Politica 89.8
Data Centers στην Κρήτη: Ψηφιακό Ελ Ντοράντο ή ενεργειακή αποικιοκρατία;
Η Κρήτη βρίσκεται εν μέσω μιας αθόρυβης αλλά δομικής οικονομικής και γεωστρατηγικής μεταμόρφωσης. Το νησί, που επί δεκαετίες στήριξε την ευημερία του στον τουρισμό και τον πρωτογενή τομέα, μετατρέπεται με ταχύτατους ρυθμούς στον δεύτερο ισχυρότερο πόλο έλξης επενδύσεων Data Centers στην Ελλάδα μετά την Αττική, λειτουργώντας ως η κεντρική ψηφιακή πύλη της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Το κίνητρο των επενδυτών είναι σαφές: η αξιοποίηση της μοναδικής γεωγραφικής θέσης του νησιού ως σταυροδρόμι που ενώνει ψηφιακά τρεις ηπείρους, την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική, όπου προσαιγιαλώνονται δεκάδες υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών παγκόσμιας εμβέλειας.
Ποιο είναι όμως το πραγματικό αποτύπωμα αυτής της μετάβασης για την τοπική κοινωνία; Πρόκειται για μια επένδυση που φέρνει ουσιαστική ανάπτυξη ή για μια ιδιωτική εκμετάλλευση των πόρων του νησιού με ελάχιστο τοπικό αντίκρισμα;
Το Politica ανοίγει τον πλήρη φάκελο των Data Centers στην Κρήτη, παραθέτοντας όλα τα δεδομένα, τα νούμερα, τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, τις έντονες τοπικές αντιδράσεις και τους γεωπολιτικούς κινδύνους αλλά μακριά απο αφορισμούς ή εγκωμιαστικές αναλύσεις για δήθεν…νέα γη της επαγγελίας.
Οι ¨ιδρυτές¨ απο Ολλανδία-Ιταλία και οι ενεργές υποδομές στο νησί
Αυτή τη στιγμή, η υφιστάμενη χαρτογράφηση της αγοράς στην Κρήτη περιλαμβάνει τρεις ενεργές και λειτουργούσες υποδομές, με τη συνολική τους ισχύ να προσεγγίζει τα 2,8 Megawatt (MW). Η πλέον κεντρική και εμπορική από αυτές είναι το HER1 στη Βιομηχανική Περιοχή Ηρακλείου, η οποία αποτελεί την πρώτη carrier-neutral εγκατάσταση στο νησί.
Ανήκει στην εταιρεία DIGITAL CRETE 1 ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ι.Κ.Ε., η οποία ελέγχεται εξ ολοκλήρου από την ολλανδική μητρική Digital Netherlands Holding B.V. και αποτελεί μέρος του αμερικανικού κολοσσού Digital Realty. Η μονάδα αυτή ξεκίνησε τη λειτουργία της με αρχική ισχύ 1 έως 2 MW, προσφέροντας 1,3 MW καθαρής υπολογιστικής ισχύος IT. Διαθέτει εταιρικό κεφάλαιο 4.000.000 ευρώ και, όπως είναι απολύτως φυσικό για έργα εντάσεως κεφαλαίου σε φάση αρχικής ανάπτυξης, κατέγραψε στην πρώτη περίοδο έσοδα 160,29 χιλιάδων ευρώ έναντι λογιστικών ζημιών προ φόρων ύψους 776,69 χιλιάδων ευρώ, καθώς οι μεγάλες κτιριακές και τεχνολογικές επενδύσεις προηγούνται της πλήρους εμπορικής εκμετάλλευσης.
Παράλληλα, στο νησί λειτουργεί το Data Center Βουτών στο Ηράκλειο, το οποίο αποτελεί μια αμιγώς ερευνητική και ακαδημαϊκή υποδομή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Υποστηρίζει το ακαδημαϊκό cloud και τα ερευνητικά προγράμματα των ιδρυμάτων με ισχύ 190 kW.
Την τριάδα των υφιστάμενων υποδομών συμπληρώνουν τα Χανιά, όπου ο ιταλικός τηλεπικοινωνιακός κολοσσός Sparkle διατηρεί εδώ και χρόνια έναν ιστορικό σταθμό προσγείωσης καλωδίων (Cable Landing Station) και Data Center, το οποίο λειτουργεί με πρόσβαση σε ισχύ 0,8 MW (800 kW), αποτελώντας για μεγάλο χρονικό διάστημα τον μοναδικό διεθνή ψηφιακό κρίκο του νησιού.
