρεις ότι στο πεδίο θα βρίσκεται ένα πολεμικό πλοίο. Παίζει ρόλο. Η Τουρκία το υπολογίζει».

Γιατί δεν βλέπει αυτή τη στιγμή θερμό επεισόδιο

Παρά τη συσσώρευση εστιών έντασης, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου εξήγησε γιατί δεν θεωρεί ότι οι δύο χώρες βρίσκονται αυτή τη στιγμή μπροστά σε άμεσο θερμό επεισόδιο εξαιτίας των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων.

«Αυτή τη στιγμή τα δύο θαλάσσια πάρκα δεν έχουν περιεχόμενο. Δηλαδή οι Τούρκοι όρισαν απλώς τις περιοχές τους και δεν έχουν κάποιο περιεχόμενο», σημείωσε, εξηγώντας ότι διαφορετική κατάσταση θα δημιουργούνταν εάν η Τουρκία επιχειρούσε να επιβάλει στην πράξη συγκεκριμένους περιορισμούς ή απαγορεύσεις.

«Τίποτα από αυτά δεν έχει τεθεί. Υπό αυτή την έννοια δεν θεωρώ ότι αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε ενώπιον θερμού επεισοδίου», ανέφερε.

Patriot: «Να φύγουμε εμείς για να τους δείξουμε; Είναι λάθος»

Ξεκάθαρη ήταν η τοποθέτηση του Άγγελου Συρίγου για τη συζήτηση περί επιστροφής των ελληνικών Patriot από τη Σαουδική Αραβία μετά τη συμφωνία του Ριάντ με την Άγκυρα.

«Είναι λάθος κατά τη γνώμη μου να επιστρέψουν στην Ελλάδα ως γινάτι για τη συμφωνία. Εάν χρειάζεται για επιχειρησιακούς λόγους να γυρίσουν, να γυρίσουν. Αλλά ως γινάτι επειδή οι Σαουδάραβες υπέγραψαν συμφωνία με την Τουρκία, είναι λάθος».

Ο κ. Συρίγος συνέδεσε άμεσα την παρουσία των Patriot με τον ευρύτερο γεωπολιτικό ρόλο που θέλει να διαδραματίζει η Ελλάδα: «Πρέπει να καταλάβουμε ότι ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο μετράει η διεθνής παρουσία σου. Δεν αρκεί να είσαι παθητικός παράγοντας ασφάλειας. Πρέπει να είσαι ενεργητικός παράγοντας ασφάλειας σε αυτό το σύστημα».

Όπως εξήγησε, η δυνατότητα μιας χώρας να συνεισφέρει έμπρακτα στην ασφάλεια άλλων κρατών ενισχύει και τη δική της θέση στα κέντρα λήψης αποφάσεων. «Σου λέει ο άλλος “με αυτόν συζητώ”. Δεν είναι ένα αδιάφορο κράτος. Είναι ένα κράτος το οποίο μπορεί να έχει θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».

Χρησιμοποίησε μάλιστα τη χαρακτηριστική φράση που απέδωσε στον Καναδό πρωθυπουργό: «Ή θα κάθεσαι γύρω από το τραπέζι ή θα είσαι το μενού στη μέση του τραπεζιού». Και κατέληξε: «Η παρουσία μας στη Σαουδική Αραβία μάς δίνει δυνατότητα να καθόμαστε γύρω από το τραπέζι. Δεν πρέπει να φεύγουμε».

«Αν είναι πολιτική η αντίδραση, οι Patriot πρέπει να παραμείνουν»

Ο Άγγελος Συρίγος έκανε, πάντως, μία κρίσιμη διάκριση: διαφορετικό ζήτημα αποτελεί μια ενδεχόμενη επιστροφή των Patriot εφόσον το επιβάλλουν οι επιχειρησιακές ανάγκες της χώρας και διαφορετικό η αποχώρησή τους ως πολιτική απάντηση στη Σαουδική Αραβία.

«Μπορεί να είναι άλλοι επιχειρησιακοί λόγοι που χρειάζονται στον ελληνικό χώρο. Αυτό δεν το ξέρω. Αλλά αν είναι ως μήνυμα “γιατί υπογράψατε τη συμφωνία με τους Τούρκους”, είναι λάθος», ανέφερε.

Μάλιστα, όταν ρωτήθηκε εάν θα διατηρούσε την ίδια θέση ακόμη και σε περίπτωση σχετικής κυβερνητικής απόφασης, ήταν κατηγορηματικός: «Αν το αποφασίσει το ΚΥΣΕΑ λέγοντας ότι αυτό γίνεται για τη συμφωνία, εγώ προσωπικώς θεωρώ ότι είναι λάθος. Εάν θεωρεί το ΚΥΣΕΑ ότι πρέπει να επιστρέψουν για άλλους επιχειρησιακούς λόγους, εκεί δεν μπορώ να έχω άποψη. Το ΚΥΣΕΑ γνωρίζει πολύ καλύτερα το θέμα. Εάν το κάνει όμως για πολιτικούς λόγους, ναι, θεωρώ ότι πρέπει να παραμείνουν στη Σαουδική Αραβία. Αυτή είναι η άποψή μου».

«Αν δεν βρίσκονται λύσεις, το πρόβλημα θα επανέλθει»

Κλείνοντας τη συνέντευξή του στον Politica 89.8 και στον Χρήστο Κώνστα, ο Άγγελος Συρίγος επανήλθε στη Διακήρυξη των Αθηνών και στο μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων, επιμένοντας ότι η διαδικασία αποκλιμάκωσης δεν αποτελούσε αυτοσκοπό αλλά μια περίοδο που θα έπρεπε να αξιοποιηθεί για την αναζήτηση λύσεων.

«Επαναλαμβάνω, η Διακήρυξη των Αθηνών είχε τακτικό χαρακτήρα. Είναι μία φάση στην οποία περνούν τα δύο κράτη προκειμένου να συζητήσουν για να βρουν λύσεις στα προβλήματά τους».

Η τελευταία του επισήμανση αποτύπωσε και την εκτίμησή του για το τι ακολουθεί εφόσον το σημερινό αδιέξοδο συνεχιστεί: «Αν δεν βρίσκουν λύσεις στα προβλήματά τους, τότε το πρόβλημα θα επανέλθει σε σύντομο χρονικό διάστημα».