Politica 89.8
Πώς ακριβώς φτάσαμε ως εδώ από την αρχή του πολέμου και ποιες είναι οι επιπτώσεις – Πού επικεντρώνονται οι τελευταίες διαπραγματεύσεις, ο ρόλος της Κίνας στη σύγκρουση και τι θα γινόταν αν αύριο ο πόλεμος τελείωνε.
1. Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος στο Ιράν;
Στις 28 Φεβρουαρίου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιθέσεις στο Ιράν, στοχεύοντας στρατιωτικές και κυβερνητικές εγκαταστάσεις και αρκετούς ιρανούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Η επιχείρηση των ΗΠΑ ονομάστηκε «Επική Οργή» και του Ισραήλ «Βρυχώμενο Λιοντάρι»
2. Ποια ήταν η αρχική αιτιολογία της έναρξης του πολέμου;
Τις πρώτες μέρες οι ΗΠΑ ισχυρίστηκαν ότι πρόκειται για μια αναγκαία, προληπτική επιχείρηση αυτοάμυνας, με στόχους την αποτροπή της ιρανικής πυρηνικής απειλής, την προστασία των συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή, δηλαδή το Ισραήλ και τις Αραβικές χώρες, την υποστήριξη στον λαό του Ιράν και στην εσωτερική αντίσταση προς το καθεστώς, καθώς και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Δεν υπήρξε συγκεκριμένη αφορμή και οι αμερικανοί αξιωματούχοι αρχικά έκαναν αντιφατικές δηλώσεις. Σύμφωνα με τους New York Times, ο χρονισμός είχε να κάνει με το ότι ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έπεισε τον πρόεδρο Τραμπ ότι υπήρχε μοναδική ευκαιρία με ένα χτύπημα να βγάλουν από τη μέση τη βασική ηγεσία του καθεστώτος και το Ιράν να οδηγηθεί πιθανώς σε νέο καθεστώς – κάτι που δεν συνέβη.
3. Πώς αντέδρασε το Ιράν στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ;
Το Ιράν απάντησε άμεσα με μια ευρείας κλίμακας επιχείρηση, με την ονομασία «Αληθινή Υπόσχεση Δ’», με πυραύλους και drones στοχεύοντας τις χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ. Στη συνέχεια στις αρχές Μαρτίου προχώρησε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ στα «μη φιλικά κράτη».
4. Ποιες χώρες στόχευσε το Ιράν;
Το Ιράν χτύπησε κυρίως στρατιωτικές βάσεις και ενεργειακές υποδομές στο Κατάρ, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ, στη Σαουδική Αραβία και στο Ομάν, με την αιτιολογία ότι συνεργάζονται και φιλοξενούν στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ. Τις περισσότερες επιθέσεις δέχτηκαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τις λιγότερες το Ομάν. Επίσης, πραγματοποίησε εκατοντάδες επιθέσεις στο Ισραήλ, σε μεγάλες πόλεις, όπως το Τελ Αβίβ και η Χάιφα, σε αεροπορικές βάσεις, στρατηγικές εγκαταστάσεις και κέντρα διοίκησης.
5. Πώς αντέδρασαν οι χώρες του Κόλπου στις επιθέσεις του Ιράν;
Οι χώρες του Κόλπου αντέδρασαν αμυντικά προσπαθώντας να διατηρήσουν την εθνική τους κυριαρχία και ταυτόχρονα να αποφύγουν έναν ολοκληρωτικό πόλεμο, ο οποίος θα ήταν καταστροφικός για τις οικονομίες και τις ενεργειακές υποδομές τους. Παρότι καταδίκασαν τις επιθέσεις του Ιράν και αμύνθηκαν, απέφυγαν να επιτεθούν.