Το νέο κύμα των επενδύσεων και τα υπό εξέλιξη έργα
Πίσω από τις τρεις λειτουργούσες μονάδες, βρίσκεται σε εξέλιξη ένας επενδυτικός οργασμός νέων αδειοδοτήσεων και αιτημάτων που αναμένεται να προσθέσουν πάνω από 25 έως 30 MW νέας ισχύος στην Κρήτη μέσα στα επόμενα χρόνια.
Η μεγαλύτερη νέα επένδυση στο νησί, ύψους 70 εκατομμυρίων ευρώ, σχεδιάζεται στην περιοχή Κουδουνάρια (Βαρύπετρο) Χανίων από την εταιρεία Quadrivium Digital, η οποία είναι συμφερόντων της Prodea Investments. Η πρώτη φάση αυτού του μεγάλου campus έχει λάβει έγκριση σχεδιασμού για 7 MW, ενώ το πλάνο προβλέπει τη σταδιακή του επέκταση έως και τα 20 MW συνολικά.
Την ίδια στιγμή, η Digital Realty προχωρά τη δική της modular επέκταση στο Ηράκλειο. Το υφιστάμενο HER1 στη ΒΙ.ΠΕ Ηρακλείου σχεδιάστηκε εξαρχής ως αρθρωτή υποδομή και η εταιρεία διαθέτει ήδη την εγκεκριμένη τεχνική δυνατότητα για άμεσο πενταπλασιασμό της ισχύος της, προσθέτοντας έως και 4 MW επιπλέον, η οποία θα ενεργοποιείται σταδιακά ανάλογα με τη σύνδεση των νέων υποθαλάσσιων καλωδίων. Λόγω της πόντισης του νέου μεγάλου υποβρύχιου καλωδίου Green Med, ο ιταλικός όμιλος της Sparkle βρίσκεται επίσης σε στάδιο σχεδιασμού και ανάθεσης για ένα δεύτερο, σαφώς μεγαλύτερο Data Center στα Χανιά, το οποίο θα λειτουργήσει ως διευρυμένο τηλεπικοινωνιακό hub.
Σε θεσμικό επίπεδο, η Grid Telecom, θυγατρική του ΑΔΜΗΕ, αναπτύσσει δικά της ανοιχτά Data Centers και Σταθμούς Προσγείωσης Καλωδίων (CLS) στην Κρήτη, αξιοποιώντας τις νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Σε πανελλαδικό επίπεδο, οι Διαχειριστές διαχειρίζονται περίπου 75 αιτήματα για data centers που ζητούν συνολικά 5 έως 7 GW ισχύος.
Για να αποφευχθεί η ασφυξία του δικτύου, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θεσπίζει αυστηρά φίλτρα προτεραιότητας με τη μέθοδο “first ready, first served”, δίνοντας προβάδισμα σε στρατηγικές υποδομές όπως αυτές της Κρήτης, οι οποίες συνδέονται άμεσα με διεθνή καλώδια.
Η ενεργειακή εξίσωση και η αλήθεια για τα τιμολόγια των πολιτών
Η προσθήκη δεκάδων Megawatt ισχύος εγείρει εύλογα ερωτήματα στους πολίτες σχετικά με την ενεργειακή επάρκεια της Κρήτης και την πιθανή επιβάρυνση των λογαριασμών τους.
Η πραγματικότητα είναι ότι αν η Κρήτη παρέμενε ένα ενεργειακά απομονωμένο σύστημα βασισμένο σε παλιούς πετρελαϊκούς σταθμούς, η ζήτηση αυτή θα ήταν καταστροφική, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Σήμερα όμως, το νησί θωρακίζεται από τις μεγάλες υποβρύχιες διασυνδέσεις. Το μεγάλο υποβρύχιο καλώδιο «Αριάδνη» που συνδέει την Κρήτη με την Αττική έχει ικανότητα μεταφοράς 1.000 MW, πράγμα που σημαίνει ότι τα 30 MW των Data Centers αντιπροσωπεύουν μόλις το 3% της χωρητικότητάς του, εκμηδενίζοντας τον κίνδυνο μπλακ άουτ για τα νοικοκυριά.
