Politica 89.8
Νέο πλαίσιο για τις συλλογικές συμβάσεις: τι αλλάζει σε μισθούς, δικαιώματα και εργασιακή ασφάλεια
Σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια πιέζει τα εισοδήματα και η εργασιακή ανασφάλεια παραμένει βασικό πρόβλημα για χιλιάδες εργαζόμενους, το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης έρχεται να αλλάξει εκ νέου τους κανόνες στις συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Στόχος του είναι να επαναφέρει τις κλαδικές συλλογικές συμβάσεις στο επίκεντρο της αγοράς εργασίας, ενισχύοντας την προστασία των εργαζομένων και δημιουργώντας πιο σταθερό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, η νέα Εθνική Κοινωνική Συμφωνία «ανοίγει τον δρόμο για περισσότερες συλλογικές συμβάσεις, ευκολότερα επεκτάσιμες, με καλύτερους μισθούς και όρους εργασίας για τους εργαζόμενους και με περισσότερη προβλεψιμότητα για τις επιχειρήσεις». Το νομοσχέδιο, που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 28 Ιανουαρίου, αποτελείται από 16 άρθρα και φιλοδοξεί να σηματοδοτήσει μια νέα φάση στις εργασιακές σχέσεις.
Πιο εύκολη επέκταση των κλαδικών συμβάσεων
Η πιο κρίσιμη αλλαγή αφορά την επέκταση των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων. Μέχρι σήμερα, για να κηρυχθεί μια σύμβαση γενικώς υποχρεωτική και να καλύψει όλες τις επιχειρήσεις ενός κλάδου, έπρεπε να δεσμεύει εργοδότες που απασχολούν πάνω από το 50% των εργαζομένων. Με το νέο πλαίσιο, το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 40%, διευκολύνοντας σημαντικά την επέκταση σε περισσότερους κλάδους της οικονομίας.
Παράλληλα, εισάγεται μια ρύθμιση με ιδιαίτερη βαρύτητα: όταν μια κλαδική σύμβαση υπογράφεται από εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, το ποσοτικό κριτήριο κάλυψης δεν εξετάζεται καθόλου. Με απλά λόγια, αν μια σύμβαση έχει ισχυρή θεσμική νομιμοποίηση και ευρεία αποδοχή, μπορεί να επεκταθεί χωρίς αριθμητικά εμπόδια.
Ενισχυμένος ρόλος της ΓΣΕΕ
Σημαντική αλλαγή αποτελεί και η δυνατότητα της ΓΣΕΕ να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές συλλογικές συμβάσεις επικουρικά, όταν προσκαλείται από οργάνωση-μέλος της. Η ρύθμιση αυτή επιχειρεί να καλύψει κενά εκπροσώπησης σε κλάδους με διάσπαρτα ή αδύναμα σωματεία, διευκολύνοντας την υπογραφή και, κυρίως, την επέκταση των συμβάσεων.
Ταυτόχρονα, θεσπίζεται σαφής προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής κάθε κλαδικής σύμβασης, με υποχρεωτική αναφορά στους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (ΚΑΔ). Έτσι περιορίζονται οι ασάφειες που στο παρελθόν οδηγούσαν σε συγκρούσεις μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων για το ποιοι καλύπτονται από μια σύμβαση.
Αλλαγές στα μητρώα συνδικαλιστικών οργανώσεων
Το νομοσχέδιο φέρνει αλλαγές και στη λειτουργία των μητρώων συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων. Μειώνονται τα στοιχεία που απαιτούνται για την εγγραφή, περιορίζοντάς τα στα απολύτως αναγκαία, ενώ ξεκαθαρίζεται ότι η μη εγγραφή δεν συνεπάγεται απώλεια συνδικαλιστικών δικαιωμάτων.