6. Γιατί τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποχώρησαν από τον Οργανισμό Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (OPEC);
Την 1η Μαΐου, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποχώρησαν από τον OPEC μετά από περίπου 60 χρόνια για μια σειρά από λόγους, που σχετίζονται εν μέρει και με αυτόν τον πόλεμο. Οι σχέσεις τους με το Ιράν (το οποίο είναι επίσης μέλος του OPEC) διερράγησαν, δεδομένου ότι είναι η χώρα που υπέστη τις περισσότερες επιθέσεις και θεώρησαν ότι ο OPEC δεν τους στήριξε αρκετά. Επίσης, θέλουν να αυξήσουν την παραγωγική τους ικανότητα πάνω από τα όρια που θέτει ο OPEC στα μέλη του και να ακολουθήσουν αυτόνομη ενεργειακή πολιτική, στρεφόμενοι περισσότερο προς τη Δύση και το Ισραήλ.
7. Γιατί ενεπλάκη ο Λίβανος σε αυτόν τον πόλεμο;
Ο Λίβανος ενεπλάκη στον πόλεμο γιατί η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε επίθεση στο Ισραήλ στις 2 Μαρτίου προκειμένου να στηρίξει το Ιράν, παρότι η κυβέρνηση του Λιβάνου δεν ήθελε πάρει μέρος στη σύγκρουση. Από τις 16 Απριλίου, με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ, υπάρχει εκεχειρία, κατά την οποία όμως σημειώνονται σημαντικές παραβιάσεις και από τις δύο πλευρές. Το Ισραήλ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι αντιμετωπίζει τον Λίβανο ανεξάρτητα από τη σύγκρουση στο Ιράν και θέλει τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, ενώ το Ιράν τοποθετεί τον Λίβανο εντός των διαπραγματεύσεων του.
8. Γιατί το καθεστώς του Ιράν δεν κατέρρευσε αφού σκοτώθηκε ο ανώτατος αρχηγός και πολλά ανώτερα στελέχη;
Το καθεστώς του Ιράν προετοιμαζόταν γι’ αυτόν τον πόλεμο εδώ και χρόνια, μαθαίνοντας τι να περιμένει και από προηγούμενες συγκρούσεις, όπως από τον πόλεμο των 12 ημερών τον Ιούνιο του 2025. Το καθεστώς είχε οργανώσει μια αποκεντρωμένη δομή με συγκεκριμένες αρμοδιότητες και οδηγίες για την περίπτωση που θα αποκεφαλιζόταν η ηγεσία του. Με τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ και πολλών άλλων ανώτατων αξιωματούχων, το σχέδιο τέθηκε άμεσα σε λειτουργία εξασφαλίζοντας τη συνέχεια του καθεστώτος.
9. Ποιος διοικεί το Ιράν σήμερα;
Νέος ηγέτης στη θέση του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε την πρώτη μέρα των επιχειρήσεων, ορίστηκε, στις 8 Μαρτίου, ο γιος του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και υπάρχουν φήμες ότι είναι βαριά τραυματισμένος. Η καθημερινή διοίκηση γίνεται από μια συλλογική ηγεσία που αποτελείται από τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι εκτιμάται ότι πλέον έχουν και τον ουσιαστικό έλεγχο, την πολιτική ηγεσία, όπως ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και άλλα πρόσωπα, όπως ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.
10. Τι είναι τα Στενά του Ορμούζ;
Είναι το μόνο θαλάσσιο πέρασμα από τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα στον Περσικό Κόλπο. Είναι ο διάδρομος, που οριοθετείται βόρεια από το Ιράν και νότια από το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με πλάτος περίπου 50 χιλιόμετρα στην είσοδο και την έξοδό του και περίπου 33 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του.
11. Γιατί είναι τόσο σημαντικά τα Στενά του Ορμούζ;
Διότι ο πορθμός του Ορμούζ είναι το πιο στρατηγικό πέρασμα στον κόσμο για την παγκόσμια ενέργεια. Πριν τον πόλεμο διερχόταν καθημερινά το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καθώς και περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων. Επίσης, είναι βασική δίοδος για τις εισαγωγές τροφίμων, φαρμάκων και τεχνολογικών υποδομών των χωρών της Μέσης Ανατολής.