Παράλληλα, καταρρίπτεται ο μύθος ότι οι πολίτες πληρώνουν για τα δίκτυα των ιδιωτών μέσω των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ). Τα χρήματα των ΥΚΩ στους λογαριασμούς ρεύματος προορίζονται αποκλειστικά για την επιδότηση των μη διασυνδεδεμένων νησιών και για το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο. Μάλιστα, λόγω της πλήρους διασύνδεσης της Κρήτης, το συνολικό κόστος των ΥΚΩ μειώθηκε για όλους τους Έλληνες καταναλωτές.
Όσον αφορά το κόστος σύνδεσης των Data Centers, το 100% των έργων που απαιτούνται για να φτάσει το ρεύμα στην εγκατάσταση, όπως νέοι υποσταθμοί και αποκλειστικά καλώδια, το πληρώνει εξ ολοκλήρου ο ίδιος ο επενδυτής. Επιπλέον, οι υποδομές αυτές πληρώνουν εκατομμύρια ευρώ ετησίως σε Χρεώσεις Χρήσης Συστήματος, αποτελώντας νέα, σημαντικά έσοδα για τον ΑΔΜΗΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ που επιτρέπουν τη συντήρηση του εθνικού δικτύου.
Το ζήτημα του νερού και η στρατηγική της ξηρής ψύξης
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα Data Centers δέχονται έντονη κριτική επειδή καταναλώνουν εκατομμύρια λίτρα πόσιμου νερού για την ψύξη των σέρβερ τους μέσω εξατμιστικών συστημάτων (Evaporative Cooling).
Στην Κρήτη, ένα τέτοιο μοντέλο θα ήταν απαγορευτικό λόγω της έντονης θερινής λειψυδρίας. Για τον λόγο αυτό, όλες οι νέες υποδομές στο νησί αδειοδοτούνται υποχρεωτικά με τεχνολογίες που εξασφαλίζουν μηδενική ή ελάχιστη κατανάλωση νερού. Χρησιμοποιούνται συστήματα Κλειστού Κυκλώματος (Closed-Loop Systems), όπου το νερό εισάγεται μία φορά για να γεμίσει τις σωληνώσεις και ανακυκλώνεται συνεχώς με σχεδόν μηδενικές απώλειες, καθώς και Αερόψυκτα Συστήματα (Dry Cooling) που βασίζονται σε γιγαντιαίους ανεμιστήρες και ψυκτικά υγρά.
Για τις ανάγκες των προηγμένων σέρβερ Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) εισάγεται και η Υγρή Ψύξη (Immersion Cooling), όπου τα μηχανήματα εμβαπτίζονται σε ειδικό, μη αγώγιμο υγρό.
Αυτή η τεχνολογική επιλογή κρύβει ένα απαράβατο μηχανικό αντάλλαγμα: οι εταιρείες αναγκάζονται να «κάψουν» περισσότερο ρεύμα προκειμένου να μην αγγίξουν το πολύτιμο νερό του νησιού.
Για την Κρήτη, αυτό το trade-off θεωρείται ιδανικό, καθώς το νησί διαθέτει περίσσεια πράσινης ενέργειας από τοπικά φωτοβολταϊκά, ειδικά τις μεσημεριανές ώρες όπου συχνά γίνεται αναγκαστική «απόρριψη» παραγωγής, αλλά πάσχει από έλλειψη νερού.
Επιπλέον, επενδυτές όπως η Prodea εφαρμόζουν τη στρατηγική των Virtual Power Purchase Agreements (VPPAs), αγοράζοντας εγγυημένη πράσινη ενέργεια από μεγάλα αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα της επικράτειας για να καταστήσουν τις μονάδες κλιματικά ουδέτερες, ενώ το campus των Χανίων θα διαθέτει βιομηχανικές μπαταρίες βαρέως τύπου (UPS) που θα λειτουργούν ως σταθεροποιητές, αποφορτίζοντας το τοπικό δίκτυο σε ώρες ακραίας αιχμής.
Οι τοπικές αντιδράσεις για την επένδυση στα Χανιά
Η ραγδαία αυτή ανάπτυξη δεν γίνεται χωρίς τριγμούς. Οι πρώτες έντονες και οργανωμένες αντιδράσεις έχουν ήδη εκδηλωθεί στην Κρήτη, με επίκεντρο τη σχεδιαζόμενη επένδυση-μαμούθ της Quadrivium Digital στο Βαρύπετρο Χανίων. Το ζήτημα έχει ξεφύγει από τα στενά επιχειρηματικά όρια και έχει μετατραπεί σε αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στα θεσμικά όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς η τοπική κοινωνία και παρατάξεις της αντιπολίτευσης εγείρουν σοβαρά ερωτήματα.
