Politica 89.8
Ν.Παπανικολάου: «Δική μας αποτυχία η πτώση των 17χρονων-Αλλαγές σε όρεξη, ύπνο και ενθουσιασμό τα σημάδια της εφηβικής κατάθλιψης»
Η εικόνα δύο 17χρονων κοριτσιών να χάνονται τόσο βίαια και τόσο πρόωρα δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη τραγική είδηση. Είναι μια κοινωνική κραυγή. Ένα σοκ που αναγκάζει οικογένειες, σχολεία, ειδικούς και κοινωνία να κοιταχτούν στον καθρέφτη και να αναρωτηθούν τι ακριβώς δεν είδαν, τι δεν άκουσαν και κυρίως τι δεν πρόλαβαν.
Ο κλινικός ψυχολόγος Νίκος Παπανικολάου, μιλώντας στον Politica 89.8 και στον Χρήστο Κώνστα στην εκπομπή «Καθαρά Πολιτικά», επιχείρησε να φωτίσει τις πιο σκοτεινές πτυχές της εφηβικής κατάθλιψης, της αυτοκτονικότητας και της κοινωνικής αποτυχίας πίσω από τέτοιες τραγωδίες.
«Πριν αποτύχουν τα παιδιά, αποτύχαμε εμείς»
Ο Νίκος Παπανικολάου στάθηκε ιδιαίτερα στη λέξη «αποτυχία», επισημαίνοντας ότι πριν ακόμη τα ίδια τα παιδιά πιστέψουν πως δεν έχουν μέλλον ή προοπτική, είχε προηγηθεί η αποτυχία της κοινωνίας να τα προστατεύσει. Όπως τόνισε, η κοινωνία απέτυχε να προσφέρει υγιή πρότυπα, το εκπαιδευτικό σύστημα απέτυχε να πείσει ότι οι Πανελλαδικές δεν καθορίζουν την αξία ενός ανθρώπου, ενώ οικογένεια και κοινωνικός περίγυρος δεν κατάφεραν να διαγνώσουν εγκαίρως το ψυχικό φορτίο που κουβαλούσαν τα δύο κορίτσια. «Πριν αποτύχουν εκείνες, αποτύχαμε εμείς να τις προστατεύσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, δίνοντας το στίγμα μιας συζήτησης που ξεπερνά τα στενά όρια ενός μεμονωμένου περιστατικού.
Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται
Ο κλινικός ψυχολόγος εξήγησε ότι η εφηβική κατάθλιψη πολλές φορές εκδηλώνεται διαφορετικά από εκείνη των ενηλίκων και γι’ αυτό συχνά περνά απαρατήρητη. Η έλλειψη χαράς, η συναισθηματική φτώχεια, οι αλλαγές στις συνήθειες ύπνου και διατροφής, η απότομη πτώση της σχολικής επίδοσης, η κούραση ακόμη και για απλές δραστηριότητες, αλλά και η ευερεθιστότητα ή η επιθετικότητα, αποτελούν καμπανάκια κινδύνου που δεν πρέπει να ερμηνεύονται επιπόλαια ως «φυσιολογική εφηβεία». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην αέναη αναζήτηση έντονων συγκινήσεων από εφήβους που προσπαθούν, όπως είπε, να «ανεβάσουν την αδρεναλίνη τους» για να καλύψουν το εσωτερικό κενό και την κατάθλιψη που βιώνουν.
Η αυτοκτονική μίμηση και ο επικίνδυνος ρόλος των social media
Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία είναι το φαινόμενο της «αυτοκτονικής μίμησης». Ο Νίκος Παπανικολάου προειδοποίησε ότι ειδικά στην εφηβεία, όπου η ανάγκη ταύτισης είναι έντονη, η υπερβολική προβολή τέτοιων περιστατικών μπορεί να λειτουργήσει μιμητικά. Εξήγησε ότι η λεπτομερής περιγραφή μεθόδων, η δραματοποίηση και η «ρομαντικοποίηση» της αυτοχειρίας στα social media ή ακόμη και σε μερίδα των ΜΜΕ, μπορεί να λειτουργήσει ως επικίνδυνος οδηγός για άλλους επιβαρυμένους ψυχικά εφήβους. Γι’ αυτό και επέμεινε πως η δημόσια συζήτηση πρέπει να μετατοπιστεί από τον εντυπωσιασμό στην ανάγκη για βοήθεια, πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση.
Ο ρόλος της οικογένειας και το βάρος της ενοχής
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στον ρόλο της οικογένειας, με τον κ. Παπανικολάου να υπογραμμίζει πως πολλές φορές οι γονείς παρερμηνεύουν σοβαρά σημάδια ως «συνηθισμένες εφηβικές συμπεριφορές». Η ξαφνική πτώση βαθμολογίας, η απομόνωση, η απώλεια όρεξης ή η αδιαφορία για δραστηριότητες που παλαιότερα έδιναν χαρά, δεν πρέπει να αγνοούνται. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο βαρύ και συχνά παθολογικό πένθος που βιώνουν οι οικογένειες μετά από μια αυτοχειρία, ένα πένθος που συνοδεύεται από αδιάκοπα ερωτήματα και ενοχές γύρω από το «τι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει διαφορετικά». Όπως είπε, σε τέτοιες περιπτώσεις η βοήθεια ειδικών ψυχικής υγείας είναι απολύτως απαραίτητη ώστε να μπορέσει η οικογένεια να διαχειριστεί το τραύμα.
Το σχολείο δεν μπορεί να μένει θεατής
Ο Νίκος Παπανικολάου στάθηκε και στον καθοριστικό ρόλο της σχολικής κοινότητας, επισημαίνοντας ότι ένα παιδί περνά το ένα τρίτο της ημέρας του μέσα στο σχολείο και επομένως δεν γίνεται να παραμένει αόρατο όταν βιώνει μια τόσο σοβαρή ψυχική επιβάρυνση. Τόνισε πως εκπαιδευτικοί, συμμαθητές και σχολικοί ψυχολόγοι οφείλουν να είναι πιο ευαισθητοποιημένοι και πιο ενεργοί στον εντοπισμό τέτοιων περιστατικών, ενώ χαρακτήρισε ανεπαρκές το γεγονός ότι ένας ψυχολόγος καλείται συχνά να καλύψει εκατοντάδες μαθητές σε διαφορετικές σχολικές μονάδες. Παράλληλα, υποστήριξε ότι τα προγράμματα ενσυναίσθησης και ψυχικής εκπαίδευσης πρέπει να ξεκινούν ήδη από το δημοτικό σχολείο και να έχουν μακροχρόνιο χαρακτήρα, γιατί –όπως είπε– «οι νοοτροπίες δεν αλλάζουν σε έξι μήνες ή σε έναν χρόνο».
«Η κατάθλιψη είναι αναστρέψιμη όταν εντοπιστεί έγκαιρα»
Ο κλινικός ψυχολόγος επέμεινε ότι η κατάθλιψη δεν είναι αδιέξοδο και ότι η αυτοχειρία δεν αποτελεί λύση. Τόνισε ότι με έγκαιρη παρέμβαση, σωστή ψυχοθεραπευτική και –όπου χρειάζεται– φαρμακευτική υποστήριξη, η κατάσταση μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Κάλεσε οικογένεια, σχολείο, γειτονιά, κοινωνικές υπηρεσίες και δομές υγείας να λειτουργήσουν συλλογικά, σπάζοντας το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία και ενισχύοντας την πρόληψη πριν η σιωπή μετατραπεί σε τραγωδία.