12. Ποια είναι η κατάσταση σήμερα στα Στενά του Ορμούζ;
Τα στενά παραμένουν ουσιαστικά κλειστά για την εμπορική ναυσιπλοΐα. Στις αρχές του πολέμου, το Ιράν, με τη χρήση πυραύλων και drones, πήρε τον έλεγχο των Στενών, επιτρέποντας επιλεκτικά τη διάβαση σε «φιλικά» πλοία, από θαλάσσιο διάδρομο που υποδείκνυε το ίδιο. Στις 8 Απριλίου, όταν ξεκίνησε η εκεχειρία, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε ναυτικό αποκλεισμό των Στενών προκειμένου να προκαλέσουν οικονομική ασφυξία στο Ιράν.
Πρακτικά το Ιράν ελέγχει το εσωτερικό των Στενών και οι ΗΠΑ, από τον Κόλπο του Ομάν, τη διέλευση από και προς τα Στενά, με αποτέλεσμα την πλήρη κατάρρευση της εμπορικής κίνησης στην περιοχή.
13. Πώς διεξαγόταν η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ πριν τον πόλεμο;
Τα Στενά βρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν. Πριν από τον πόλεμο του 2026, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ διεξαγόταν ελεύθερα βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, σε συγκεκριμένες λωρίδες. Υπό κανονικές συνθήκες περνούσαν περίπου 3.000 πλοία το μήνα, εκ των οποίων 50%-60% μετέφεραν πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο.
14. Τι ισχυρίζεται το Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ;
Το Ιράν δηλώσει πως έχει τον πλήρη έλεγχο και προβάλει αξιώσεις από εδώ και στο εξής να του αναγνωριστεί ο έλεγχος των Στενών. Το κλείσιμο των Στενών έχει οδηγήσει σε παγκόσμιες ανατιμήσεις στην οικονομία και αποτελεί το ισχυρότερο γεωπολιτικό όπλο του Ιράν. Η Τεχεράνη έχει ήδη ιδρύσει κυβερνητική υπηρεσία με την οποία ελέγχει τα πλοία που διέρχονται και υπάρχουν αναφορές ότι επιβάλει επιλεκτικά τέλη διέλευσης.
15. Έχουν αλλάξει πλέον οι στόχοι του πολέμου από την πλευρά των ΗΠΑ;
Μετά από ένα διάστημα αντιφατικών δηλώσεων, οι ΗΠΑ δηλώνουν σταθερά ως στόχο τους να σταματήσει το Ιράν το πυρηνικό πρόγραμμά του και να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο, να ελεγχθεί το πρόγραμμα των βαλλιστικών του πυραύλων και να υπάρχει ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Η αλλαγή καθεστώτος και η ελευθερία των πολιτών του Ιράν έχουν φύγει από την ατζέντα. Το πρώτο μέλημα πλέον είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
16. Υπάρχει εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν;
Στις 8 Απριλίου, μετά από 5 εβδομάδες επιθέσεων και με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, ο Τραμπ ανακοίνωσε εκεχειρία με το Ιράν, δηλαδή παύση στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, προκειμένου να δοθεί χώρος για διαπραγματεύσεις. Αυτή η εκεχειρία έχει παραταθεί έως σήμερα, παρά το ότι έχουν υπάρξει έκρυθμες καταστάσεις και μεμονωμένες ανταλλαγές πυρών.
