Politica 89.8
Πόσο επηρεάζουν τα γονίδια τη μακροζωία; Περισσότερο από όσο πιστεύαμε
Η άσκηση, η καλή διατροφή και η αποφυγή του καπνίσματος είναι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα να ζήσουμε μέχρι τα βαθιά γεράματα -τουλάχιστον αν δεν τύχει στο μεταξύ να μας πατήσει φορτηγό. Πέρα όμως από αυτούς τους εξωτερικούς παράγοντες, τα γονίδια έχουν επίσης σημασία. Όμως ο ρόλος που παίζουν στη μακροζωία είναι ένα ζήτημα που παραμένει ασαφές εδώ και δεκαετίες.
Nέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Science καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η διάρκεια ζωής εξαρτάται από το γενετικό προφίλ πολύ περισσότερο από ό,τι είχε εκτιμηθεί, καθώς καταλήγει ότι ο βαθμός συμμετοχής τους είναι περίπου 50%.
Το νούμερο είναι περίπου διπλάσιο σε σχέση με ότι εκτιμούσαν παλαιότερες μελέτες, βρίσκεται όμως σε συμφωνία με ευρήματα στα πειραματόζωων.
«Η διάρκεια ζωής αναμφισβήτητα διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες, όπως ο τρόπος ζωής, τα γονίδια και, κάτι εξίσου σημαντικό, η τυχαιότητα. Δείτε για παράδειγμα γενετικά πανομοιότυπους οργανισμούς που μεγαλώνουν σε παρόμοια περιβάλλοντα αλλά πεθαίνουν σε διαφορετικούς χρόνους» είπε στο Reuters ο Μπεν Σένχαρ του Ινστιτούτου Επιστήμης «Βάισμαν» στο Ισραήλ, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Το ποσοστό του 50% αφορά πάντως τις σύγχρονες κοινωνίες και όχι προηγούμενες εποχές: στο παρελθόν ο κίνδυνος θανάτου από ασθένειες ήταν υψηλότερος, όπως σημείωσαν οι ερευνητές, κάτι που σημαίνει ότι ο ρόλος των περιβαλλοντικών παραγόντων ήταν υψηλότερος από ό,τι σήμερα.
Αιτίες θανάτου
Οι ερευνητές ήθελαν να ξεπεράσουν έναν παράγοντα που επηρέαζε τις προηγούμενες μελέτες για το θέμα, οι περισσότερες του 19ου αιώνα, οι οποίες βασίζονταν σε δεδομένα για ζευγάρια δίδυμων αδελφών στη Σουηδία και τη Δανία, χώρες που τηρούν λεπτομερή αρχεία υγείας.
Το πρόβλημα είναι ότι τα αρχεία αυτά ανέγραφαν μόνο τις ημερομηνίες γέννησης και θανάτου χωρίς να διευκρινίζουν την αιτία του θανάτου.
Και αυτό σημαίνει ότι οι μελέτες δεν λάμβαναν υπόψη τους θανάτους από ατυχήματα, περιστατικά βίας, λοιμώδεις νόσους και άλλους εξωτερικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα –παράγοντες που οι συντάκτες της νέας μελέτης ονομάζουν «εξωγενή θνησιμότητα».
H μελέτη δείχνει ότι το περιβάλλον και τα γονίδια είναι εξίσου σημαντικά για τη μακροζωία
Για παράδειγμα, αν ένα άτομο πέθαινε σε ηλικία 90 ετών από φυσικά αίτια, ενώ ο δίδυμος αδελφός του είχε αποβιώσει στα 30 λόγω κάποιας λοιμώδους ασθένειας, τα δεδομένα θα έδιναν εσφαλμένα αποτελέσματα για τον ρόλο των γονιδίων.
Την εποχή που πραγματοποιήθηκαν αυτές οι έρευνες, επισήμανε ο Σένχαρ, τα αντιβιοτικά δεν είχαν ακόμα ανακαλυφθεί και η εξωγενής θνησιμότητα ήταν δέκα φορές μεγαλύτερη από ό,τι σήμερα.
Η νέα μελέτη βασίστηκε σε νεότερα δεδομένα από τη Σουηδία που ανέφεραν την αιτία θανάτου και περιλάμβαναν ζευγάρια διδύμων που είτε είχαν μεγαλώσει μαζί, είτε είχαν χωριστεί σε μικρή ηλικία και ανατράφηκαν από διαφορετικές οικογένειες.
Η ανάλυση έδειξε ότι, καθώς η εξωγενής θνησιμότητα πέφτει, ο ρόλος της κληρονομικότητας στη μακροζωία μεγαλώνει.
Ζευγάρια διδύμων
«Οι ομοζυγωτικοί δίδυμοι που μεγαλώνουν χωριστά μοιράζονται τα γονίδια αλλά όχι το περιβάλλον τους. Αυτό βοηθά να διαχωρίσουμε το ρόλο του γονιδιώματος από το περιβάλλον» εξήγησε ο Ούρι Αλόν, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Οι ετεροζυγωτικοί δίδυμοι, οι οποίοι μοιάζουν γενετικά όσο οποιαδήποτε αδέλφια, είναι ήταν επίσης χρήσιμοι στην ανάλυση επειδή μοιράζονται το ήμισυ του γενετικού υλικού τους.
«Προηγούμενες μελέτες σε διδύμους χρησιμοποίησαν στατιστικές μεθόδους που λειτουργούν καλά για άλλα χαρακτηριστικά — το ύψος, την αρτηριακή πίεση, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κ.λπ. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν επηρεάζονται από την εξωγενή θνησιμότητα» είπε ο Αλόν.
«Όμως το μέσο προσδόκιμο ζωής είναι το μοναδικό ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που επηρεάζεται έντονα από την εξωγενή θνησιμότητα. Επειδή η αιτία θανάτου δεν καταγραφόταν στις κλασικές μελέτες διδύμων, δεν είχε γίνει η σχετική διόρθωση» εξήγησε.
Τα ευρήματα θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις μελέτες για τη γήρανση, επισήμαναν οι ερευνητές.
«Οι χαμηλές εκτιμήσεις για τον ρόλο της κληρονομικότητας μπορεί να αποθάρρυναν τη χρηματοδότηση της έρευνας στη γενετική της γήρανσης» είπε ο Σένχαρ.
«Η μελέτη μας δικαιώνει την αναζήτηση γενετικών παραγόντων της μακροζωίας, δείχνοντας ότι το γενετικό σήμα είναι ισχυρό αλλά προηγουμένως ήταν κρυμμένο από τον “θόρυβο” στα δεδομένα» ανέφερε.
Τα γονίδια επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής και προς τις δύο κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν εξουθενωτικά γενετικά ελαττώματα που μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες και να μειώσουν τη μακροβιότητα. Από την άλλη, έχουν εντοπιστεί γονίδια που φαίνεται να προσφέρουν οφέλη για τη μακροζωία.=
«Πολλοίαιωνόβιοι φτάνουν την ηλικία των 100 ετών χωρίς σοβαρά ιατρικά προβλήματα», είπε ο Σένχαρ. «Είναι σαφές ότι αυτοί οι άνθρωποι διαθέτουν προστατευτικά γονίδια που τους προφυλάσσουν από την εμφάνιση ασθενειών που φυσιολογικά εμφανίζονται με την ηλικία» ανέφερε.
Και τόνισε, τέλος, ότι τα γονίδια που προσφέρουν μακροζωία δεν είναι ένα ή δύο αλλά εκατοντάδες ή χιλιάδες.