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται ο Δήμος Χανίων. Επικεφαλής της αντιπολίτευσης και τοπικοί φορείς κατήγγειλαν πρόσφατα ότι το σώμα βρίσκεται σε πλήρες «σκοτάδι» αναφορικά με τις ακριβείς τεχνικές προδιαγραφές του έργου. Το βασικό επιχείρημα των αντιδρώντων είναι ότι το Data Center των 20 MW στην πλήρη του ανάπτυξη αναμένεται να καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια όσο 40.000 νοικοκυριά, προκαλώντας εύλογο φόβο για τη σταθερότητα των υποδομών.
Παράλληλα, εκφράζονται έντονες επιφυλάξεις για το υδάτινο αποτύπωμα, με την κοινωνία των Χανίων να απαιτεί έγγραφες, δεσμευτικές εγγυήσεις ότι καμία ποσότητα πόσιμου νερού δεν θα στερηθεί από τις ανάγκες ύδρευσης της πόλης και των τουριστικών μονάδων για χάρη των ιδιωτικών σέρβερ.
Οι αντιδράσεις επεκτείνονται και στα συνοδευτικά έργα, καθώς για την ηλεκτροδότηση της μονάδας απαιτείται η μεταφορά υψηλής τάσης 150 KV. Σε γειτονικές περιοχές, όπως ο Δήμος Αποκορώνου, οι κάτοικοι έχουν προχωρήσει σε μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στην εγκατάσταση γιγαντιαίων υπέργειων πυλώνων ύψους 35 μέτρων.
Οι τοπικές κοινωνίες καταγγέλλουν ότι η χάραξη αυτών των δικτύων περνά μέσα από κατοικημένες περιοχές και καταπράσινα τοπία, προκαλώντας ανεπανόρθωτη οπτική και περιβαλλοντική αλλοίωση στη μορφολογία της κρητικής υπαίθρου, ενώ εκφράζουν ανησυχίες ακόμα και για τις επιπτώσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας.
Επιπλέον, υπάρχει διάχυτος ο φόβος για την ηχορύπανση που θα προκαλεί η 24ωρη λειτουργία των βιομηχανικών ανεμιστήρων ψύξης, υποβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής των περιοχών που γειτνιάζουν με την επένδυση.
Οι πραγματικοί κίνδυνοι και οι πιέσεις στο νησί
Πέρα από τις άμεσες κοινωνικές διαμαρτυρίες, η επέκταση των Data Centers στην Κρήτη συνεπάγεται μια σειρά από ευρύτερους κινδύνους.
Ο πρώτος αφορά τον στραγγαλισμός του τοπικού ηλεκτρικού χώρου. Μπορεί το κεντρικό υποβρύχιο καλώδιο να αντέχει τα φορτία, όμως οι τοπικοί υποσταθμοί του ΔΕΔΔΗΕ έχουν συγκεκριμένα όρια χωρητικότητας.
Εάν ένα μεγάλο Data Center δεσμεύσει 20 MW από έναν υποσταθμό, αυτός φτάνει σε κορεσμό. Αυτό σημαίνει ότι στερείται ο ηλεκτρικός χώρος από την τοπική κοινωνία, με αποτέλεσμα ένας ντόπιος αγρότης, ένα ξενοδοχείο ή μια μικρή επιχείρηση που επιθυμεί να εγκαταστήσει ένα δικό της φωτοβολταϊκό net-metering να λαμβάνει απορριπτική απάντηση επειδή το δίκτυο «κλείδωσε» από τον μεγάλο επενδυτή.
Για να αντιμετωπιστεί αυτό, το Υπουργείο υποχρεώνει πλέον τα μεγάλα έργα να συνδέονται απευθείας στην Υψηλή Τάση του ΑΔΜΗΕ και όχι στο τοπικό δίκτυο της γειτονιάς.
Ένας δεύτερος κίνδυνος αφορά το τοπικό μικροκλίμα και το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Τα αερόψυκτα συστήματα αποβάλλουν τεράστιες ποσότητες θερμού αέρα 24 ώρες το 24ωρο στο περιβάλλον, και η συγκέντρωση πολλών μονάδων σε μια κλειστή ζώνη, όπως μια Βιομηχανική Περιοχή, ενδέχεται να αυξήσει την τοπική θερμοκρασία.