17. Τι είναι η «Επιχείρηση Ελευθερία» που ανακοίνωσε ο Τραμπ στις 4 Μαΐου ;
Η «Επιχείρηση Ελευθερία» ανακοινώθηκε ως μια «ανθρωπιστική» επιχείρηση των ΗΠΑ προκειμένου να απεγκλωβιστούν οι χιλιάδες ναυτικοί που παραμένουν μπλοκαρισμένοι στα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ την παρουσίασαν ως μη επιθετική κίνηση, όμως το Ιράν την αντιμετώπισε ως επιθετική και εξαπέλυσε επιθέσεις. Κατόπιν αιτήματος του Πακιστάν και άλλων χωρών, η Αμερική, μια ημέρα αργότερα, δήλωσε ότι η επιχείρηση παραμένει σε «παύση» προκειμένου να συνεχιστούν οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
18. Πού επικεντρώνονται οι τελευταίες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν;
Οι ΗΠΑ έχουν κάνει μια πρόταση μίας σελίδας και 14 σημείων για ένα Μνημόνιο Συνεργασίας και αναμένουν την απάντηση του Ιράν. Η συμφωνία προβλέπει την άμεση κατάπαυση του πυρός και το άνοιγμα των Στενών και από τις δύο πλευρές για 30 μέρες προκειμένου να προχωρήσουν σε πιο λεπτομερείς τελικές διαπραγματεύσεις. Επίσης αναφέρεται σε ένα μορατόριουμ για τα πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την παράδοση του εμπλουτισμένου ουρανίου. Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε άρση των οικονομικών κυρώσεων και θα απελευθερωθούν παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Ο Τραμπ δηλώνει αισιόδοξος ενώ ταυτόχρονα απειλεί με ισχυρότερες στρατιωτικές επιθέσεις. Τα ιρανικά μέσα αναφέρουν σημεία μη αποδεκτά, αλλά μερικοί ιρανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι οι ΗΠΑ έχουν μετακινηθεί από τις αρχικές τους θέσεις.
19. Τι ρόλο έχει η Κίνα σε αυτή τη σύγκρουση;
Η Κίνα διατηρεί στενές πολιτικές, οικονομικές και στρατιωτικές σχέσεις με το Ιράν και είναι ο βασικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου. Παρασκηνιακά στηρίζει το Ιράν, οικονομικά, στρατιωτικά και διπλωματικά καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου. Παίζει σημαντικό διαμεσολαβητικό ρόλο προκειμένου να ανοίξουν τα Στενά, δεδομένου ότι ο εμπορικός αποκλεισμός πλήττει σημαντικά την οικονομία και τις εξαγωγές της. Η προγραμματισμένη επίσκεψη του Τραμπ στο Πεκίνο στις 14-15 Μαΐου αυξάνει την διαπραγματευτική δύναμη του Σι Τζινπίνγκ, λόγω της επιρροής που ασκεί στην Τεχεράνη.
20. Ποιες είναι οι επιπτώσεις του πολέμου στις χώρες του Κόλπου;
Οι επιθέσεις του Ιράν έχουν πλήξει δριμύτατα τις οικονομίες του Κόλπου, καθώς και τις ενεργειακές υποδομές τους. Εκτιμάται ότι η περιφερειακή οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 2,2% το 2026 και έχει πληγεί η εικόνα τους ως ασφαλή προορισμού για τουρισμό και επενδύσεις. Μόνο τις 20 πρώτες μέρες του πολέμου ακυρώθηκαν δεκάδες χιλιάδες πτήσεις και οι τουριστικές απώλειες ξεπέρασαν τα 20 δισ. δολάρια.
21. Ποιες είναι οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ισραήλ;
Στο Ισραήλ έχει επηρεαστεί σημαντικά η ασφάλεια και η καθημερινότητα των πολιτών. Περίπου 250.00 Ισραηλινοί είναι εκτοπισμένοι λόγω του πολέμου. Υπάρχει μείωση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας και κατάρρευση του τουρισμού, αλλά η οικονομία παραμένει ανθεκτική, λόγω και της εσωτερικής παραγωγής φυσικού αερίου.
22. Ποιες είναι οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν;
Βάσει των πιο περιορισμένων πληροφοριών που έχουμε, στο Ιράν υπάρχει μεγάλη οικονομική κρίση. Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί, η ανεργία αυξηθεί και η καθημερινότητα για τους πολίτες είναι πολύ δύσκολη. Σύμφωνα με τις αρχές του Ιράν, 3.500 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και 25.000 τραυματιστεί. Ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερη αυταρχικότητα του καθεστώτος.