Η εγγραφή στα μητρώα θα είναι απαραίτητη μόνο για συγκεκριμένες διαδικασίες, όπως η επέκταση μιας συλλογικής σύμβασης ή η προσφυγή στον ΟΜΕΔ. Παράλληλα, τα εκλογικά έγγραφα των συνδικαλιστικών οργανώσεων θα κατατίθενται στο Πρωτοδικείο και όχι στο μητρώο, ενισχύοντας –σύμφωνα με το υπουργείο– τη θεσμική εγγύηση και τη διαφάνεια.
Επιστροφή της πλήρους μετενέργειας
Ιδιαίτερη σημασία για τους εργαζόμενους έχει η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας των συλλογικών συμβάσεων. Καταργείται η μνημονιακή ρύθμιση του 2012 που προέβλεπε περιορισμένη μετενέργεια και επανέρχεται το προμνημονιακό καθεστώς.
Στην πράξη, μετά τη λήξη ή καταγγελία μιας συλλογικής σύμβασης, όλοι οι όροι της εξακολουθούν να ισχύουν για τρεις μήνες, καλύπτοντας και τους νεοπροσλαμβανόμενους. Μετά το τρίμηνο, οι όροι συνεχίζουν να εφαρμόζονται έως ότου υπογραφεί νέα συλλογική ή ατομική σύμβαση. Αυτό σημαίνει ότι μισθοί, επιδόματα και θεσμικοί όροι δεν «εξαφανίζονται» αυτόματα, ενισχύοντας σημαντικά την εργασιακή ασφάλεια.
Ταχύτερη επίλυση εργατικών διαφορών
Αλλαγές προβλέπονται και στον μηχανισμό επίλυσης διαφορών. Στον ΟΜΕΔ συστήνεται τριμελής επιτροπή προελέγχου, αποτελούμενη από καθηγητή εργατικού δικαίου, καθηγητή οικονομικών και αφυπηρετήσαντα ανώτατο δικαστή. Η επιτροπή θα εξετάζει αν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για μονομερή προσφυγή στη μεσολάβηση ή τη διαιτησία.
Παράλληλα, καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας, με στόχο τη συντόμευση των διαδικασιών, ενώ διατηρείται η δυνατότητα δικαστικής προσβολής των αποφάσεων.
Τι λένε οι ειδικοί
Όπως επισημαίνει ο εργατολόγος Γιάννης Καρούζος, το νέο πλαίσιο ξεκαθαρίζει κρίσιμα ζητήματα που στο παρελθόν προκαλούσαν έντονες νομικές αμφισβητήσεις. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρεί την υποχρεωτική αναφορά στον κύριο ΚΑΔ κάθε επιχείρησης, η οποία περιορίζει τις ερμηνευτικές συγκρούσεις για το πεδίο εφαρμογής των κλαδικών συμβάσεων.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει καθοριστική την πλήρη επαναφορά της μετενέργειας, τονίζοντας ότι πλέον δεν καταργούνται αυτόματα βασικοί όροι μιας σύμβασης μετά τη λήξη της. Οι όροι συνεχίζουν να ισχύουν έως ότου υπάρξει νέα συλλογική ρύθμιση ή τροποποίηση της ατομικής σύμβασης με τη συναίνεση και των δύο πλευρών.
Αναφορικά με την επέκταση των συλλογικών συμβάσεων, σημειώνει ότι η μείωση του ποσοστού κάλυψης στο 40% διευρύνει μεν το πεδίο εφαρμογής, ωστόσο αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για το πώς θα αντιμετωπιστούν οι συμβάσεις που βρίσκονται ήδη σε εκκρεμότητα ελέγχου.
Σε κάθε περίπτωση, το νέο νομοσχέδιο αναμένεται να επηρεάσει άμεσα χιλιάδες εργαζόμενους και επιχειρήσεις, επαναφέροντας τις συλλογικές συμβάσεις στο προσκήνιο και αναδιαμορφώνοντας το εργασιακό τοπίο της επόμενης περιόδου.