Τέλος, υπάρχει ο γεωπολιτικός κίνδυνος. Μετατρέποντας την Κρήτη σε τηλεπικοινωνιακή καρδιά της Μεσογείου, το νησί μπαίνει αυτόματα στο στόχαστρο σε περιπτώσεις γεωπολιτικών εντάσεων ή κυβερνοπολέμου, καθώς μια δολιοφθορά ή μια συντονισμένη κυβερνοεπίθεση στις υποδομές της Κρήτης θα μπορούσε να «τυφλώσει» τις τηλεπικοινωνίες σε ολόκληρη τη Νότια Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Το ισοζύγιο της τοπικής οικονομίας: Τι παίρνουν και τι δίνουν τα Data Centers;
Το μεγαλύτερο επιχείρημα των σκεπτικιστών απέναντι σε αυτές τις επενδύσεις είναι η δυσανάλογα μικρή ανταποδοτικότητα σε άμεσες θέσεις εργασίας.
Είναι αλήθεια ότι ένα Data Center των 70 εκατομμυρίων ευρώ, μετά τη φάση της κατασκευής του, λειτουργεί σχεδόν πλήρως αυτοματοποιημένα και χρειάζεται μόνιμα μόλις 30 έως 50 άτομα προσωπικό, κυρίως φύλακες, τεχνικούς δικτύων και προσωπικό συντήρησης. Ωστόσο, η παρουσία αυτών των υποδομών αφήνει σημαντικά παράπλευρα οφέλη που ενισχύουν την τοπική οικονομία με έμμεσο τρόπο.
Πρώτον, συμβάλλει στη συγκράτηση του επιστημονικού προσωπικού και στο brain gain, καθώς αυτές οι λίγες θέσεις εργασίας αφορούν εξαιρετικά εξειδικευμένους επιστήμονες πληροφορικής και δικτύων, επιτρέποντας σε απόφοιτους του Πανεπιστημίου Κρήτης, του Πολυτεχνείου και του ΙΤΕ να βρουν κορυφαίες αμοιβές στον τόπο τους χωρίς να μεταναστεύσουν.
Δεύτερον, η ύπαρξη των Data Centers λειτουργεί ως μαγνήτης για ένα ευρύτερο οικοσύστημα καινοτομίας. Όπου υπάρχουν ασφαλείς υποδομές δεδομένων και χαμηλό latency, ακολουθούν γραφεία τεχνολογικών εταιρειών, startups και κόμβοί ψηφιακών νομάδων (Digital Nomads), διαφοροποιώντας το οικονομικό μοντέλο του νησιού πέρα από το παραδοσιακό δίπολο του τουρισμού και της γεωργίας.
Τρίτον, οι τοπικοί Δήμοι εισπράττουν σημαντικά έσοδα στα ταμεία τους, καθώς τα ανταποδοτικά δημοτικά τέλη εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ρεύματος με βάση τη μεγάλη κατανάλωση και το μέγεθος των κτιρίων, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση τοπικών έργων υποδομής.
Τέλος, κατά τη διάρκεια της τριετούς κατασκευής κάθε μονάδας, εκατομμύρια ευρώ διοχετεύονται άμεσα στον κατασκευαστικό κλάδο του νησιού, ενισχύοντας τοπικούς εργολάβους, τεχνικά συνεργεία και προμηθευτές υλικών.
Καθαρές κουβέντες.Τα Data Centers στην Κρήτη δεν είναι μια εφήμερη επενδυτική φούσκα, ούτε όμως και μια φιλανθρωπική κίνηση. Είναι μια σκληρή επιχειρηματική πραγματικότητα που εξαργυρώνει τη μοναδική γεωγραφική θέση του νησιού.
Η Κρήτη δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα της ανεργίας μέσα από αυτές τις υποδομές, κερδίζει όμως διεθνές κύρος, ψηφιακή θωράκιση και μια μόνιμη θέση στον παγκόσμιο χάρτη της υψηλής τεχνολογίας.
Το μεγάλο στοίχημα για την Περιφέρεια Κρήτης και τους τοπικούς Δήμους είναι να κρατήσουν σφιχτά τα γκέμια των αδειοδοτήσεων, απαιτώντας την απόλυτη προστασία του ηλεκτρικού χώρου των πολιτών, τη μηδενική χρήση πόσιμου νερού και ουσιαστικά αντισταθμιστικά οφέλη, ώστε το ψηφιακό ελντοράντο να μην μετατραπεί σε ενεργειακή και χωρική επιβάρυνση για το νησί.