23. Ποιες είναι οι επιπτώσεις του πολέμου στον Λίβανο;
στοιχίσει τη ζωή σε 2.600 ανθρώπους, 1,2 εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί και 40.000 σπίτια έχουν καταστραφεί. Το Ισραήλ έχει καταλάβει σημαντικό μέρος του νότιου Λιβάνου. Η εκεχειρία δεν τηρείται από καμία πλευρά και η κυβέρνηση του Λιβάνου δεν έχει την δύναμη να ελέγξει την Χεζμπολάχ προκειμένου να υπάρξει μια ουσιαστική συμφωνία με το Ισραήλ.
24. Ποιες είναι οι επιπτώσεις του πολέμου για τις ΗΠΑ;
Παρά τις αρχικές δηλώσεις του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ, ως εξαγωγέας ενέργειας, δεν θα επηρεαστούν από τη σύγκρουση, η αμερικανική οικονομία έχει υποστεί σημαντικό πλήγμα. Η τιμή της βενζίνης αυξήθηκε κατά 50% φτάνοντας τα 4 δολάρια ανά γαλόνι (που είναι το ψυχολογικό φράγμα για τους Αμερικανούς) και ο πληθωρισμός ανέβηκε στο 3,3% από 2,4%. Το Πεντάγωνο έχει επιβεβαιώσει 13 έως 15 θανάτους αμερικανών στρατιωτών και 365 έως 538 τραυματίες.
25. Πώς έχει επηρεαστεί η δημοτικότητα του Τραμπ ;
Σύμφωνα με πρόσφατη κοινή δημοσκόπηση των Washington Post, ABC News και Ipsos, το ποσοστό αποδοκιμασίας του πρόεδρου έφτασε στο 62%, το υψηλότερο σημείο της τρέχουσας θητείας του. Περίπου 6 στους 10 Αμερικανούς (60-66%) αποδοκιμάζουν τους χειρισμούς του στο ζήτημα του Ιράν. Ωστόσο, ανάμεσα στους Ρεπουμπλικανούς ψηφοφόρους, το 79% θεωρεί ότι η στρατιωτική επίθεση στο Ιράν ήταν σωστή απόφαση, 46% ότι ο πόλεμος είναι επιτυχημένος και 46% ότι είναι νωρίς για να τον κρίνουν ενώ 40% εκτιμά ότι έχει αρνητικές επιπτώσεις στα οικονομικά του.
26. Πώς έχει επηρεαστεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα;
Η απόφαση του Τραμπ να ξεκινήσει πόλεμο με το Ιράν έχει διχάσει το κόμμα, με πολλούς απομονωτιστές υποστηρικτές του να αντιτίθενται σφόδρα λέγοντας ότι πρόδωσε το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» και αθέτησε την υπόσχεσή του για τερματισμό των αιώνιων πολέμων. Σύμφωνα με τους αναλυτές, ο πόλεμος στο Ιράν και οι οικονομικές επιπτώσεις του στην τσέπη των Αμερικανών, θα δημιουργήσουν μεγάλο πρόβλημα στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές τον Νοέμβριο.
27. Ποιες είναι οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία;
Οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία είναι τεράστιες, κυρίως λόγω της ενεργειακής κρίσης που έχει δημιουργηθεί. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι θα υπάρξει επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης, δηλαδή 3% αντί 3,4% το 2026, και κίνδυνος παγκόσμιας ύφεσης εάν ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ παραταθεί.
28. Εάν μαγικά αύριο το πρωί σταματήσει τελείως ο πόλεμος και λυθούν όλα τα θέματα, θα μειωθεί άμεσα το κόστος της ενέργειας;
Όχι. Μπορεί οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές να μειωθούν άμεσα, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη μείωση στον καταναλωτή. Οι ενεργειακές υποδομές έχουν υποστεί εκτεταμένες ζημιές, πολλές χώρες έχουν αγοράσει αποθέματα σε ακριβές τιμές και οι ναυτιλιακές διαδρομές και τα ασφάλιστρα θα πρέπει να αναδιοργανωθούν. Οι τιμές καυσίμων θα μειωθούν σταδιακά, ενώ οι λογαριασμοί ρεύματος θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο.
Πηγή: tovima.gr
